ܓ✿ حــرفـه و فـن ܓ✿
سخنانی از بزرگان
تاريخ : شنبه پانزدهم بهمن 1390 | 10:37 | نویسنده : جواد افشین
سخنی که با نیت مطابقت داشته باشد بر دل نشیند ولی اگر مخالف آن باشد ثمری ندارد.(امام علی (ع))

کار بهترین درمان دردهایمان است.(ولتر)

آنقدر برای رشد و تعالی خود زمان بگذارکه برای انتقاد کردن از دیگران وقت نداشته باشی

کوشش اولین وظیفه انسان است.(گوته)



ای معلم
تاريخ : شنبه پانزدهم بهمن 1390 | 10:26 | نویسنده : جواد افشین
چگونه سپاس گویم تاثیر علم آموزی تو را که چراغ روشن هدایت را بر کلبه ی محقر وجودم

 فروزان ساخته است.

آری در مقابل این همه عظمت و شکوه تو مرا نه توان سپاس و نه کلام وصف،تنها پروانه

 جانم بر گرد شمع وجودت،چنین می سراید:

معلم کیمیای جسم و جان است

                                                                                       معلم رهنمای گمراهان است

شده حک بر فراز قله ای عشق

                                                                                        معلم وارث پیغمبران است

 



نمونه سوالات حرفه وفن سال سوم
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 16:11 | نویسنده : جواد افشین

  نمونه سوالات واحد های 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، و 8

http://sites.google.com/site/mahditavakol/0000.jpg

نمونه سوالات حرفه وفن سال سوم واحد 2 ( کار با برق)

1. از کلید تبدیل در کجاها استفاده می شود ؟ در ابتدا و انتهای راهرو و راه پله

2. کلید تبدیل چند پیچ مشترک و چند پیچ غیر مشترک دارد ؟ کلید تبدیل دارای یک پیچ اتصال مشترک و دو پیچ غیر مشترک دارد.

3. موتور الکتریکی را تعریف کنید. موتور الکتریکی ماشینی است که انرژی الکتریکی را به انرژی مکانیکی تبدیل می کند.

4. از کاربردهای موتورهای الکتریکی دو مورد نام ببرید. در ابعاد کوچک در کارهای ظریف و حساس مانند ضبط صوت و اسباب بازیها و در ابعاد بزرگ در آسانسورها و جرثقیل ها استفاده می شود.

5. کار جاروبک و جارونگهدار در موتور الکتریکی چیست ؟ جریان برق را به آرمیچر می رساند.

6. موتور الکتریکی از چند قسمت عمده تشکیل شده است ؟ قسمت گردان ( رتور) و قسمت ساکن استاتور است که از قطب ها  بدنه تشکیل شده است.

7. کار رتور چیست ؟ رتور به قسمتی از موتور گفته می شود که در درون موتور دوران می کند.

8. استاتور از چه قسمت های تشکیل شده است ؟ از قطب ها و بدنه

9. اهم را تعریف کنید. واحد اندازه گیری مقدار مقاومت الکتریکی را اهم می گویند.

10. کار سلف چیست؟ سلف انرژی الکتریکی را در خود ذخیره می کند و در مواقع مورد نیاز به مدار تحویل می دهد.

11. از کاربردهای سلف دو مورد بنویسید. برای تولید میدان مغناطیسی آهن ربا٬ مدار هماهنگی آنتن و تولید فرکانس از آن استفاده می شود.

12. مهم ترین راه تقویت میدان مغناطیسی چیست ؟ برای تقویت میدان مغناطیسی حلقه های سیم را روی هسته آهنی می پیچند.

13. قبل از اختراع ترانزیستور در فراورده های الکترونیکی از چه چیزی استفاده می کردند ؟ از لامپ های بزرگ ٬ گران قیمت و پرمصرف

14.منظور از دستگاه آوومتر یامالتی متر چیست ؟ یک دستگاه اندازه گیری است که مقدار ولتاژ٬ و جریان و مقاومت الکتریکی را اندازه گیری می کند.

ادامه در (( ادامه مطلب ))

http://axgig.com/images/99395333922879874716.gif


برچسب‌ها: نمونه سوالات حرفه وفن سال سوم, سوالات, حرفه وفن, سوم

ادامه مطلب
نمونه سوالات حرفه وفن سال دوم
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 16:9 | نویسنده : جواد افشین

 نمونه سوالات واحد های 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 و8 سال دوم راهنمایی

http://www.seyed-ghotb.com/wp-content/blogs.dir/5/files/2010/08/herfe1.jpg

نمونه سوالات حرفه وفن سال دوم واحد یک ( فناوری و سیستم )

1.  عوامل موثر بر رشد و تکامل فناوری  را نام ببرید. نیاز٬ تحقیقات علمی ٬ کنجکاوی و تفکر انسان

2. علم موجب چه چیزی می شود؟ علم موجب پیشرفت فناوری می شود و این خود باعث آسانتر شدن کارها و افزایش سرعت در انجام امور می گردد.

3. سه قسمت اصلی سیستم را نام ببرید. ورودی٬ پردازش و خروجی

4. پردازش را تعریف کنید. به کلیه کارهای مانند طراحی و تغییر مواد که برای تبدیل ورودی به یک محصول انجام می گیرد ٬ پردازش گفته می شود.

5. آنچه که به عنوان محصول نهایی از سیستم بدست می آید چه نام دارد؟ خروجی

6. در جمله ( یک خیاط با بریدن پارچه و اتصال آنها با نخ و سوزن به یکدیگر پیراهن می دوزد) هر یک از جملات زیر بیانگر کدام قسمت اصلی سیستم است.

 الف) بریدن پارچه (   پردازش       )       ب) پارچه (   ورودی     )    ج) پیراهن(     خروجی   )

7. در یک کارخانه تولید کفش ( با استفاده از نخ و چرم و عمل دوخت و دوز کفش تولید می شود) سه قسمت اصلی سیستم را در این جمله مشخص کنید. نخ و چرم ورودی است٬ عمل دوخت و دوز پردازش است و خروجی کفش است

8. انسان به طور ذاتی موجود ..کنجکاوی.. است و دوست دارد در مورد پدیده های اطراف خود  بیشتر بداند.

9. به مجموعه ای از مواد خام، ابزار و وسایل و نیروی انسانی ....ورودی..... گفته می شود.



برچسب‌ها: نمونه سوالات حرفه وفن سال دوم, نمونه, سوالات, حرفه و فن

ادامه مطلب
نمونه سوالات حرفه و فن سال اول
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 16:4 | نویسنده : جواد افشین

  نمونه سوالات واحد های 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، و 8

http://www.odt.co.nz/files/story/2008/09/a_maple_tree_shows_early_fall_colour_in_richmond___2525806284.JPG

نمونه سوالات حرفه و فن سال اول واحد یک ( فناوری و سیستم)

1. محصولات فناوری راتعریف کنید.

2. فناوری چیست ؟

3. منظور از ارزیابی محصول چیست ؟

4. سیستم را تعریف کنید.

5. سیستم ساده با پیچیده چه فرقی دارد؟

6. سیستم مصنوعی را تعریف کنید و مثال بزنید.

7. نو ع سیستم را از لحاظ مصنوعی و طبیعی بودن مشخص کنید.

 ماشین، رود، کامپیوتر ، رادیو ف خورشید ، ابر ، باد، فازمتر

8. اجرای طرح و ساخت یک نمونه از یک محصول به کدام یک از مراحل فناوری بستگی دارد؟

 الف) طراحی               ب) نیاز                 ج) تولید                  د) فرایند

ادامه در (( ادامه مطلب ))

برچسب‌ها: نمونه سوالات حرفه و فن سال اول, نمونه, سوالات, حرفه وفن

ادامه مطلب
جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال سوم راهنمایی
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 16:3 | نویسنده : جواد افشین

جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال سوم راهنمایی

http://learn4u.ir/pics/thinking-smiley.jpg

فکرکنید صفحه ۲

چگونه می توانیم از توانایی ها وقابلیت های مغز خود بیش تر استفاده کنیم؟

با فکر کردن - تحقیق - جستجو - مطالعه کردن - کاوش

فکرکنید صفحه ۱۲

برای ساخت وتولید اسباب بازی ها از مواد مختلف با رنگ های متنوع استفاده می شود اگر درتهیه مواد وتولید آنها به اصول مختلف ازجمله بهداشت توجه نشود چه خطراتی ممکن است کودکان را تهدید کند؟

باعث مسمومیت وبیماری کودکان می شود چون ممکن است کودکان این اسباب بازی ها را در داخل

دهان قرار دهند واین مواد باعث بیماری شود ویا اگر این اسباب بازی ها از اجزای کوچکی ساخته

شده باشند باعث خفگی می شود.....



برچسب‌ها: جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال سوم راهنمایی, جواب, فکرکنید, حرفه وفن, کتاب

ادامه مطلب
جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال دوم راهنمایی
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:33 | نویسنده : جواد افشین

جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال دوم راهنمایی


http://learn4u.ir/pics/thinking-smiley.jpg



فکرکنید صفحه ۹

یک کارخانه تولیدکفش رادرنظر بگیرید.

- چه چیزهایی وارد کارخانه می شود؟

مواد اولیه ساخت کفش مثل نخ - پلاستیک - پارچه - چرم - چسب - لاستیک - رنگ و ............

- چه تغییراتی برروی مواد انجام می شود؟

مواد اولیه بوسیله دستگاه های مختلف یا نیرو وتجربه کارگران با هم ترکیب شده وباعث ساخته شدن

کفش می شود

- چه چیزهایی از این کارخانه خارج می شود؟

انواع کفش - چکمه - دمپایی در طرح ها ورنگ های مختلف

 ادامه در(( ادامه مطلب ))



برچسب‌ها: جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال دوم راهنمایی, جواب, فکرکنید, حرفه وفن, کتاب

ادامه مطلب
جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال اول راهنمایی
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:28 | نویسنده : جواد افشین

جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال اول راهنمایی

http://learn4u.ir/pics/thinking-smiley.jpg

فکرکنید صفحه ۱۰

آیا یک کارخانه ویک دار قالی یا یک کبوتر یک سیستم است؟چرا؟ این ها جزء سیستم های طبیعی اند یا

دست ساز (مصنوعی) چرا؟

بله این ها سیستم هستند چون هریک از قسمت های مختلفی ساخته شده اند وکاری هم انجام

می دهند.

کارخانه ودار قالی سیستم مصنوعی اند زیرا انسان آنها را ساخته ولی کبوتر سیستم طبیعی است

فکرکنید صفحه ۱۵

چرا هرچه دوچرخه سوار تندتر رکاب بزند نور چراغ دوچرخه اش بیشتر می شود؟

زیرا در اثر رکاب زدن تندتر الکترون آزاد بیشتری جابجا می شود وبرق قوی تری تولید می شود.

ادامه در ادامه مطلب

برچسب‌ها: جواب فکرکنید کتاب حرفه وفن سال اول راهنمایی, جواب, فکرکنید, حرفه وفن, کتاب

ادامه مطلب
وسايل برقي در منازل
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:15 | نویسنده : جواد افشین

وسايل برقي در منازل

 

آيا مي دانيد:
در حال حاضر 100درصد از خانواده هاي شهري و 90درصد از خانواده هاي روستايي از خدمات شبکه برق در کشور استفاده مي کنند.

 

  آيا مي دانيد:

با توجه به افزايش سطح رفاه عمومي و افزايش مشترکين برق و استفاده عموم مردم ازوسايل انرژي بر خانگي تعداد اين وسايل در خانواده ها بيش از ١0 قلم برآورد گرديده است.  

 

  روند توليد وسايل برقي و مصرف آنها در کشور

عدم توجه توليد کنندگان داخلي به مرغوبيت، بازدهي مفيد، ميزان مصرف انرژي در وسايل انرژي بر و همچنين عدم توجه به طراحي و ساخت مناسب و منطبق بر استانداردهاي معتبر و بهينه جهاني و همچنين استفاده بي رويه مصرف کنندگان و عدم اطلاع آنها از نحوه استفاده درست از اين وسايل، سبب گرديده است که بخش خانگي و تجاري در کشورمان مصرف کننده حدود 37 درصد از کل انرژي نهايي کشور باشد.  

 

  آيا مي دانيد:

در حال حاضر وسايل انرژي بر خانگي ما نسبت به مدلهاي بهينه جهاني حداقل 40 درصد بيشتر انرژي مصرف مي کنند. اين مشکلات، دولت را بر آن داشت تا با تدوين استاندارد مصرف انرژي در وسايل انرژي بر خانگي به رفع آنها اقدام کند. به همين منظور دولت تدوين اين استاندارد را در وسايل برقي خانگي ضروري اعلام نمود و با تشکيل کميته تعيين معيارهاي مصرف انرژي که متشکل از نمايندگان وزارتخانه ها و سازمانهاي مختلف مي باشند، اقدامات اوليه در جهت تهيه و تدوين اين استاندارد از سال 1375 در کشور آغاز شد.
در اين راستا معاونت انرژي وزارت نيرو با همکاري وزارت صنايع، نفت، سازمان مديريت و برنامه ريزي و مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به منظور بهينه سازي مصرف انرژي در لوازم انرژي بر خانگي اقدام به تدوين معيارهاي مصرف انرژي و طراحي برچسب انرژي نموده است که در اين زمينه آزمايشگاه ملي صرفه جويي انرژي به منظور آزمايش 29 وسيله انرژي بر، در سال ١378 تأسيس شده است.
در حال حاضر با راه اندازي 7 آزمايشگاه، امکان آزمايش 7 وسيله برقي شامل: يخچال و فريزر، کولر آبي و گازي، آبگرمکن برقي، ماشين لباسشويي، اتو برقي و موتورهاي الکتريکي فراهم شده است.
خوب است بدانيد:
اولين استاندارد مصرف انرژي در کشور ما براي يخچال و فريزرها انجام شد و کليه کارخانه هاي سازنده، ملزم به رعايت آن در توليد محصولات خود شدند.
 

 

  آيا مي دانيد:

يخچال و فريزرها و مهمترين مصرف کنندگان انرژي در بين ساير وسايل برقي خانگي هستند. يخچال و فريزرها به تنهايي در سال ١380 حدود ١6 ميليارد کيلو وات ساعت برق مصرف کرده اند.  

 

  آيا مي دانيد:

در حال حاضر در کشور ما بيش از ١8 ميليون يخچال و فريزر وجود دارد که سالانه حدود 000/300/1 دستگاه نيز به آن اضافه مي شود.  

 

  آيا مي دانيد:

روزانه به طور ميانگين 22 بار درب يخچال باز و بسته مي شود.  

 

  آيا مي دانيد:

براي توليد برق يک يخچال و فريزر سالانه 400 کيلوگرم گاز گلخانه اي وارد جَو زمين مي شود.

 



كولرهاي آبي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:14 | نویسنده : جواد افشین

كولرهاي آبي

در حال حاضر جمعيت کشور به مرز 71 ميليون نفر نزديک شده است. بنا بر آمارهاي موجود حدود 65 درصد از خانوارهاي شهري و 20 درصد از خانوارهاي روستايي از کولر استفاده مي کنند. هم اکنون حدود 5/8 تا 9 ميليون کولر آبي در ايران وجود دارد و هر ساله حدود 500 هزار دستگاه جديد نيز توليد مي شود.
سرمايش ساختمانها در ايران غالباً به وسيله کولرهاي آبي و در مناطق جنوبي که از آب و هواي گرم و مرطوب و مناطق شمالي که از آب و هواي مرطوب برخوردارند، به وسيله کولرهاي گازي و در برخي از ساختمانهاي بزرگ اداري و مجتمعهاي بزرگ مسکوني با سيستم تهويه مطبوع تأمين مي شود. ميانگين توان الکتريکي کولرهاي آبي 550 وات و کولرهاي گازي نيز حدود 2 کيلو وات است.
هر چند که با نوع آب و هواي خشک ايران، استفاده از کولرهاي آبي در گذشته راه حل مناسبي بوده، اما به دليل اينکه طراحي کولرهاي آبي به دهه 1340 يعني حدود 40 سال پيش بر مي گردد و از تکنولوژي بسيار پاييني برخوردار است، از کارايي مطلوبي برخودار نيستند. همچنين کولرهاي آبي و گازي با توجه به کاربرد زياد و وسيع آنها به خصوص در فصول گرم سال، بخش نسبتاً زيادي از مصرف کل انرژي کشور را به خود اختصاص مي دهند، به طوري که اگر فرض کنيم 9 ميليون کولر آبي و گازي در کشور وجود دارد و به طور متوسط استفاده از اين وسايل را 4 ماه در طول سال و هر روز 8 ساعت در نظر بگيريم، هر ساله در کشور ما رقمي نزديک به 5 ميليارد کيلو وات ساعت فقط صرف انرژي مصرفي کولرهاي آبي و گازي مي شود که معادل ١0 ميليون بشکه نفت خام و به عبارتي در حدود ١70 ميليارد تومان خواهد شد. (هر بشکه نفت خام 2١ دلار و هر دلار 800 تومان محاسبه شده است).
با اين حال رعايت راهکارهاي عملي و ساده اي که ذيلاً به آنها اشاره شده است. ضمن اينکه هزينه و وقت کمي را مي طلبد، منجر به افزايش کارآيي کولرها شده و در نهايت مصرف انرژي الکتريکي را نيز کاهش مي دهد. ظرفيت برودتي کولرها بايد متناسب با فضاي مورد استفاده و شرايط آب و هوايي محل (از لحاظ دما و رطوبت) انتخاب شود، کولرهاي بزرگتر تنها منجر به مصرف بي مورد انرژي الکتريکي مي شود.
نوع کولر را متناسب با مناطق آب و هوايي انتخاب کنيد. از کولرهاي گازي براي مناطق گرم و مرطوب و از کولرهاي آبي براي مناطق معتدل استفاده کنيد. کانال کشي کولر را از کوتاهترين مسير انجام دهيد. چنانچه کانالهاي کولر خارج از ساختمان قرار دارند، حتماً بايد به وسيله عايق کاري با پشم شيشه يا عايقهاي ديگر از گرم شدن کانالها و هدر رفتن سرما در اثر تابش مستقيم نور خورشيد بر آنها جلوگيري شود. در اين مورد حتي نصف يک سايبان ساده بر روي کولر و کانالها هم مؤثر است.
هر چه مسير کانال کشي کولرهاي آبي پر پيچ و خم و طولاني تر باشد، فشار هوا در مسير کانالها افت پيدا کرده و جبران آن به انرژي بيشتري نياز دارد و سرماي حاصل نيز کمتر مي شود. لذا بايد حتي الامکان کوتاهترين مسير کانال کشي در نظر گرفته شود.
حتي الامکان هر ساله نسبت به تعويض پوشالهاي کولر اقدام نماييد. تميز کردن و رفع اشکالات کولر پيش از شروع به کار آن در فصل گرما، کارکرد کولر را بهبود بخشيده، مصرف انرژي آن را کاهش مي دهد و از هدر رفتن سرما نيز جلوگيري مي کند. استفاده بي مورد و يا همزمان از وسايل خانگي گرمازا مانند: اجاق، سماور، لامپهاي متعدد و ... باعث افزايش گرماي محل کار و سکونت مي شود و نياز به استفاده از کولر را افزايش مي دهد.
چنانچه امکان پذير باشد بايد از سيستم سرمايش موضعي استفاده گردد. به اين معني که تنها به اتاقهايي که مورد استفاده قرار مي گيرد، هواي سرد را منتقل کنيم. به اين منظور مي توان دريچه هاي ورودي هوا به ساير اتاقها را مسدود کرد. سرمايش موضعي در مورد فضاهاي بزرگتر به ويژه سالنهاي کار مانند مونتاژ به معني سرمايش محدوده کار کارگر مي باشد. به اين ترتيب نيازي به سرمايش کل فضا نخواهد بود.
در حد امکان از روشن نگه داشتن مداوم کولر در طول روز پرهيز کنيد و به ويژه تا حد امکان سعي کنيد از دور آهسته کولر استفاده کنيد تا فشار کمتري متحمل دستگاه شود. کولرهاي گازي از جمله پر مصرفترين وسائل خانگي هستند، بنابراين در صورتي که ضرورتي به استفاده از آنها نيست از روشن کردن آنها خودداري کنيد. در صورت ضرورت استفاده از اين نوع کولرها که هزينه سنگيني را نيز در بردارند، بايد سعي شود تا از استفاده در ساعات پيک مصرف برق (از نيم ساعت قبل از اذان مغرب تا 5/2 ساعت بعد از آن) که مصرف انرژي الکتريکي در شبکه برق کشور به حداکثر مي رسد، خودداري کرد.
هنگام خريد، دستگاهي را انتخاب کنيد که داراي علامت استاندارد و برچسب انرژي باشد و با توجه به برچسب انرژي داراي بالاترين درجه کارآيي و بازدهي باشد. کولرهاي گازي معمولاً داراي درجه تنظيم دما (ترموستات) هستند. تنظيم دما بر روي دماي مناسب که در فصلهاي گرم سال بين ١8 تا 22 درجه سانتيگراد است، باعث مي شود تا هنگام رسيدن دماي اتاق به درجه دماي تنظيم شده، کولر به طور خودکار خاموش شود و بنابراين انرژي کمتري مصرف کند. در مورد کولرهاي آبي نيز، نصب يک ترموستات ساده در اتاقها، مي تواند مقدار زيادي از مصرف انرژي را کاهش دهد. براي جلوگيري از خروج سرما، اطراف پنجره ها و دربها را با نوارهاي درزگير عايق بندي کنيد.
بهترين درجه حرارت منزل در تابستان بين ١8 تا 22 درجه سانتيگراد است. از سرد کردن بيش از حد محل سکونت خود خودداري کنيد. ر شهرهاي جنوبي کشور که داراي آب و هواي بسيار گرم و مرطوبي در تابستانها هستند و عموماً از کولرهاي گازي براي خنک کردن محيط استفاده مي شود، کاشتن يک اصله درخت در نزديک کولر گازي حدود ١0 تا ١5 درصد کاهش مصرف انرژي را به همراه خواهد داشت. به دليل اينکه سايه درخت اولاً خود مانعي در برابر تابش نور مستقيم خورشيد مي باشد و ثانياً هواي تازه اي که توسط درخت ايجاد مي شود باعث مي گردد تا در واقع هواي پشت کولر گازي تهويه شود. نصف کندانسورهاي کولر گازي در سايه باعث جلوگيري از اتلاف ميزان قابل توجهي از انرژي مصرفي خواهد شد.
در صورت امکان کولرگازي خود را در مسير باد نصب کنيد. زيرا اين کار به علت کاهش فشار بر کولر باعث افزايش بازدهي آن و کاهش مصرف انرژي مي شود. يکي از موارد مهمي که در سالهاي اخير از طرف دولت و مسؤولين، مورد تأکيد قرار گرفته است، مشخص کردن ملاکهايي براي مصرف انرژي کليه وسايل انرژي بر خانگي است که کارخانه هاي سازنده و وسايل خانگي ملزم به رعايت آن هستند. حاصل اين کار به منظور رعايت استانداردهاي تعيين شده، تهيه و تدوين برچسب انرژي و يا بر چسب کارآيي انرژي است.
برچسب انرژي داراي قسمتهاي مختلفي مي باشد و هر قسمت نشاندهنده اطلاعاتي در خصوص دستگاه مربوطه است. بخشهاي اوليه برچسب مصرف انرژي که در تمامي وسايل انرژي بر خانگي (که البته داراي برچسب انرژي مي باشند) مشترک مي باشد، به ترتيب نمايانگر علامت تجاري شرکت سازنده، نام شرکت سازنده و مدل دستگاه مي باشد.
بخش چهارم بر چسب مصرف انرژي که از اهميت خاصي نيز برخوردار است به وسيله 7 حرف لاتين از
A تا Gدرجه بندي شده است که هر يک از حروف معرف درجه اي از کارآيي دستگاه مي باشد. حرف A نشانگر بيشترين ميزان بازدهي دستگاه و حرف G نشان دهنده کمترين ميزان بازدهي دستگاه است. بنابراين هر چه رتبه دستگاه بيشتر باشد، کارآيي آن نسبت به ميزان انرژي که مصرف مي کند، بيشتر است. مصرف کنندگان مي توانند در هنگام خريد کولرهاي آبي با توجه به رتبه دستگاه مورد نظر از ميزان کارآيي و بازدهي آن آگاهي يابند.
ستونهاي بعدي برچسب مصرف انرژي کولر آبي نيز به ترتيب نشانگر ميزان بازدهي انرژي يا ميزان خنک کنندگي نسبت به مصرف برق دستگاه مورد نظر بر اساس نتايج آزمون استاندارد و ميزان هوادهي دستگاه (متر مکعب در ساعت) مي باشد و ستون آخر نيز آرم مؤسسه استاندارد را نشان مي دهد.

 

  آيا مصرف انرژي کولر آبي يا گازي شما بهينه است؟

اگر پاسخ شما به تمام پرسشهاي زير مثبت باشد، علاوه بر افزايش بازدهي و عمر دستگاه مي توانيد تا ١5 درصد در مصرف انرژي کولر آبي يا گازي خود صرفه جويي کنيد.
1- آيا نوع کولر شما مناسب شرايط آب و هوايي منطقه اي که در آن زندگي مي کنيد، مي باشد؟
2- آيا ظرفيت کولر مورد استفاده متناسب با مقدار سرمايش مورد نياز شماست؟
3- آيا کانالهاي کولر عايق کاري شده اند؟
4- آيا کولر نصب شده يا خريداري شده داراي بالاترين بازدهي و کارآيي مي باشد؟
5- آيا مسير انتخابي کانالهاي کولر کوتاهترين و کم پيچ و خم ترين مسير است؟
6- آيا قبل از شروع به استفاده از کولر آن را سرويس کرده ايد؟
7- آيا هر سال پوشالهاي کولر خود را تعويض مي کنيد؟
8- آيا از سرمايش موضعي در محل سکونت يا کارتان استفاده مي کنيد؟
9- آيا از کولر آبي يا گازي خود فقط هنگامي که به آن نياز داريد استفاده مي کنيد؟
10- آيا امکان استفاده از تهويه طبيعي در محل سکونت خود را بررسي کرده ايد؟
11- آيا ترموستات کولر گازي خود را روي درجه مناسب تنظيم کرده ايد؟
12- آيا امکان استفاده از ترموستات را در کولر آبي محل کار و يا سکونت خود بررسي نموده ايد؟

 



توصيه هاي بهينه سازي در يخچال و فريزر
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:12 | نویسنده : جواد افشین

توصيه هاي بهينه سازي در يخچال و فريزر

امروزه مي توان گفت که تقريباً تمامي خانوارهاي شهري و بيش از 70 درصد از خانوارهاي روستايي کشور حداقل داراي يک دستگاه يخچال در منازل خود هستند. طبق برآوردهاي مختلف هم اکنون حدود ١8 ميليون يخچال و فريزر در کشور وجود دارد که اکثراً ظرفيتي بين 7 تا ١4 فوت دارند و هر سال نيز حدود 000/200/1 دستگاه جديد به اين رقم افزوده مي شود. يخچالهاي ساخت ايران که حدوداً 90 درصد يخچالهاي موجود را شامل مي شود، تقريباً 2 تا 3 برابر يخچالهاي بهينه خارجي، برق مصرف مي کنند.
استفاده از فريزر به ويژه در خانوارهاي شهري روندي رو به افزايش دارد؛ اما هنوز در کشور ما استفاده از اين وضعيت عموميت نيافته و تنها حدود 23 درصد از خانوارهاي شهري از آن استفاده مي کنند. اما در سالهاي اخير استفاده از يخچال
فريزرهاي سرهم به طور فزاينده اي رواج پيدا کرده است. شايد يکي از دلايل عمده آن کوچکتر شدن فضاي آپارتمانها و به تبع آن آشپزخانه ها نسبت به گذشته و حجم کمي است که اين نوع يخچال فريزر و همچنين محصولاتي که از خارج وارد مي شود به سمت يخچال فريزرهاي سرهم سوق پيدا کرده است. گفتني است که ميزان مصرف برق اين نوع يخچال فريزرها در طول يک شبانه روز بر اساس تکنولوژي به کار رفته در ساخت و کارخانه سازنده آن از 8/1 تا 3 کيلو وات ساعت متغير است.
حال اگر ميانگين برق يخچال
فريزرها را حدود 5/2 کيلووات ساعت در شبانه روز در نظر بگيريم. هر ساله در کشور ما حدود 16 ميليارد کيلو وات ساعت برق فقط صرف انرژي مصرفي يخچال فريزرهاي خانگي مي شود و براي توليد اين مقدار برق، معادل 32 ميليون بشکه نفت خام که سالانه حدود 540 ميليارد تومان خواهد شد، هزينه مي شود. (هر بشکه نفت خام 2١ دلار و هر دلار 800 تومان محاسبه شده است.) شهروندان و مصرف کنندگان مي توانند با اجراي راهکارها و رعايت توصيه هايي که ذيلاً مي آيد نقش موثري را در کاهش مصرف انرژي اين وسايل و در نهايت کاهش هزينه هاي خود ايفا نمايند. به طوري که اگر با اجرا و رعايت نکاتي که ذکر شده است تنها ١0 درصد بهبود کارآيي را در يخچال و فريزرهاي خود ايجاد کنند، سالانه رقمي حدود 54 ميليارد تومان صرفه جويي در کشور را فقط از طريق کاهش مصرف انرژي يخچال و فريزرها شاهد خواهيم بود.

مصرف کنندگان بايستي هنگام خريد، يخچال و فريزري را انتخاب کنند که با توجه به برچسب انرژي داراي بيشترين بازده و کارآيي باشد. حجم يخچال و فريزر بايد با توجه به نياز و تعداد افراد خانواده انتخاب شود تا از فضاي آن به طور کامل استفاده شود. در بسياري از موارد يک يخچال فريزر ١4 فوت يا حتي ١2 فوت مي تواند نياز يک خانواده 2 تا 4 نفره را برآورده سازد.
برفکهاي يخچال و فريزر را به طور منظم آب کنيد زيرا با افزايش قشر برفک، مصرف انرژي بالا مي رود. با انتخاب يخچهالي مجهز به سيستم برفک آب کن اتوماتيک، مصرف انرژي بدون دخالت مصرف کننده، کاهش مي يابد.
قرار دادن يخچال يا فريزر در مجاورت دستگاههاي گرمازا مثل اجاق گاز، آب گرمکن، شوفاژ و همچنين زير نور مستقيم خورشيد مصرف انرژي آن را افزايش مي دهد. در صورتي که امکان ديگري براي قرار دادن يخچال
فريزر در آشپزخانه وجود نداشته باشد، با يک پوشش مناسب (عايق حرارتي) دستگاه را از حرارت و گرما حفظ کنيد.
فضاي پشت يخچال و فريزر براي گردش هوا بايد حداقل به اندازه 20 سانتيمتر با ديوار فاصله داشته باشد. ضمناً لازم است لوله هاي پشت يخچال و فريزر حداقل سالي دو بار گردگيري شود. رعايت اين موارد سبب انتقال حرارت بهتر بين هوا و لوله ها خواهد شد.
هنگامي که يخچال و فريزر بر روي يک سطح تراز و صاف قرار نمي گيرد باعث مي شود که درب يخچال به طور کامل بسته نشده و کارکرد درستي نداشته باشد و در نهايت مصرف انرژي آن افزايش يابد.
مواد غذايي را پيش از سرد شدن کامل در يخچال و فريزر قرار ندهيد و از گذاشتن همزمان مقدار زيادي مواد غذايي در يخچال و به ويژه فريزر خودداري کنيد. اين کار فشار زيادي را بر موتور آن وارد خواهد کرد.
از کنار هم چيدن و چسباندن ظروف و مواد غذايي در داخل يخچال و فريزر پرهيز کنيد. چون اين کار گردش هوا را در داخل يخچال يا فريزر دچار اختلال کرده و سبب افزايش مصرف برق مي شود.
جهت نگهداري مواد غذايي، پس از گذاشتن آنها در کيسه هاي فريزر، درب آنها را به صورتي ببنديد که ديگر هواي اضافي در داخل آن وجود نداشته باشد. در ضمن بر روي هر يک از کيسه ها برچسبي که حاوي مطالبي همچون نام مواد غذايي، نوع آن (سرخ شده، پخته، خام و ...) و تاريخ منجمد کردن باشد، را بچسبانيد. چنين برچسبي را با اطلاعات کلي تر شامل فهرست مواد غذايي داخل هر سبد، کشو، قفسه و يا طبقه نيز تهيه کرده و در محل مناسب بچسبانيد. به اين ترتيب دستيبابي به مواد غذايي مورد نياز بسيار آسان خواهد شد.
از باز و بسته کردن بيهوده در يخچال يا فريزر پرهيز کنيد.
سعي کنيد از منجمد کردن مواد غذايي و سبزيجات در فصلهايي که دسترسي به مواد غذايي تازه وجود دارد، خودداري نماييد.
نوار لاستيکي درب يخچال و فريزر به مرور زمان انعطاف و کارآيي خود را از دست مي دهد. توصيه مي شود که سالي يک بار سالم بودن نوارها کنترل شود تا در صورت کوچکترين نشت هوا، نسبت به تعويض آنها اقدام گردد.
از قرار دادن انواع قوطيهاي کنسرو، رب گوجه فرنگي، گالنها و بطريهاي حاوي شربت، ترشيجات، شيشه هاي مربا، عسل و ... در يخچال خودداري کنيد. اين کار باعث اشغال بي مورد فضاي يخچال و به تبعه آن افزايش مصرف انرژي دستگاه خواهد شد.
افتادگي درب يخچال يا فريزر به علت وزن آن به مرور زمان باعث جدا شدن نوار لاستيکي از بدنه مي شود که مي بايست نسبت به تعويض لولاي درب اقدام گردد تا از اتلاف انرژي به جهت خروج هواي سرد يخچال جلوگيري شود. بايد توجه داشت که تنظيم صحيح و به موقع ترموستات يخچال و فريزر با عنايت به مواردي همچون حجم و ميزان مواد غذايي درون آنها، محل قرار گرفتن يخچال و فريزر و دماي محيط وسايل مزبور، نقش مهمي در کاهش مصرف انرژي اين وسايل خواهد داشت و به عبارتي تنظيم نادرست و يا عدم توجه به تنظيم به موقع ترموستات باعث فاسد شدن و يا يخ زدگي مواد غذايي و به تبع آن افزايش مصرف انرژي خواهد شد. بنابراين درجه ترموستات فريزر را معمولاً بين ١5 تا ١8 درجه زير صفر و درجه ترموستات يخچال را بين 3 تا 4 درجه بالاي صفر تنظيم کنيد.
در هنگام خريد به بسته شدن کامل دربها و مرغوبيت و چسبندگي نوار لاستيکي در يخچال و فريزر دقت و توجه شود.
از گذاشتن بطريهاي حاوي نوشابه هاي گازدار در قسمت جايخي يخچالها و يا قراردادن آنها در قسمت فريزر يخچال
فريزرها جداًً خودداري نماييد. اين کار باعث مي شود تا پس از انجماد کامل مايع در داخل بطري، درب بطري باز شود و يا بر اثر فشار زياد به بطري، بطري شکسته و مايع آن در داخل يخچال پراکنده شود. عدم رعايت همين موضوع باعث مي شود تا حداقل زماني بين ١0 تا ١5 دقيقه درب يخچال فريزر را براي تميز کردن ناشي از ترکيدن بطري، باز بگذاريم که خود باعث اتلاف انرژي خواهد شد.
ضروري است تا ظروف و اشيايي که داخل يخچال
فريزر مي گذاريد، تميز و بدون بو باشد.
براي شستشوي جداره هاي داخلي يخچال
فريزر - چه هنگامي که براي اولين بار مي خواهيد از اين وسيله استفاده کنيد و چه زماني که قصد تميز کردن آن را داريد - از مخلوط آب نيم گرم و جوش شيرين (هر ليتر آب يک قاشق جوش شيرين) و يک قطعه اسفنج نرم استفاده کنيد و سپس آن را با پارچه اي نرم و تميز خشک نماييد.
پس از هر بار شستشو براي يکنواخت شدن سرماي داخل يخچال
فريزر، بايد چند ساعت يخچال فريزر خالي بوده و با درب بسته کار کند.  

يکي از موارد مهمي که در سالهاي اخير از طرف دولت و مسؤولين مورد تأکيد قرار گرفته است، مشخص کردن ملاکهايي براي مصرف انرژي کليه وسايل انرژي بر خانگي است که کارخانه هاي سازنده و وسايل خانگي ملزم به رعايت آن هستند. حاصل اين کار به منظور رعايت استانداردهاي تعيين شده، تهيه و تدوين برچسب انرژي و يا برچسب کارآيي انرژي است.
برچسب انرژي داراي قسمتهاي مختلفي مي باشد و هر قسمت نشاندهنده اطلاعاتي در خصوص دستگاه مربوطه است. بخشهاي اوليه برچسب مصرف انرژي که در تمامي وسايل انرژي بر خانگي (که البته داراي برچسب انرژي مي باشند) مشترک مي باشد، به ترتيب نمايانگر علامت تجاري شرکت سازنده، نام شرکت سازنده و مدل دستگاه مي باشد.
بخش چهارم بر چسب مصرف انرژي که از اهميت خاصي نيز برخوردار است به وسيله 7 حرف لاتين از
A تا Gدرجه بندي شده است که هر يک از حروف معرف درجه اي از کارآيي دستگاه مي باشد. حرف A نشانگر بيشترين ميزان بازدهي دستگاه و حرف G نشان دهنده کمترين ميزان بازدهي دستگاه است. بنابراين هر چه رتبه دستگاه بيشتر باشد، کارآيي آن نسبت به ميزان انرژي که مصرف مي کند، بيشتر است. مصرف کنندگان مي توانند در هنگام خريد کولرهاي آبي با توجه به رتبه دستگاه مورد نظر از ميزان کارايي و بازدهي آن آگاهي يابند.
ستونهاي بعدي برچسب مصرف انرژي کولر آبي نيز به ترتيب نشانگر ميزان بازدهي انرژي يا ميزان خنک کنندگي نسبت به مصرف برق دستگاه مورد نظر بر اساس نتايج آزمون استاندارد و ميزان هوادهي دستگاه (متر مکعب در ساعت) مي باشد و ستون آخر نيز آرم مؤسسه استاندارد را نشان مي دهد.

 



استفاده درست و منطقي از ماشين لباسشويي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:11 | نویسنده : جواد افشین

استفاده درست و منطقي از ماشين لباسشويي

استفاده درست و منطقي از ماشين لباسشويي و رعايت توصيه ها و راهکارهاي ساده زير نقش مؤثري در کاهش مصرف انرژي در اين گونه وسايل دارد:
ماشين لباسشويي را انتخاب کنيد که ضمن داشتن علامت استاندارد و برچسب مصرف انرژي داراي بيشتر کارآيي و بازدهي باشد.
ظرفيت ماشين لباسشويي را متناسب با تعداد افراد خانواده انتخاب کنيد.
قبل از استفاده از ماشين لباسشويي، دفترچه راهنماي آن را مطالعه کنيد.
تا حد امکان از برنامه دورهاي کم آبکشي براي آبکشي البسه استفاده کنيد.
از لباسشويي وقتي استفاده کنيد که لباس کافي براي شستن داشته باشيد.
حتي الامکان به جاي استفاده از خشک کن ماشين لباسشويي، از هواي آزاد جهت خشک کردن البسه استفاده کنيد.
در هنگام شستشو، لباسهاي بسيار کثيف را از لباسهايي که کمتر کثيف هستند، جدا کنيد و هر کدام را جداگانه در ماشين لباسشويي قرار دهيد.
فيلتر و دهانه پودر ماشين لباسشويي را به طور منظم تميز کنيد. توجه داشته باشيد که نظامت ماشين لباسشويي، مصرف انرژي را کم مي کند و همچنين عمر دستگاه را افزايش مي دهد.
استفاده از لوله لکشي آب گرم محل مسکوني در ماشين لباسشويي در کاهش مصرف انرژي بسيار مفيد است.
هنگام شستشو از برنامه شستشوي اقتصادي لباس استفاده کنيد. اين برنامه علاوه بر کاهش ميزان برق لازم براي گرم کردن آب، ميزان آب مصرفي جهت شستشو را نيز کاهش مي دهد.
براي شستن لباس از درجه حرارت مناسب آب، استفاده شود و براي آبکشي از آب سرد استفاده کنيد.
از به کاربردن ماشين لباسشويي در ساعتهاي اوج مصرف برق خودداري کنيد.

آيا از ماشين لباسشويي خود به شکل بهينه استفاده مي کنيد؟
اگر پاسخ شما به تمام پرسشهاي زير مثبت باشد، مي توانيد علاوه بر افزايش بازدهي و عمر ماشين لباسشويي بيش از ١0 درصد در مصرف انرژي الکتريکي دستگاه خود صرفه جويي کنيد:

 

1-     ظرفيت ماشين لباسشويي را متناسب با تعداد افراد خانواده انتخاب کرده ايد؟
2- آيا از برنامه دورهاي آبکشي کم براي خشک کردن لباس استفاده مي کنيد؟
3- آيا از آفتاب و هواي آزاد براي خشک کردن لباس استفاده مي کنيد؟
4- آيا در هنگام شستشو لباسهاي خيلي کثيف و کمتر کثيف را از هم جدا مي کنيد؟
5- آيا ماشين لباسشويي خود را جهت استفاده از آب گرم به سيستم لوله کشي آب گرم منزل وصل کرده ايد؟
6- آيا هنگام خريد ماشين لباسشويي به درجه برچسب انرژي آن (ميزان بازدهي و کارآيي) دقت مي کنيد؟
7- آيا از ماشين لباسشويي در زمان غير از ساعات اوج مصرف استفاده مي کنيد؟
8- آيا براي شستن لباس از درجه حرارت مناسب آب و نيز براي آبکشي از آب سرد استفاده مي کنيد؟
9- آيا از برنامه شستشوي اقتصادي ماشين لباسشويي استفاده مي کنيد؟
10- آيا فيلتر و دهانه پودر ماشين لباسشويي را به طور منظم تميز مي کنيد؟

توصيه هايي براي بهينه سازي مصرف انرژي
در ماشين لباسشويي

يکي از نتايج اساسي گسترش تکنولوژي در هر جامعه، رفاه هر چه بيشتر آن جامعه خواهد بود و ميزان توليد لوازم خانگي از مهمترين شاخصهاي توسعه تکنولوژي در هر جامعه به حساب مي آيد.
امروزه ماشين لباسشويي از جمله اصلي ترين لوازم رفاهي هر خانوار شهري محصوب مي شود و در اختيار داشتن يک نوع مرغوب از اين وسيله که بتواند با قيمتي مناسب و حداقل ميزان مصرف برق، آب و مواد شوينده، کيفيت شستشوي مطلوبي ارائه دهد، براي مصرف کننده بسيار حائز اهميت است.
 

 

  مصرف انرژي در ماشينهاي لباسشويي

با توجه به جمعيت 7١ ميليوني ايران که از امکانات برق سراسري بهره مند هستند و تقريباً همه مردم امکان استفاده از وسايل انرژي بر خانگي را دارند، مصرف انرژي در بخش خانگي و تجاري در طول دو دهه گذشته افزايش چشمگيري داشته است.
هم اکنون تعداد وسايل برقي مورد استفاده در هر خانوار ايراني به طور متوسط بيش از ١0 دستگاه مي باشد. مصرف انرژي بخش خانگي و تجاري در حدود 37 درصد از کل انرژي نهايي کشور مي باشد. مسأله کاهش مصرف انرژي با توجه به اهميت روز افزون انرژي در جهان و هزينه هاي بالاي تبديل و انتقال انرژي از اولويت خاصي برخوردار است. از ميان لوازم خانگي، ماشينهاي لباسشويي با وجودي که به صورت پيوسته مورد استفاده قرار نمي گيرند، اما نسبتاً مصرف بالاي انرژي آنها سبب ضرورت بهينه سازي مصرف انرژي در آنها شده است. از بررسي استانداردهاي مختلف ماشينهاي لباسشويي چنين بر مي آيد که هر چند روشهاي مشخصي براي تعيين ميزان مصرف انرژي تدوين شده است، ولي معيار بخصوصي براي تعيين حد مجاز مصرف انرژي ذکر نگرديده است.
هم اکنون در حدود 9ميليون دستگاه ماشين لباسشويي در کشور وجود دارد و سالانه 305 هزار دستگاه نيز نياز بازار مصرفي است که حدود 50 درصد از اين تعداد توسط ١2 کارخانه در سطح کشور توليد مي شود و طبيعتاً با بهره برداري سالانه از اين تعداد ماشين لباسشويي در کشور، مصرف انرژي افزايش خواهد يافت. به نظر مي رسد که نيمي ديگر از تقاضاي داخلي از طريق واردات تأمين مي شود.
اگر تعداد دفعات استفاده از ماشين لباسشويي را در يک خانوار 4 نفره 2 بار در هفته و هر دفعه به ميزان يک ساعت فرض کنيم (با توجه به ميزان مصرف برق حدود يک کيلو وات ساعت) در طول سال يک ماشين لباسشويي حدود ١04 کيلووات ساعت برق مصرف مي کند و اگر اين مقدار را براي تعداد ماشين لباسشويي هاي موجود در کشور محاسبه کنيم، سالانه حدود 000/000/936 کيلو وات ساعت برق مصرف مي شود. هزينه اين مقدار مصرف برق معادل 000/858/1 بشکه معادل نفت خام به مبلغ 3١ ميليارد تومان در سال مي شود. (با محاسبه هر بشکه 2١ دلار و هر دلار 800 تومان)
اگر مصرف کنندگان بخش خانگي از راههاي مصرف درست انواع وسايل مورد استفاده خود آگاه باشند، مي توان گامهاي ابتدايي را در جهت منطقي کردن استفاده بهينه از آنها برداشت. به علاوه اين نکته حائز اهميت است که استفاده صحيح و مناسب از هر وسيله انرژي برخانگي نه تنها مصرف انرژي و به تبع آن هزينه خانوارها را کاهش مي دهد، بلکه عمر مفيد آن وسائل را نيز افزايش خواهد داد.
اما با وجود اهميت تمامي موارد ياد شده مي دانيم که کاهش انرژي تنها به وسيله مصرف کنندگان جامه عمل نمي پوشد. بلکه عامل ديگر سازندگان و توليد کنندگان اين گونه وسايل مي باشند. توجه به نحوه طراحي و ساخت وسايل مختلف بهره گيري از دانش فني جديد و همگاني با کشورهاي پيشرفته از عوامل مهم و مؤثر در بهينه کردن مصرف انرژي وسايل انرژي بر خانگي است. متأسفانه در حال حاضر در کشور ما، وسايل خانگي ساخت داخل نسبت به مدلهاي بهينه جهاني حدود 40 درصد بيشتر انرژي مصرف مي کنند.
بدين جهت يکي از مواردي که در برنامه دوم و سوم توسعه بر آن تأکيد شده است، تدوين برچسب مصرف انرژي براي وسايل خانگي و کمک مالي به توليد کنندگان اين گونه وسايل جهت انجام اقدمات بهينه سازي مصرف انرژي است.
لازم به ذکر است با اعمال برچسب مصرف انرژي، ميزان صرفه جويي انرژي در ماشينهاي لباسشويي تا پايان برنامه پنج ساله سوم نزديک به 73 گيگاوات ساعت برآورد شده است و ميزان پيک سايي آن نيز در حدود 8 مگا وات ساعت مي باشد.
 

 

  برچسب انرژي در ماشين لباسشويي

يکي از موارد مهمي که در سالهاي اخير از طرف دولت و مسؤولين مورد تأکيد قرار گرفته است، مشخص کردن ملاکهايي براي مصرف انرژي کليه وسايل انرژي بر خانگي است که کارخانه هاي سازنده وسايل انرژي بر خانگي ملزم به رعايت آن هستند. حاصل اين کار به منظور رعايت استانداردهاي تعين شده، تهيه و تدوين برچسب انرژي و يا برچسب کارآيي انرژي است.
رعايت معيارهاي برچسب مصرف انرژي، باعث بهينه سازي و کاهش مصرف انرژي، کاهش هزينه هاي برق مصرفي در خانوارها و نيز کاهش آلودگي محيط زيست مي شوند. بنابراين انتخاب درست و آگاهانه مصرف کنندگان ماشينهاي لباسشويي تأثير و نقش به سزايي در بهينه سازي مصرف انرژي دارد.
برچسب انرژي از قسمتهاي مختلفي تشکيل شده است که هر قسمت نمايانگر اطلاعاتي است که خريداران ماشين لباسشويي مي توانند با توجه به اين اطلاعات در هنگام خريد، دستگاهي را انتخاب کنند که در مقايسه با ساير مدلهاي مشابه داراي کارآيي و بازدهي بيشتري باشد.
سه بخش اوليه اين برچسب که در تمامي وسايل انرژي برخانگي مشترک مي باشد به ترتيب نمايانگر علامت تجاري شرکت سازنده، نام شرکت سازنده و مدل دستگاه مي باشد. بخش چهارم بر چسب مصرف انرژي به وسيله 7 حرف لاتين از
A تا G درجه بندي شده است که هر يک از حروف معرف درجه اي از کارآيي دستگاه مي باشد. حرف A نشانگر بيشترين بازدهي دستگاه و حرف G نشانگر کمترين بازدهي دستگاه است. بنابراين هر چه رتبه دستگاه بيشتر باشد کارآيي آن نسبت به ميزان انرژي که مصرف مي کند بيشتر است. مصرف کنندگان مي توانند در هنگام خريد وسايل برقي خانگي با دقت و توجه به حرف لاتين درج شده در اين قسمت از ميزان کارآيي و بازدهي دستگاه اطلاع يابند.
ستون پنجم، نمايانگر مصرف انرژي دستگاه بر اساس استاندارد ملي تدوين شده و در بخش آزمون استاندارد مي باشد و ستون ششم و هفتم در ماشين لباسشويي نشانگر ميزان قدرت پاک کنندگي و قدرت خشک کن دستگاه مي باشد و دو ستون پاياني نيز ظرفيت دستگاه و ميزان مصرف آب را نشان مي دهد.
 

 



وسايل خانگي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 15:2 | نویسنده : جواد افشین

وسايل خانگي
يخچال و فريزر

خريداري نوعي از دستگاه که داراي برچسب مصرف انرژي و علامت استاندارد است، خودداري از باز و بسته کردن مکرر و بيهوده در يخچال و فريزر، بيش از حد پر کردن يخچال و فريزر، تميز کردن مرتب شبکه هاي لوله هاي پشت يخچال و فريزر، سالم بودن لاستيکهاي در، آب کردن مرتب برفکها، داشتن صداي طبيعي موتور يخچال و فريزر، رعايت فاصله 20 سانتيمتري پشت يخچال و فريزر با ديوار، عدم قرار دادن غذاي گرم در يخچال، انتخاب نوع يخچال با توجه به مناطق آب و هوايي.

 

  ماشين لباسشويي

استفاده کامل از ظرفيت دستگاه،استفاده از آب گرم لوله کشي شده در ماشين لباسشويي، ستفاده از تعداد دورهاي آب کشي کم و خشک کردن لباسها در هواي آزاد،استفاده در ساعات غير پيک مصرف، خريد دستگاههاي با علامت استاندارد و برچسب مصرف انرژي انتخاب برنامه شستشوي اقتصادي با لباس.  

 

  کولر

کانال کشي از کوتاهترين مسير، عايق کاري کانالها، عوض کردن سالانه پوشالها و سرويس کور، عدم استفاده از کولر در اتاقهاي خالي، استفاده از کولر داراي علامت استاندارد و بر چسب مصرف انرژي، انتخاب کولر با توجه به مناطق آب و هوايي،خاموش کردن کولر هنگام ترک منزل و يا محل کار، عدم استفاده از دور تند کولر در زمان پيک مصرف، بستن کامل درب پنجره به هنگام استفاده از کولر (در صورت استفاده از کولر آبي نيمه باز گذاشتن يکي از پنجره ها جهت جلوگيري از دم کردن هواي محيط الزامي است).  

 

  تلويزيون

خاموش کردن تلويزيون در مواقعي که از آن استفاده نمي شود، مانند هنگام بازي يا انجام تکاليف مدرسه و هنگام خروج از منزل به مدت طولاني.  

 

  روشنايي

خودداري از روشن کردن لامپهاي زياد در خانه يا در اتاقهاي خالي، خاموش کردن لامپها هنگام ترک اتاقها، تعويض لامپهاي رشته اي با لامپهاي مهتابي يا کم مصرف، عدم استفاده از لوسترهاي بزرگ و پرهيز از روشن کردن تمامي لامپهاي لوستر به طور همزمان، کنترل سيم کشي منزل هر چند سال يک بار، تميز کردن لامپها، استفاده از نورهاي موضعي، تعويض لامپهاي نيمه سوخته، استفاده از رنگ روشن در منازل و استفاده از نور طبيعي در روز.  

 

  حمل و نقل

- نگهداري و مراقبت از خودرو و پرهيز از سرعت زياد جهت کاهش مصرف انرژي و افزايش ايمني سرنشينان.
- استفاده از وسايل نقليه عمومي جهت انجام کارهاي روزانه و سفرهاي درون شهري.
- پياده روي و استفاده از دو چرخه براي مسيرهاي کوتاه و مقاصد نزديک.
- تنظيم به موقع موتور و باد چرخها.
استفاده همزمان از وسايل خانگي، همچنين استفاده از وسايل پر مصرف مثل اتو، جارو برقي و ماشين لباسشويي در ساعات اوج يا پيک مصرف برق (نيم ساعت قبل از اذان مغرب تا دو ساعت و نيم بعد از آن) بر شبکه برق، فشار وارد مي آورد. در حد امکان بايد از اين وسايل، صبحها و يا در ساعات غير از اوج مصرف استفاده شود.
 

 

  کار عملي در مدرسه

شما معلمان گرامي مي توانيد با انجام امور زير گامهاي مؤثري جهت ترويج فرهنگ بهينه سازي مصرف انرژي در محيط مدرسه برداريد.
از هر کلاس، فردي را به عنوان مسؤول انرژي جهت کنترل مصرف انرژي در مدرسه تعيين کنيد.
از هر کلاس، فردي را به عنوان مسؤول انرژي جهت کنترل مصرف انرژي در مدرسه تعيين کنيد.
مراسم صبحگاهي يک روز از هفته را به بيان مطالبي در خصوص انرژي و راههاي استفاده بهينه از آن اختصاص دهيد.
از دانش آموزان بخواهيد در کارهاي عملي و هنري خود مانند کاردستي، نقاشي، روزنامه ديواري، تئاتر، سرود و ... موضوع استفاده بهينه از انرژي را مطرح نمايند.
در جلسات اوليا و مربيان زماني را به بيان مطالبي در زمينه بهينه سازي مصرف انرژي اختصاص دهيد.
از ديگر همکاران معلم خود بخواهيد در هنگام تدريس با توجه به موضوع درس، مطالبي را در زمينه استفاده درست از انرژي براي دانش آموزان بيان کنند.
سعي کنيد يک هفته از سال را به عنوان هفته انرژي نامگذاري کنيد و با اجراي برنامه هاي مختلف از جمله سخنراني، برپايي نمايشگاهي از آثار دانش آموزان و ... محيط مدرسه و دانش آموزان را هر چه بيشتر با موضوع استفاده بهينه از انرژي آشنا سازيد.
 

 

  فهرست بروشورهايي که توسط معاونت آگاه سازي و برنامه ريزي سازمان بهره وري انرژي ايران در سال 1382 منتشر شده است:

آموزش بهينه سازي مصرف انرژي در مدارس (ويژه معلمان مقطع راهنمايي)
آموزش بهينه سازي مصرف انرژي در مدارس (ويژه معلمان مقطع دبيرستان)
بهينه سازي مصرف انرژي در يخچال و فريزر
بهينه سازي مصرف انرژي در ماشين لباسشويي
آشنايي با برچسب مصرف انرژي
طرح بهسامان
نقش انگيزش کارکنان
 

 



آموزش به وسيله کامپيوتر
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:59 | نویسنده : جواد افشین

آموزش به وسيله کامپيوتر

اين روش به مانند آموزش برنامه اي است با اين تفاوت که پيشرفت در مطالعه در کنترل ماشين است و فقط زماني که شاگرد در يک مرحله از آموزش موفق شد، اجازه پيشرفت و رياضت مطالب تازه به او داده مي شود.
کامپيوترهاي مورد استفاده در آموزش ، «ماشين آموزش» ناميده مي شوند. ماشين هاي آموزشي وسايلي هستند که آموزش را به طريق منظم عرضه مي کنند، و موجب فعاليت شاگرد و بازخورد فوري و آموزش انفرادي مي شوند.

 

  مشخصات ماشينهاي تدريس به طور خلاصه عبارتند از :

1- پاسخ را فوراً تقويت مي کند.
2- شاگرد براساس استعداد و توانايي خود برنامه را دنبال مي کند.
3- مفاهيم با يک سير منطقي در آن تنظيم شده اند.
4- پرسش ها به صورت زنجيره اي به يکديگر وابسته اند.
5- شاگرد در صورتي مي تواند به برنامه ادامه دهد که مراحل قبل را آموخته باشد.
6- اطلاعات مربوط به جوابهاي شاگردان، در آن نگهداري مي شود.
7- اطلاعات از طريق غيرکلامي (تصاوير ، نمودار و تصاوير متحرک) نيز به شاگردان ارائه مي شود.
8- ماشين بر خلاف انسان دچار عوارضي مانند بي حوصلگي، عصبانيت و ناراحتي نمي شود.
 

 

  مباني نظري تدريس

در اين مبحث، به بررسي مفاهيمي که در زمينه تدريس رايج است مي پردازيم.  

 

  1- Education:

در گذشته به تعليم و تربيت و آموزش و پرورش اطلاق مي شد. امروز معادل فارسي پرورش را به کار مي برند. پرورش يا تربيت جرياني است منظم و مستمر که هدف آن ، هدايت و رشد جسماني، اجتماعي و اخلاقي يا بطور کلي رشد همه جانبه شخصيت دانش آ موزان در جهت کسب و درک معارف بشري و هنجارهاي اجتماعي مورد پذيرش و کمک به شکوفايي استعداد افراد است.
پرورش يک نظام و سيستم است که مجموعه اي از عناصر در آن وجود دارد که اين مجموعه عناصر براي رسيدن، به يک هدف که همانا رشد و شکوفايي استعدادها است فعاليت مي کنند.
 

 

  2-Instruction:

آموزش فعاليتي است هدف دار و از پيش تعيين شده که هدف آن فراهم نمودن فرصتها و موقعيت هايي است که امر يادگيري را تسريع مي کند.  

 

  3- Teaching:

تدريس، سلسله فعاليتهاي منظم و مرتبي است که از قبل طراحي شده است و هدف آن ايجاد شرايط مطلوب براي تغيير و تسهيل يادگيري توسط فراگيران است. تدريس بدون تعامل معلم و شاگرد بي معني است. تدريس آن فعاليتي است که با حضور معلم در کلاس انجام مي شود.  

 

  4- Training :

تعليم به معناي کارآموزي است يعني فراگير حرفه يا مهارتي را ياد مي گيرد. هدف از تعليم، شکوفايي همه جانبه استعدادها نيست، بلکه نظم بخشي به فنون و مهارت هايي است که در حرفه اي معين به آن نياز دارد.  

 

  ديدگاههاي مختلف تدريس

 

  1- نگاه توصيفي (Descriptive):

همان نگاه صنعتي به تدريس است يعني انتقال دانش و اطلاعات از سوي معلم به دانش آموزان. معلم متکلم وحده است و دانش آموزان حالت انفعالي دارند. نگاه توصيفي بيشتر در قالب روش سخنراني مي گنجد.  

 

  2- نگاه موفقيتي ( success):

تدريس عامل موفقيت است. هر تدريس نتيجه اش يادگيري است. يعني وقتي معلمي مي گويد: من فلان درس را تدريس مي کنم بايد طي آن فرايند يادگيري هم صورت گرفته باشد.  

 

  3- نگاه ارادي:

نگاهي رفتارگرايانه است. معلم گاهم هاي آموزش را مشخص مي کند. هدف ها را تعيين مي کند و به فعاليتهاي جهت مي دهد. مثالي ملموس در اين باره کارخانه است ، در کارخانه طي فرايند توليد و مواد خام تبديل به يک محصول قابل استفاده مي شوند. در اين جا يادگيري و تدريس يک فرايند است.  

 

  4- نگاه هنجاري:

در اين نوع نگاه، همه چيز ديد ارزشي دارند بعنوان مثال چه چيزي را بايد به دانش آموزان آموزش دهيم؟ از چه روش استفاده کنيم.  

 

  5- نگاه علمي :

در اين نوع نگاه، مفهوم تدريس، منظم و روشن و دقيق بيان مي شود و تدريس يعني مجموعه فعاليتهاي منظم و هدفداري که منجر به تغيير يا يادگيري شاگرد شود. يعني فعاليت ها بايد از قبل طراحي و برنامه ريزي شده باشند.

 



آشنايي با برچسب انرژي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:57 | نویسنده : جواد افشین

آشنايي با برچسب انرژي

 

بدون شک ما و شما و همه مردم روي زمين به دنبال تهيه بهترين وسيله جهت استفاده در زندگي روزمره مان هستيم و تهيه بهترين وسيله خصوصاً در مورد وسايل برقي که در عصر تکنولوژي داراي تنوع بسياري است و هر روزه با تعداد قابل توجهي از آنها سر و کار داريم، از اهميت بيشتري برخوردار است. چرا که در انتخاب و خريد وسايل برقي، اطمينان از ايمني، کيفيت، کميت در بازدهي و ميزان مصرف انرژي دستگاههاي مورد نظر با توجه به خدماتي که ارائه مي دهند براي مصرف کنندگان داراي اهميت و ضرورت بسياري است.

 

  آيا مي دانيد:

از موارد پيشنهادي ذيل کداميک شرط لازم و کداميک شرط ضروري در انتخاب و تهيه کالا خصوصاً وسايل برقي محسوب مي شوند. چرا؟  

 

  موارد پيشنهادي:

١) توجه به شکل ظاهري کالا
2) توجه به مدل کالا
3) توجه به کارخانه سازنده کالا
4) توجه به تکنولوژي ساخت کالا
5) توجه به نشان استاندارد کالا
6) توجه به برچسب انرژي کالا
خوشحاليم که ما و شما با يکديگر هم عقيده ايم. کاملاً درست است. تمام موارد اشاره شده جزو شرطهاي لازم در انتخاب يک کالا محسوب مي شوند. اما همانگونه که شما نيز مي دانيد توجه به نشان استاندارد و برچسب انرژي از شرطهاي ضروري در انتخاب و تهيه وسايل برقي خانگي محسوب مي شوند.
 

 

  آيا مي دانيد چرا؟

زيرا اين علائم، اطلاعات بسيار مفيدي در زمينه ايمني و بازدهي وسايل برقي با توجه به خدماتي که ارائه مي دهند در اختيار مصرف کنندگان قرار مي دهند.  

 

  آيا مي دانيد:

با توجه به معيارهاي مختلف تعيين شده از سوي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در کشور ما بيش از 6 نوع آرم استاندارد که نشان دهنده کيفيت، سلامت و ايمني محصولات عرضه شده در بازار مي باشند، وجود دارد.  

 

  اطمينان از بازدهي و ميزان مصرف انرژي در وسايل برقي

با توجه به توضيحات، مشخص شد که نشان استاندارد بر روي وسايل برقي، بيانگر بازدهي و ميزان مصرف انرژي در آنها نيست، بلکه فقط نشان دهنده ايمني و عملکرد خوب دستگاه مورد نظر است. آيا تنها اطمينان از ايمني و عملکرد دستگاه براي تهيه بهترين وسيله برقي خانگي کافي است؟ مسلماً خير. چرا که اطمينان از ايمني و عملکرد يک دستگاه لزوماً ضامن کارآيي و پايين بودن ميزان مصرف انرژي در آن وسيله نيست.  

 

  معرفي برچسب انرژي

برچسب انرژي امروزه در اغلب کشورهاي جهان وجود دارد و مصرف کننده را با ميزان کارآيي هر يک از وسايل انرژي بر خانگي آشنا مي کند. همچنين اطلاعات مشترک در همه وسايل و اطلاعات اختصاصي مربوط به هر وسيله انرژي بر را در اختيار مصرف کنندگان قرار مي دهد.
برچسب انرژي از قسمتهاي مختلفي تشکيل شده است که هر قسمت نمايانگر اطلاعاتي است. که به طور مثال خريداران ماشين لباسشويي مي توانند با توجه به اين اطلاعات در هنگام خريد دستگاهي را انتخاب کنند که در مقايسه با ساير مدلهاي مشابه داراي کارآيي و بازدهي بيشتري باشد.
بخش چهارم برچسب انرژي به وسيله 7 حرف لاتين از
A تا Gدرجه بندي شده است که هر يک از حروف معرف درجه اي از کارآيي دستگاه مي باشد. حرف A نشانگر بيشترين بازدهي دستگاه و حرف G نشانگر کمترين بازدهي دستگاه است. بنابراين هر چه رتبه دستگاه بيشتر باشد کارآيي آن نسبت به ميزان انرژي که مصرف مي کند بيشتر است. مصرف کنندگان مي توانند در هنگام خريد وسايل برقي خانگي با دقت و توجه به حرف لاتين درج شده در اين قسمت از ميزان کارآيي و بازدهي دستگاه اطلاع يابند.
بخش پنجم، نمايانگر مصرف انرژي دستگاه بر اساس استاندارد ملي تدوين شده و در بخش آزمون استاندارد مي باشد و ساير بخشها بيانگر اطلاعات اختصاصي در مورد هر يک از وسايل مي باشد. به طور مثال بخشهاي ششم و هفتم در ماشين لباسشويي نشانگر ميزان قدرت پاک کنندگي و قدرت خشک کن دستگاه مي باشد و آخرين بخش نيز آرم مؤسسه استاندارد را نشان مي دهد.
 

 

  آيا مي دانيد فوايد استفاده از برچسب انرژي چيست؟

استفاده از برچسب انرژي مزايا و فوايد گوناگوني براي مصرف کنندگان اين گونه وسايل دارد که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاه کرد:
١) انتخاب درست و آگاهانه مردم در هنگام خريد وسايل برقي خانگي.
2) آشنا ساختن مصرف کنندگان با ميزان کارآيي و بازدهي وسايل برقي خانگي
3) بهينه سازي و کاهش مصرف انرژي
4) کاهش هزينه انرژي مصرفي در خانواده ها
5) کاهش آلودگي محيط زيست
6) ارائه اطلاعات اختصاصي ويژه هر وسيله برقي
7) ارائه اطلاعات مشترک در مورد وسايل برقي شامل: علامت تجاري و نام شرکت سازنده، مدل دستگاه و نشان استاندارد

 



اهميت انرژي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:56 | نویسنده : جواد افشین

 

  اهميت انرژي

انرژي در حيات اقتصاد صنعتي جوامع، نقش زير بنايي را ايفا مي کند، به اين معنا که هر گاه انرژي به مقدار کافي و به موقع در دسترش باشد، توسعه اقتصادي نيز ميسر خواهد بود.
نگاهي به معضلات گذشته نشان مي دهد که همواره رقابتهاي بزرگي در سطح جهاني بر سر تصاحب انرژي وجود داشته است، چرا که امنيت ملي و پايداري نظامهاي حکومتي تا حد زيادي در گرو دسترسي به اين منابع است. خوشبختانه ايران از نظر دارا بودن منابع و ذخاير متنوع انرژي از ثروتمندترين کشورهاي جهان به حساب مي آيد. اين منابع در کشور با قيمتهايي به مراتب نازلتر از ساير کشورها و با سهولت بيشتري به مصرف کننده عرضه مي شود.
اما جاي بسي تءسف است که ميزان مصرف و اتلاف انرژي به مراتب بالاتر از کشورهاي صنعتي است و وضعيت مصرف انرژي در کشور ما با اصول مربوط به ارتقا، بهره برداري و بازدهي انرژي در جهان مغايرت دارد. آيا بهره برداري تا بي نهايت ادامه خواهد يافت؟ و آيا اين سفره طبيعت و نعمتهاي خدادادي براي ما هميشه گسترده خواهد بود؟
مسلماً منابع انرژي نيز، مانند تمامي پديده هاي طبيعي ديگر، روزي پايان خواهد پذيرفت و از آنجايي که ديگر حتي تصور زندگي عادي انسان امروزي بدون استفاده از منابع انرژي ممکن نيست، براي اين بحران بايد چاره اي بينديشيم و همزمان با توسعه تکنولوژيهاي نوين به سرمايه گذاري در روشهاي استفاده بهينه از انرژي و گسترش آنها اقدام نماييم.
 

 

  بررسي وضعيت مصرف انرژي در ايران

شدت انرژي (نسبت ميزان انرژي بر واحد توليد) يعني مقدار انرژي که ما براي توليد هر کالايي مصرف مي کنيم و در سالهاي گذشته افزايش يافته است. در سال ١346 براي توليد يک ميليون ريال کالا و خدمات در کشور حدود 64/4 بشکه معادل نفت خام مصرف شده است که اين رقم در طول سالهاي بعد افزايش يافته است. به طوري که با نرخ رشد متوسط سالانه 3/2 درصد در سال 80 به 18/13 بشکه معادل نفت خام رسيده است. اين وضعيت ناشي از عواملي است که مهمترين و عمده ترين آنها مصرف غير منطقي و نامناسب انرژي مي باشد. نتايج بررسيها درباره ميزان مصرف انرژي حاکي از آن است که شدت انرژي در اران بيش از سه برابر کشورهاي صنعتي و نيز بيش از 5/1 برابر متوسط جهاني است. بنابراين در کشور ايران پتانسيل صرفه جويي انرژي عظيمي وجود دارد چرا که سالانه مقدار زيادي انرژي در بخشهاي صنعتي و خانگي و تجاري تلف مي شود.
به طور کلي آمار نشان مي دهد که وضعيت بخش انرژي در حال حاضر براي تضمين توسعه پايدار به صورتي که در تجربه جهاني مشاهده مي شود، مناسب نيست. براي نمونه کافي است به مصرف برق در ايران اشاره کنيم. حدود 52 ميليارد کيلو وات ساعت برق که ما هر ساله در خانه ها و بخش تجاري مصرف مي کنيم معادل ١00 ميليون بشکه نفت خام يعني بيش از 2000 ميليارد تومان در سال است و اگر با استفاده مناسب و منطقي از وسايل برقي خانگي فقط ده درصد در مصرف برق آنها صرفه جويي کنيم. هر سال 200 ميليارد تومان به بودجه عمومي، يعني به آينده خود و فرزندانمان ياري رسانده ايم.
 

 

  پتانسيلهاي موجود براي صرفه جويي انرژي:

همانطور که قبلاً گفته شد در ايران پتانسيلهاي صرفه جويي زيادي وجود دارد پتانسيل صرفه جويي انرژي در بخش صنعت به تنهايي حدود 20 تا 30 درصد است.
در بخش خانگي و تجاري در کشور ما تقريباً معادل يک پنجم برق توليدي به مصرف روشنايي مي رسد که از اين مقدار 70 درصد در خانه هاي مصرف مي شود، اگر هر خانواده ايراني (١4 ميليون خانوار) به جاي يک لامپ معمولي (١00 وات) از يک لامپ کم مصرف 20 واتي که پنج ساعت در روز استفاده نمايند، در هر سال بيش از 2 ميليارد کيلو وات ساعت برق به اندازه توليد برق يک نيروگاه صرفه جويي کرده ايم.
 

 

  اثرات مصرف انرژي بر محيط زيست:

مصرف انرژي به ويژه انرژيهاي فسيلي، در بخشهاي مختلف صنعتي و خانگي و تجاري، موجب پراکنده شدن گازهاي سمي و زيان آور در محيط زيست مي شود که اثرات نامطلوبي بر موجودات زنده و طبيعت دارد. هر چه ميزان مصرف انرژي به شکل بي رويه بالا رود، به همان نسبت ميزان آلودگي محيط زيست و تأثيرات مخربي که بر سلامتي انسانها و طبيعت دارد، نيز بالا رفته و بيش از پيش زندگي در اين محيط آلوده دشوار مي شود. انتشار آلودگي در مراحل اکتشاف، استخراج، بهره برداري، انتقال، تبديل، توزيع و مصرف حاملهاي مختلف انرژي باعث آلودگي آب، خاک، هوا و صدا مي شود که هر يک داراي اثرات خاص خود بر روي انسان و محيط زيست مي باشد.
اما مهمترين آلودگي بخش انرژي مربوط به آلودگي هوا در اثر مصرف سوختهاي فسيلي مي باشد. اکسيدهاي گوگرد، اکسيدهاي ازت، منو اکسيد کربن، ذرات معلق و دي اکسيد کربن، آلاينده هاي اصلي مي باشند که در اثر مصرف اين سوختها در هوا منتشر مي گردند.
اين ترکيبات را مي توان به دو دسته تقسيم کرد: يک دسته گازهايي که به طور طبيعي در جو وجود دارند که توليد بيشتر آنها در اثر احتراق سوختهاي فسيلي باعث ايجاد مسائل زيست محيطي نظير تغييرات اقليم مي گردد. دسته ديگر گازهايي هستند که داراي منشا انساني بوده و ميزان آنها در هواي تنفسي به لحاظ صدمه به سلامتي انسان و ساير موجودات حائز اهميت مي باشند. برخي از اثرات عمده سه آلاينده بر روي انسانها و گياهان در شرح ذيل ارائه شده است:
 

 

  آلاينده ها
تأثيرات

اکسيدهاي گوگرد
افزايش ناراحتيهاي تنفسي، سوزش مخاط بيني، مستعد ساختن بروز برونشيت، خشکي گلو و مجراي تنفسي در انسان، کاهش يا توقف رشد گياه، سوختگي و زرد شدن برگها، کاهش محصولات، خزان زودرس برگها
اکسيدهاي نيتروژن
افزايش بيماريهاي مجاري تنفسي، کاهش فعاليت ششها، سردرد و سرفه در انسان ايجاد لکه روي برگهاي گياهان، پلاسيده شدن برگها، کاهش رشد گياه
مونوکسيد کربن
ترکيب شدن با هموگلوبين خون، کاهش انتقال اکسيژه به بافتها، کاهش توان کاري بدن، افزايش ناراحتيهاي قلبي و گردش خون، تأثير بر سيستم عصبي بدن
 

 

  جدول زير ميزان انتشار هر يک از آلاينده هاي هوا را در سال ١380 در ايران نشان مي دهد:

نوع آلاينده

ميزان آلايندگي (تن)

دي اكسيد كربنCO2

302348996

اكسيد ازتNOX

994424

مونو اكسيد كربن CO

5989137

گوگرد SOX

1190598

تركيبات هيدرو كربن CH

1417623

 

 

  آمار ميزان انتشار سهم هر يک از بخشهاي انرژي بر کشور نشان مي دهد که بخش حمل و نقل با توليد 60 درصد از کل انتشار آلاينده هاي محيطي داراي بيشترين مقدار آلايندگي در ميان ساير بخشهاي انرژي بر کشور مي باشد:

بخش

ميزان آلايندگي (تن)

خانگي ، تجاري ، عمومي

83606197

صنعت

55627802

حمل ونقل

86347672

كشاورزي

10362788

نيروگاهها

76268332

جمع كل

31212791

 

سه عامل اصلي در مديريت انرژي

1 مديريت تحليل داده ها؛ به معني جمع آوري اطلاعات مصرف انرژي در کارخانه، اندازه گيري مصرف انرژي و توليد، تحليل فني و اقتصادي اطلاعات جمع آوري شده، تصميم گيري براي بهينه سازي مصرف انرژي و ارائه اطلاعات مصرف بهينه انرژي.
2
آموزش افراد؛ به معني به کارگيري درست کليه ابزارهاي لازم براي استفاده از اطلاعات جمع آوري شده و اجراي مناسب تغييرات به وسيله افراد، مبتني بر ايجاد انگيزش در آنها.
3
مديريت تغييرات فيزيکي؛ به معني تغيير و اصلاح يا نوسازي تجهيزات و ماشين آلات بايد توجه داشته باشيم که اين مرحله، در مقايسه با ساير اقدامات مديريت انرژي نياز به سرمايه گذاري بيشتر و زمان طولاني تري دارد و تنها زماني امکان اجراي اين مرحله وجود دارد که جمع آوري و تحليل اطلاعات، ارائه دستورالعملها و آموزش کارکنان به نحو مطلوب انجام شده باشد.

 

  معمولاً مواردي که باعث مي شود کارکنان علاقه چنداني به امر مصرف منطقي انرژي از خود نشان ندهند عبارتند از:

1 عدم احساس مسؤوليت در امر بهينه سازي مصرف انرژي
2
نبود وقت کافي يا عدم اختصاص چنين وقتي به بهينه سازي مصرف انرژي
3
در دسترس بودن هميشگي انرژي و نداشتن آگاهي نسبت به کمبودهاي احتمالي و عواقب آن
4
نداشتن آگاهي نسبت به هزينه هاي انرژي
5
وجود اين احساس که مديريت عالي مؤسسه اهميتي به امر بهينه سازي مصرف انرژي نمي دهد.
لزوم تشکيل واحدهاي مديريت انرژي در کشور براي کارخانجاتي با بيش از 5 مگاوات ديماند برق و يا 5 هزار متر مکعب سوخت مصرفي در سال، از سال ١375در برنامه دوم توسعه پيش بيني شد و خوشبختانه اين امر مورد استقبال اکثر کارخانجات و مؤسسات قرار گرفت و منجر به تشکيل واحدهاي مديريت انرژي گرديد. در برنامه سوم توسعه نيز طرحها و برنامه هايي پيش بيني شده است. يکي از اين برنامه ها که بر اساس آئين نامه اجرايي بند الف تبصره 27 قانون بودجه سال 79 کشور پيش بيني شده است، طرحي است تحت عنوان اعطاي يارانه سود تسهيلات به صنايع براي کاهش شدت انرژي به عنوان يکي از طرحهاي مربوط به قانون بودجه کل کشور در کليه بخشهاي صنعتي. هدف از طرح مذکور ايجاد انگيزه و کمک مالي به صنايع و مؤسسات جهت سرمايه گذاري و بهبود شدت انرژي است. به هر حال اين امر براي ساير مؤسسات و کارخانجات نيز مفيد بوده و مي تواند با برنامه ريزي در زمينه ايجاد انگيزه در کارکنان، در کنار ساير فعاليتها، در بهينه سازي مصرف انرژي نقش بسيار مؤثري داشته باشد. آيا در مؤسسه شما انگيزه لازم براي بهينه سازي مصرف انرژي وجود دارد؟
 

 

  1- آيا در مؤسسه خود واحد مديريت انرژي تأسيس کرده ايد؟
2- آيا نظارت بر مصارف انرژي و تعيين هدف براي بهبود در مؤسسه شما انجام مي گيرد؟
3- آيا کارکنان شما نسبت به هزينه هاي انرژي و اهميت آن آگاهي دارند؟
4- آيا از کارکنان خود براي بهينه سازي مصرف انرژي نظرخواهي مي کنيد؟
5- آيا به پيشنهادات رسيده به سرعت پاسخ داده و براي آنها پاداش مناسب در نظر مي گيريد؟
6- آيا نتايج پيشنهادات مناسب کارکنان را به آنان و ساير کارکنان اعلام مي کنيد؟
7- آيا دلايل عدم پذيرش پيشنهادات کارکنان را به آنها اطلاع مي دهيد؟
8- آيا مسؤوليت هر يک از کارکنان را در مورد مصارف انرژي تعيين کرده ايد؟
9- آيا از ابزارهاي آگاه سازي نظير بروشور، پوستر، برچسب، تابلوهاي اطلاعاتي براي ارائه دستورالعملهاي بهينه سازي مصرف انرژي به کارکنان خود استفاده مي کنيد؟

 

  فهرست بروشورهايي که توسط معاون آگاه سازي و برنامه ريزي سازمان بهره وري انرژي ايران در سال ١382 منتشر شده است:

آموزش بهينه سازي مصرف انرژي در مدارس (ويژه معلمان مقطع ابتدايي)
آموزش بهينه سازي مصرف انرژي در مدارس (ويژه معلمان مقطع راهنمايي)
آموزش بهينه سازي مصرف انرژي در مدارس (ويژه معلمان مقطع دبيرستان)
بهينه سازي مصرف انرژي در ماشين لباسشويي
بهينه سازي مصرف انرژي در يخچال و فريزر
بهينه سازي مصرف انرژي در کولر آبي و گازي
آشنايي با برچسب مصرف انرژي
طرح بهسامان در مدارس
نقش انگيزش کارکنان
 

 

همه انرژي مصرف مي کنند! اما چقدر و چگونه؟

در اينجا آرماهايي را درباره انرژي مشاهده مي کنيم. در نمودار بالاي صفحه با منابع انرژي مصرف شده در ايران از 30 سال پيش تاکنون آشنا مي شويم. اگر اين ارقام را به صورت منحني درآوريم بهتر درک مي کنيم که چطور مصرف انرژي در طول اين سالها افزايش پيدا کرده است. به اين ترتيب شما مي توانيد نتيجه هاي به دست آمده از اين جدولها را با آنچه خودتان در تحقيق يافته ايد، مقايسه کنيد.

 

  دو نمودار ديگر ميزان مصرف انرژي يک شخص را در يک روز نشان مي دهند:

مصرف انرژي در ايران از 30 سال پيش تا به امروز
مصرف انرژي در بعضي از کشورهاي بزرگ دنيا
از اين آمارها چه نتيجه اي مي گيريد؟ به اطلسها، فرهنگها، دايرة المعارفها و کتابهاي جغرافي مراجعه کنيد و ارقام ديگري را جستجو کنيد تا بهتر با تاريخ و جغرافياي انرژي آشنا شويد.
 

 

  توليد، مصرف

انرژي اي که ما مصرف مي کنيم از کجا تأمين مي شود؟ سعي کنيد منابع مختلف انرژي را که تاکنون درباره آنها چيزي شنيده ايد نام ببريد. اين انرژي چگونه به ما مي رسد؟ بيشتر اوقات براي آنکه انرژي به دست ما برسد عمليات زيادي انجام مي شود؛
*استحصال يا استخراج
* تبديل
* توزيع
* و گاهي ذخيره سازي
حالا بياييد مصرف انرژي را از مصرف تا توليد دنبال کرده و در طول اين تحقيق از خود درباره اين مسائل سؤال کنيم: تجهيزاتي که امکان دسترسي ما را به انرژي فراهم مي کنند. تنوع استفاده و سهولت دسترسي به هر يک از اين انرژيها.
 

 

  عرضه، تقاضا

پريز برق، برق مورد نياز لوازم خانگي را در اختيار ما مي گذارد.
پشت اين پريز چه چيزهايي وجود دارد؟ سيمهاي برق، ما را به سمت جعبه فيوز راهنمايي مي کند. جعبه فيوز خود به وسيله سيمهايي به کنتور برق متصل است. در بيرون از خانه سيمهاي ضخيم محافظت شده اي به نام کابل، کنتور را به تير برق متصل مي کنند که سيمها را نگه مي دارد. اين کابلها از يک ترانسفورماتور منشعب شده اند که در همان نزديکي قرار دارند.
حالا ادامه اين مسير را شما پيدا کنيد؟
در يک کلاس، دانش آموزان پس از تحقيق کاملي که درباره جريان برق انجام داده اند، تمام تجهيزاتي را که در مسير حرکت برق مشاهده کرده اند، طراحي کرده اند شما مي توانيد آنها را مرتب کنيد.
 

 

  نقاط شروع گوناگون

اين تصويرها چند موضوع مختلف را نشان مي دهند که مي توانند نقطه شروع تحقيق شما باشند (اما نقطه هاي شروع ديگري هم وجود دارند) در کلاس خود گروههاي مختلف تشکيل دهيد تا هر گروه يکي از اين شاخه ها را دنبال کند.  

 

  مسيرهاي انرژي که به خورشيد مي رسند

اطلاعات خود را طبقه بندي کنيم:
اگر مسير انرژي را دنبال کنيم، بيشتر اوقات به خورشيد مي رسيم. سعي کنيم ببينيم چگونه اينها دانش آموزان باهوشي هستند که دور هم جمع شده اند و واژه هاي کليدي يک مسير را بر روي تکه هاي کاغذ نوشته اند. اين اولين فهرست واژه هاي کليدي است. شما مي توانيد آن را کامل کنيد. هر گروه مسير را با چسباندن تکه هاي کاغذ روي تخته سياه، تعيين مي کند. در پايان کار هر يک از گروهها مسيري را پيدا کرده اند، اما ببينيم چگونه همه اين مسيرها به خورشيد منتهي مي شوند.
براي آنکه مسيرها را بهتر نشان دهيد، هر مسير را روي يک صفحه بزرگ شبيه آنچه که در شکل زير مشخص شده است، قرار دهيد. با اين که مي توانيد آن را دوباره روي يک برگ کاغذ 100×70 سانتيمتري يا روي تخته سياه رسم کنيد.
درباره اين نکات فکر کنيم.
هنگامي که تابلو کامل شد، در مورد نقش خورشيد چه نتيجه اي مي گيريم؟
و باز فکر کنيم:
* انرژيهاي فسيلي چه نوع انرژيهايي هستند؟
* هر يک از انرژيها چگونه توليد، منتقل و ذخيره مي شوند؟
* براي هر يک از انواع انرژي موارد زير را تعيين کنيم: فراواني، هزينه و سهولت استفاده.
 

 

  انرژي چگونه ظاهر مي شود؟

تلاش کنيم انرژي را از راه اثرات آن توضيح دهيم.
براي آن که بهتر بدانيم انرژي چيست و چگونه ظاهر مي شود، بياييد با استفاده از موقعيتهاي موجود در پيرامون خود يا با انجام آزمايشهاي ساده تحقيقهايي انجام دهيم. انرژي خورشيدي مي تواند گرما يا حرکت ايجاد کند.
انرژي الکتريکي مي تواند گرما يا حرکت ايجاد کند.
انرژي به دست آمده از نفت گرما يا حرکت ايجاد کند.
شما مي توانيد خودتان مثالهاي بسياري پيدا کنيد تا پي ببريد که:
اگر چرخ دوچرخه خود را بچرخانيم (انرژي / حرکت) و بعد با انگشت آن را متوقف کنيم انگشتمان مي سوزد.
اگر آب را در يک ديگ زودپز بجوشانيم (انرژي / گرما) از آن بخاري خارج مي شود که مي تواند آسياب بادي کوچکي را به حرکت در آورد.
مثال ديگر: اگر چرخ دوچرخه اي را با تلمبه باد کنيم. هوايي که از تلمبه خارج مي شود مي تواند آسياب بادي کوچکي را به چرخش درآورد (انرژي / حرکت) اما اگر با انگشت سوراخ تلمبه را بگيريم، بدنه تلمبه در اثر فشرده شدن هواي درون آن گرم مي شود. (انرژي / گرما)
 

 

انرژي را در اطراف خود بشناسيم

درون اشيا و به صورتهاي مختلف
انرژي مصرفي روزمره ما از منابع مختلفي تأمين مي شود. منشأ بيشتر اين منابع خورشيد است.
مي دانيم که انرژي همه جا در اطراف ما ظاهر مي شود.
انسان هميشه به انرژي نياز داشته است و هر روز براي استفاده هاي گوناگون بيش از پيش آن را مصرف مي کند.
انرژي بيشتر به صورت گرما و حرکت ظاهر مي شود.

 

  انرژي از جنبه هاي مختلفي اهميت دارد:

براي عموم مردم؛ يعني براي هر يک از ما، انرژي در قلب زندگي قرار دارد. انرژي است که به ما امکان مي دهد تا خود را گرم کنيم. از جايي به جايي ديگر برويم، و کارهاي اصلي زندگي روزمره مان را به آساني انجام دهيم. براي کارخانجات، انرژي عامل اساسي توليد است.
انرژي، دستگاهها و ماشينها را به کار مي اندازد و جزء مهمي از توليد بسياري از کالا به شمار مي رود. براي کشورها نيز انرژي ضروري ترين چيزي است که بايد ذخيره سازي و استفاده مناسب از آن را تضمين کنند.
 

 

  انرژي دقيقاً چيست؟

نکته اي که همه با آن موافق اند آن است که انرژي امري ضروري است و حتي ارزش حياتي دارد. جهاني را تصور کنيد که در آن انرژي وجود نداشته باشد! در اين جهان ديگر نه اثري از حمل و نقل ديده مي شود، نه از گرما، و نه از غذاهاي پخته ... و اگر کمي پيشتر رويم، جهان بدون انرژي، جهاني است بدون صنعت و بدون کشاورزي، بدون انرژي خورشيدي ديگر نه گياهي باقي مي ماند و نه غذايي براي جانوران و انسان انرژي زندگي است. به همين دليل آشنايي بيشتر با انرژي و چگونگي استفاده از آن اهميت دارد.

 

انرژي و شهر ما

شهر ما مثل خانه ماست، همه ما دوست داريم شهري پاکيزه، قشنگ و تماشايي داشته باشيم. همه دوست داريم وقتي در خيابانها يا پارکهاي شهر خود قدم مي زنيم از بوي خوش گلها، از آسمان آبي و از آب پاکيزه فواره ها لذت ببريم. هيچ کس دلش نمي خواهد شهر خود را کثيف و آلوده ببيند.
راستي فکر کرده ايد، چرا بعضيها مي گويند هواي شهر آلوده شده است؟ حتماً ماشينهايي را که دود مي کنند ديده ايد! آيا مي دانيد اين دودها که هوا را آلوده مي کنند چه زيانهايي دارند؟ وقتي هوا آلوده است ما به سختي نفس مي کشيم. چون هوا ديگر تازه و پاک نيست. دودها به همراه هوايي که تنفس مي کنيم به بدن ما وارد مي شود. ما را به سرفه مي اندازد. بدن ما را ضعيف مي کنند و آن وقت ميکروبها مي توانند به راحتي ما را بيمار کنند. ديگر نه مي توانيم خوب کتاب بخوانيم و نه مي توانيم بازي کنيم. هواي آلوده، گلها و درختان را هم بيمار مي کند. آيا مي دانيد که گياهان هم مثل ما تنفس مي کنند؟ گياهان هم مثل ما به هواي تازه و پاکيزه احتياج دارند و اگر هوا کثيف و آلوده باشد، گياهان هم مثال ما بيمار مي شوند. برگهايش زرد مي شود، پژمرده مي شوند و مي ميرند. پس اگر بخواهيم که هم خودمان سالم باشيم و هم شهرمان سرسبز و شاداب باشد، بايد کاري کنيم که هواي شهر آلوده نشود.
راستي چه چيزي بيشتر از همه هوا را آلوده مي کند؟ آيا جواب اين سؤال را مي دانيد؟ شايد بگوييد خودروها و کاميونهايي که دود مي کنند. شايد هم بگوييد دودي که از دودکش خانه هاي و کارخانه ها بيرون مي آيد. همه اينها درست است، اما بهتر است بگوييم که چيزي که هوا را بيشتر از هر چيز آلوده مي کند، مصرف نادرست انرژي است.
همه ما انرژي را مي شناسيم. انرژي چيزي است که قدرت حرکت و انجام کارها را به وجود مي آورد. اگر در شهر خود قدم بزنيم يا حتي در خانه و مدرسه به اطرافمان نگاه کنيم همه جا دستگاه و وسايلي را مي بينيم که هر کدام با يکي از انواع انرژي کار مي کنند.
در خانه، خيلي از وسايلي که در زندگي به آنها نياز داريم، با برق کار مي کنند. مثلاً يخچال که غذاها را در آن سرد و سالم نگه مي داريم. لامپها که شبها اتاقهايمان را روشن مي کنند. تلويزيون که فيلمها و برنامه هاي گوناگون را نشان مي دهد. کولر که تابستان خانه هايمان را خنک مي کند. بعضي وسايل هم با سوختهايي مثل نفت، گاز، گازوئيل يا ذغال کار مي کنند. مثلاً شوفاژ و بخاري که زمستانها خانه هايمان را گرم مي کند. آبگرمکن که آب را برايمان گرم مي کند.
همه خودروهايي که در شهر مي بينيم، چه کوچک و چه بزرگ با بنزين، گازوئيل و يا با گاز کار مي کنند، که نوعي از سوختها هستند. چراغهاي راهنمايي، روشنايي کوچه ها و خيابانها، ويترين مغازه ها، همگي از انرژي برق استفاده مي کنند.
کارخانه هايي را که در شهر يا در اطراف شهرها مي بينيم، وسايل مورد نياز ما مثل لوازم خانگي، مواد غذايي، لباسها و چيزهاي ديگر را مي سازند. اين کارخانه ها همه براي آنکه کار کنند يا از برق استفاده مي کنند يا از نفت و گاز، در مدرسه هم، بدون نور لامپها و بدون سرماي کولر و گرماي بخاري و شوفاژ، نمي توانيم به راحتي درس بخوانيم.
پس مي بينيم که همه جا، انرژي به ما کمک مي کند که بهتر و راحت تر زندگي کنيم. در هر گوشه شهر ما، صدها وسيله از انرژي برق، نفت و يا گاز استفاده مي کنند تا براي ما گرما، سرما و روشنايي ايجاد کنند و يا ما را از اين سو به آن سو ببرند. پس استفاده از انرژي در زندگي براي ما لازم است.
اما آيا مي دانيد چرا گفتيم، مصرف نادرست انرژي علت اصلي آلودگي هواست؟ شايد بهتر باشد اول بگوييم مصرف درست انرژي چگونه بايد باشد؟ مصرف درست انرژي يعني آنکه انرژي را با وسايل سالم، در موقع نياز و فقط به اندازه اي که احتياج داريم مصرف کنيم. هر اندازه انرژي بيشتري مصرف کنيم هوا هم آلوده تر مي شود، پس بهتر است هر قدر مي توانيم در مصرف انرژي صرفه جويي کنيم.
دليل اصلي آلودگي هوا، سوزاندن نفت، بنزين و گاز است. آيا مي توانيم از نفت و گاز استفاده نکنيم؟ نه چون، براي همه کارهايمان به اين انرژيها احتياج داريم. مي توانيد چند مثال بزنيد؟

 

  - بيشتر خودروها با بنزين کار مي کنند که از نفت تهيه مي شود.
- بيشتر بخاريها و شوفاژها يا با نفت کار مي کنند يا با گاز و گازوئيل.
- اجاقهايي که با آنها غذاها را مي پزيم و يا گرم مي کنيم بيشتر گاز سوز هستند.
- کارخانه ها هم بايد نفت و گاز بسوزانند تا گرما و قدرت براي به کار انداختن دستگاههايشان به دست بياورند.

شايد فکر کنيد که برق، مثل نفت و گاز نمي سوزد، پس هر چقدر که بخواهيم مي توانيم برق مصرف کنيم و هوا هم آلوده نمي شود. اما اين فکر درست نيست. آيا مي دانيد برق کجا و چگونه به دست مي آيد؟ در کارخانه هايي که به آنها نيروگاه مي گويند. و آيا مي دانيد براي توليد برق، اين نيروگاهها به چه چيزي نياز دارند؟ بله درست گفتيد، به نفت و گاز.
در اين نيروگاهها نفت و گاز را مي سوزانند تا دستگاههايي را به راه بياندازند و برق توليد کنند. پس اگر ما برق را بيهوده مصرف کنيم، آن نيروگاهها بايد بيشتر نفت و گاز بسوزانند تا به ما برق بيشتري بدهند. بنابراين هم نفت و گاز بيشتري مصرف مي شود و هم هواي شهر ما آلوده تر مي شود. آيا مي توانيد بگوييد چطور بايد برق کمتري مصرف کنيم؟
کارهاي ساده اي هست که مي توانيم انجام دهيم تا برق کمتري مصرف کنيم. اگر از دستگاههاي برقي درست و هنگامي که به آنها نياز داريم استفاده کنيم، مصرف انرژي کمتر مي شود. مثلاً اگر درب يخچال را زياد و بدون علت باز و بسته نکنيم و يا هنگامي که تلويزيون نگاه نمي کنيم آن را خاموش کنيم و يا وقتي از اتاق بيرون مي رويم چراغها را خاموش کنيم، مصرف انرژي کم مي شود.
همچنين وقتي والدين ما مي خواهند يک وسيله برقي خانگي خريداري کنند بايد به آنها بگوييم وسيله اي را انتخاب کنند که داراي برچسب انرژي باشد و هرچه رنگ درجه برچسب انرژي پر رنگتر باشد مصرف انرژي در آن وسيله برقي کمتر است. آيا مي توانيد بگوييد چطور بايد نفت و گاز کمتري مصرف کنيم؟
وقتي در شهر قدم مي زنيم ماشينهايي را مي بينيم که دود مي کنند، مي دانيد چرا؟ براي اينکه خوب از آنها نگهداري نمي شود. اگر همه مردم از خودروهايشان خوب نگهداري و مواظبت کنند و موتور آن را مرتب تعمير و تنظيم کنند ديگر دودي از آن خارج نمي شود و هواي شهر ما آلوده نخواهد شد.
بعضي وقتها در شهر خودروهايي را مي بينيم که با سرعت زيادي حرکت مي کنند و يا خودروهايي را مي بينيم که بسيار فرسوده و قديمي هستند، سرعت زياد خودروهاي فرسوده هم خطرناک هستند و هم مصرف انرژي يعني بنزين را بيشتر مي کنند و هوا را نيز آلوده تر مي کنند.
پس بهتر است به جاي استفاده از ماشين خود، پياده يا با اتوبوس، مترو و تاکسي در شهر حرکت کنيم، تا هوا کمتر آلوده شود. آيا کارخانه ها مي توانند کمتر هوا را آلوده کنند؟
در هر کارخانه دستگاهها و ماشينهاي زيادي کار مي کنند که بيشتر آنها نفت و گاز مصرف مي کنند. اگر از اين دستگاه خوب نگهداري شود و هر وقت خراب مي شوند، خوب تعمير شوند، آنها هم انرژي کمتري مصرف مي کنند و هم دود کمتري از دودکشهاي کارخانه به هوا بلند خواهد شد. شهر سالم، شهري است که هواي خوب و پاکيزه اي داشته باشيم. اگر بخواهيم چنين شهري داشته باشيم بايد هميشه در اين فکر باشيم که چطور بايد انرژي را درست مصرف کنيم.
در همه جا با دوستان خود، پدر و مارد و معلم خود در اين باره صحبت کنيم و از آنها راهنمايي بخواهيم. شهر سالم، شهر تميز و زيبايي است که آدمها، درختان و گياهان، همه از هواي پاکيزه آن استفاده مي کنند و براي همين هميشه سالم، شاداب و خندان هستند.
 

 

 



الگوي پيش سازمان دهنده
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:55 | نویسنده : جواد افشین

الگوي پيش سازمان دهنده (preadvance-organizer model)

"پيش سازمان دهنده" يک مطلب يا مفهوم کلي است که در مقدمه تدريس مي آيد تا مبحثي را که به شاگردان ارائه داده مي شود با مباحث پيشين همان درس مربوط سازد و پايه اي براي ارتباط مفاهيم جديد با پيشين شود. در اين الگو، معمولاً مطالب از کلي به جزئي مورد بررسي قرار مي گيرد.

 

  ساخت شناختي چيست؟

مجموعه اطلاعات و مفاهيمي که در زمينه يک رشته درس در ذهن فرد به وجود مي آيد، "ساخت شناختي" او را از آن مجموعه دانش تشکيل مي دهد. مثلاًٌ مفاهيم درس فيزيک که از قبل در ذهن دانش آموز به وجود آمده است، بر روي هم ساخت شناختي او را در علم فيزيک تشکيل مي دهد.  

 

  يادگيري معنادار چيست؟

به آن نوع يادگيري گفته مي شود که مفاهيم جديد، ريشه در مفاهيم گذشته فرد داشته باشد و براساس آن بنا شود.
 

 

  ويژگيهاي الگوي پيش سازمان دهنده:
1- مراحل اجراي الگوي پيش سازمان دهنده:

در ابتدا پيش سازمان دهنده ارائه مي شود که بايد از مطالب درس جديد کلي تر باشد سپس معلم به ارائه مطالب و مفاهيم درس جديد مي پردازد و در آخر کار براي تفهيم بيشتر مطالب جديد بايد مثالها و نمونه هايي ارائه مي دهد.


 

 

  2- چگونگي کنش و واکنش معلم نسبت به شاگردان در الگوي پيش سازمان دهنده:

در اين الگو معلم نقش انتقال و ارائه کننده مفاهيم درس را دارد و شاگردان، دريافت کننده و پذيرنده مطلب درسي هستند. براي اثر بخشيدن به اين الگو، مهمترين نکته اين است که معلم بايد براي ارائه مطالب درسي، مناسبترين پيش سازمان دهنده را انتخاب کند. جهت ارتباط، هميشه از طرف شاگرد يا شاگردان است.  

 

  3- ماهيت روابط ميان گروهي:

در اين الگو، معلم با فرد فرد دانش آموزان يا با کل آنها ارتباط پيدا مي کند ولي اين ارتباط يک طرفه است يعني شاگردان معمولاً با او و با يکديگر ارتباط ندارند و در واقع معلم بر کلاس مسلط است. براي افزايش روابط ميان گروهي در اين الگو، معلم مي تواند با طرح پرسشهاي راهنمايي کننده، فراگيران را به شرکت در بحثهاي کلاس علاقه مند کنند.  

 

  4- شرايط و منابع لازم در الگوي پيش سازمان دهنده:

در اين الگو، معلم و کتاب و کلاس درس فقط منابع و شرايط آموزشي هستند. در اين الگو معلم بايد بتواند مطالب کلي را از جزئي تميز دهد. بايد سخنران خوبي باشد، به فراگيران فرصت دهد تا در فرآيند آموزشي شرکت جويند. معلم در هر موقعيت آموزشي، يکي از منابع متعدد اطلاعات است و ساير منابع از جمله ابزارهاي آموزشي، به شاگردان امکان مي دهند تا به مطالب درسي از زاويه هاي مختلف نگاه کنند.  

 

  محاسن و محدوديتهاي الگوي پيش سازمان دهنده:

الگوي پيش سازمان دهنده، الگوي مناسبي براي دروس نظري است و مناسب براي نظامهاي آموزشي فقير مي باشد. در اين الگو از يک زمان آموزشي محدود مي توان حداکثر استفاده را کرد. از اتلاف وقت جلوگيري مي شود. مفاهيم، بطور منظم در ساخت شناختي شاگردان جاي مي گيرد.
از محدوديتهاي آن مي توان به: در اين الگو تمام تصميمات توسط معلم گرفته مي شود به نيازها و علايق و تواناييهاي شاگردان کمتر توجه مي شود، محتوا با زندگي واقعي شاگردان چندان ارتباطي ندارد. به مسائل رواني، عاطفي و اجتماعي شاگردان کمتر توجه مي شود.
 

 



الگوي حل مسأله
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:49 | نویسنده : جواد افشین

الگوي حل مسأله (problem-solving model):
در اين الگو، شاگردان با بهره گيري از تجارب و دانسته هاي پيشين خود، درباره رويدادهاي محيط خود مي انديشند تا مشکلي را که با آن مواجه شده اند به نحو قابل قبولي حل کنند.

 

  ويژگي هاي الگوي حل مسأله:
1ـ مراحل اجرا در الگوي مسأله:

الف) طرح مسأله يا بازنمايي مشکل: مسأله را از راههاي مختلف مي توان در ذهن شاگردان ايجاد کرد. قبل از طرح مسأله بايد به خصوصيات فراگيران نظير سن، ميزان تحصيلات، رشد ذهني و عاطفي، ويژگيهاي فرهنگي، شرايط اجتماعي و اقتصادي و ... توجه کرد.
ب) جمع آوري اطلاعات: منابع گردآوري اطلاعات بايد از نظر علمي معتبر باشند و اطلاعات جمع آوري شده بايد با توجه به معيارهاي صحيح وعلمي طبقه بندي شوند.
ج) ساختن فرضيه، منظور از فرضيه سازي، پيش بيني راه حلهاي احتمالي و حدسي براي حل مسأله است. شاگرد براي ساختن فرضيه ناگزير است به تفکر بپردازد و براي حل مسأله چندين راه را برمي گزيند.
د)آزمايش فرضيه: فرضيه، حدسي است که براساس اطلاعات پيشين و شواهد موجود، در برخورد با دنياي خارج، در ذهن شاگرد شکل مي گيرد.
ه) نتيجه گيري، تعميم و کاربرد: فرآيند حل مسأله، بايد به نتيجه منتهي شود. بدون نتيجه گيري مسأله حل نخواهد شد.
 

 

  2- چگونگي کنش و واکنش معلم نسبت به شاگردان در الگوي حل مسأله:

معلم نقش راهنما را در فرآيند تدريس بازي مي کند. روش کسب اطلاعات را به شاگردان مي آموزد. در اين الگو علاقه و رغبت و توانايي همواره مورد توجه است و محتوي آموزشي از پيش تعيين شده نيست. در آموزش از انگيزه هاي دروني استفاده مي شود. شاگردان دائماً با معلم در ارتباطند.  

 

  3- روابط ميان گروهي در الگوي حل مسأله:

در اين الگو، همه شاگردان با معلم در ارتباطند. ارتباط دو جانبه است: گاهي به صورت فردي و گاهي به صورت جمعي نقش معلم، نقش مشاور و راهنماست. ارتباط اعضاي کلاس براساس احترام و محبت متقابل است.  

 

  4- منابع و موقعيت در الگوي حل مسأله:

عواملي چون معلم، کتاب درسي، کتابخانه، فيلم، موزه و ... مي توانند منبع دريافت اطلاعات باشند. فعاليتهاي آموزشي منحصر به کلاس درس نيست.  

 

  محاسن و محدوديتهاي الگوي حل مسأله:

در اين الگو، شاگرد فعال است، احساس مسئوليت بيشتري مي کند، هنگام موفقيت يا شکست، خود را مسئول مي داند نه معلم را، رشد شاگرد هدف اصلي است. روح پژوهش و انتقادگري را پرورش مي دهد و شاگرد فردي خلاق و نوآور خواهد بود.
در مورد محدوديتها مي توان به: اين الگو به معلمان قوي و باتجربه و پژوهشگر نياز دارد. امکانات فراواني را مي طلبد. تعداد شاگردان در هر کلاس محدود است و بطورکلي تعداد شاگردان، در هر کلاس نبايد از 20 نفر تجاوز کند.

 



روش بحث گروهي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:48 | نویسنده : جواد افشین

روش بحث گروهي

روش بحث گروهي، گفتگويي است سنجيده و منظم درباره موضوعي خاص که موردعلاقه مشترک شرکت کنندگان در بحث است. اين روش براي کلاسهايي قابل اجراست که جمعيتي بين 6 تا 20 نفر داشته باشند. روش بحث گروهي، روشي است که به شاگردان فرصت مي دهد تا نظرها، عقايد و تجربيات خود را با ديگران در ميان بگذارند و انديشه هاي خود را با دلايل هستند بيان کنند.

 

  چه دروس و موضوع هايي را مي توان با روش بحث گروهي تدريس کرد؟

1- موضوعهايي که بتوان درباره آن نظرات مختلف و متفاوت ارائه داد.
2- فراگيران درباره موضوع، اطلاعات لازم را داشته باشند يا بتوانند کسب کنند.
3- موضوع موردعلاقه مشترک شرکت کنندگان در بحث باشد.
(در اين روش، شاگردان بيش از استفاده از کتاب يا معلم، خود مولف به يافتن نتايج، اصول و راه حلها هستند و اين در صورتي است که شاگردان به موضوع علاقه مند باشند.)
موضوعاتي چون رياضيات، علوم طبيعي، مهندسي و ... براي بحث گروهي کارآيي ندارند و در عوض علومي چون علوم اجتماعي، تاريخ، اقتصاد، فلسفه، علوم سياسي و روان شناسي و جامعه شناسي با اين روش قابليت تدريس دارند.

درباره موضوعاتي که دانش آموزان کمتر به آن علاقه مند هستند معلم بايد به نوعي در دانش آموزان ايجاد علاقه کند و در آنها حساسيت بوجود آورد مثلاً با طرح سوال، پخش يک فيلم و ...
معلم بايد تا حد امکان مفيد را نيز به فراگيران معرفي کند و به هر يک از آنها يک منبع ارائه کند تا در بحث گروهي، ديدگاههاي مختلف مطرح شود و اين موضوع به توانايي علمي و مفني معلم برمي گردد. به عبارت ديگر، اجراي مطلوب روش بحث گروهي تا اندازه زيادي بستگي به شخصيت معلم و درجه خونگرمي او دارد. معلمي که از اين روش استفاده مي کند بايد قدرت تصميم گيري داشته باشند. و طوري بحث را هدايت کند که موضوع به بيراهه کشيده نشود.
 

 

  در چه موقعيتي و براي چه هدفي مي توان از روش بحث گروهي استفاده کرد؟

1- ايجاد علاقه و آگاهي مشترک در زمينه خاص
2- ايجاد و پرورش تفکر انتقادي (يعني شاگرد بتواند براساس استدلال و شواهد به تجربه و تحليل بپردازد.)
3- ايجاد توانايي اظهارنظر در جمع (بيشتر دانش آموزان از اين که در کلاس اظهارنظر کنند، مي ترسند.)
4- تقويت توانايي انتقاد پذيري ( به شرطي که انتقادگري به معناي عيبجويي و ايراد گرفتن نباشد.)
5- ايجاد و تقويت توانايي مديريت و رهبري در گروه (در اين روش يک نفر بعنوان مدير گروه انتخاب مي شود که وظيفه اش زمانبندي و هدايت بحث است.)
6- تقويت قدرت بيان و استدلال. (در اين روش اکثر دانش آموزان فعال هستند، ساکت نمي نشينند.)
7- تقويت قدرت تجزيه و تحليل و تصميم گيري
8- آشنايي با روش کسب اطلاعات و حل مسايل
9- ايجاد رابطه مطلوب اجتماعي
 

 

  مراحل اجراي روش بحث گروهي
مرحله اول: آمادگي و برنامه ريزي

1- انتخاب موضوع :
موضوعات و عناوين روش بحث گروهي و ارتباط آنها با هدف، بايد در قالب کلمات و جملات صريح و روشن بيان شود.

2- فراهم کردن زمينه هاي مشترک:
قبل از شروع بحث گروهي، لازم است سطح اطلاعات شاگردان درباره موضوع يکسان شود.

3- تعيين نحوه آرايش شبکه هاي ارتباطي:
ترتيب قرار گرفتن و نشستن فراگيران، در نوع ارتباط موثر است.
- رهبر گروه
- شاگردان
- شخص مهمان
- ناظر يا ارزياب
 

 

  مرحله دوم: روش اجراي بحث گروهي

1- وظايف معلم در روش بحث گروهي
الف: فراهم کردن امکانات
ب: شرکت در بحث:
معلم موظف است در شروع بحث، تحت عنوان مقدمه هدف و ضوابط بحث گروهي را شرح دهد و بايد نقش خود را در جريان بحث تا حد يک شنونده کاهش دهد.
ج: کنترل و هدايت بحث
 

 

  2- وظايف شاگردان در جريان بحث گروهي

معلم بايد نقش شاگردان را بدقت به آنان بياموزد. شاگردان بايد درباره موضوع از قبل، مطالعه کنند وسط حرف ديگران نپرند. با يکديگر صحبت نکنند، کاملاً به صحبتهاي ديگران گوش کنند، انتظار نداشته باشند که نظر آنها حتماً پذيرفته شود.  

 

  محاسن و محدوديتهاي روش بحث گروهي
الف) محاسن

1- سهيم شدن در عقايد و تجربيات يکديگر (دانش آموزان)
2- تقويت حس همکاري و احساس دوستي
3- ارزيابي افراد از خود
4- تقويت اعتماد به نفس و پرورش روحيه نقادي
5- تقويت قدرت مديريت و رهبري فراگيران
6- تقويت قوه استدلال و انديشه و نظم بخشي به افکار
 

 

  ب) محدوديتها

1- اين روش براي کلاسهاي پرجمعيت قابل اجرا نيست.
2- براي شاگردان دوره ابتدايي چندان مناسب نيست.
3- روش اجراي آن بسيار مشکل است و به مهارت احتياج دارد.

 



روش نمايشي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:47 | نویسنده : جواد افشین

روش نمايشي ( نمايش علمي ) / روش آزمايشي (آزمايشگاهي)

اين روش بر مشاهده و ديدن استوار است. افراد مهارتهاي خاصي را از طريق ديدن فرا مي_ گيرند. بعنوان مثال معلم در کلاس درس تصميم دارد کار کردن با يک وسيله را به دانش آموزان ياد دهد که از طريق اين روش مي تواند عمل کند. مهمترين حسن اين روش، به کارگيري اشياي حقيقي و واقعي در آموزش است و بيشتر براي درسهايي که جنبه عملي و فني دارند کاربرد دارد.

 

  مراحل اجراي روش نمايشي

 

  1- مرحله آمادگي:

معلم بايد هدف از تدريس را دقيقاً مشخص کند و امکانات لازم را از قبل فراهم نمايد و از سالم بودن آن ابزار اطمينان حاصل کند.  

 

  2- مرحله توضيح:

معلم قبل از انجام تدريس، بايد اهداف تعيين شده را براي شاگردان به وضوح بيان کند، نحوه و علت انجام دادن عمل را توضيح دهد و سوالاتي را که انتظار دارد شاگردان در پايان تدريس، پاسخ دهند را مطرح کند که باعث جلب توجه شاگردان شود.  

 

  3- مرحله نمايشي:

معلم بايد روش صحيح کار و مراحل آن را به نمايش بگذارد و بعنوان مثال فرآيند کار يک موتور ديزل را به دانش آموزان توضيح دهد.  

 

  4- مرحله آزمايش و سنجش:

بعد از احراي مراحل بالا، معلم بايد از دانش آموزان بازخورد دريافت کند تا متوجه شود که دانش آموزان موضوع را فهميده اند يا نه ( مهارت لازم را کسب کرده اند يا نه؟) و در صورت بروز مشکل، معلم نقايص را برطرف نمايد که با پرسشهاي کتبي يا شفاهي مي تواند به اين موضوع دست يابد.  

 

  محاسن و محدوديتهاي روش نمايشي

از محاسن اين روش مي توان از به کارگيري اشياي حقيقي و واقعي نام برد. اين روش، در مدارس فني که اغلب با ماشين آلات سر و کار دارند، و وسايل کار بسيار محدود است، روش مناسبي است. اما با توجه به اين که شاگردان نمي توانند از راه تجارب مستقيم و از راه عمل و تمرين و تکرار، مهارت لازم را کسب کنند، يادگيري از کيفيت چندان مطلوبي برخوردار نخواهد بود.  



روش آزمايشي (آزمايشگاهي)


اساس اين روش بر اصول يادگيري اکتشافي استوار است. در اين روش، موقعيت و شرايطي فراهم مي شود تا شاگردان خود از طريق آزمايش به پژوهش بپردازند و جواب مسأله را کشف کنند. اين روش، فعاليتي است که در جريان آن، شاگردان عملاً با به کاربردن وسايل و تجهيزات و مواد خاص درباره مفهومي خاص تجربه کسب مي کنند. براي موضوعات علوم تجربي روش بسيار مناسبي است ولي در روانشناسي و ساير علوم انساني نيز از آن استفاده مي شود.
اين روش مي تواند کيفيت يادگيري را افزايش دهد. براي ارضاي حس کنجکاوي و تقويت نيروي اکتشاف و اختراع و پرورش تفکر انتقادي فراگيران بسيار مفيد است و اعتماد به نفس و رضايت خاطر را در دانش آموزان ايجاد مي کند.
نقش معلم در اين روش، هدايت شاگردان و نظارت بر کار آنهاست
 

 

  با توجه به اين که انجام بعضي از آزمايشها خطرناک است بايد در ابتدا آن آزمايش توسط معلم با دقت صورت گيرد و سپس دانش آموزان در حضور معلم به آزمايش بپردازند با اين حال، رعايت موارد ذيل مي تواند مفيد باشد:

1- وسايل و ابزار آزمايش قبل از تدريس فراهم و سازماندهي شود.
2- قبل از آزمايش، براي اطمينان و گرفتن نتيجه مطلوب، آزمايش به صورت تمريني انجام شود.
3- هنگام آزمايش، وسايل موردنياز روي جعبه آزمايش قرار داده شود.
4- براي جلوگيري از انحراف توجه شاگردان، وسايل اضافي، در داخل جعبه آزمايش گذاشته شود.
5- قبل از آزمايش به وسيله پرسش، توجه شاگردان به جريان آزمايش جلب شود.
6- آزمايش به گونه اي انجام شود که همه شاگردان براحتي بتوانند آن را ببينند.
7- در ضن آزمايش، از ساير روشها، مثلاً روش سخنراني نيز استفاده شود.
 

 

  محاسن و محدوديتهاي روش آزمايشي
الف) محاسن

1- چون يادگيري از طريق تجارب مستقيم حاصل شده است، يادگيري با ثبات تر و موثرتر خواهد بود.
2- شاگردان علاوه بر دست يافتن به هدفهاي آموزشي، روش آزمايش کردن را نيز ياد مي_ گيرند.
3- در شاگردان انگيزه مطالعه و تحقيق را تقويت مي کند.
4- حس کنجکاوي شاگردان را ارضا مي کند و به آنها اعتماد به نفس مي دهد.
5- نيروي اکتشاف، اختراع، و تفکر علمي را در شاگردان تقويت مي کند.
6- اين روش، فعاليتهاي آزمايشي را براي فراگيران جالب و شيرين مي کند، و در نتيجه آنان را کمتر خسته و بي حوصله مي کند.
 

 

  ب) محدوديتها

1- احتياج به وسايل و امکانات فراوان دارد، لذا در مقايسه با ساير روشهاي تدريس از نظر اقتصادي گران تمام مي شود.
2- به معلمان آگاه و مجرب که خود با روش آزمايشي آشنايي داشته باشند، نياز دارد.
3- نسبت به ساير روشها ممکن است اطلاعات و معلومات کمتري در اختيار شاگردان قرار دهد، و دامنه لغات و مفاهيم آنان را تقويت نکند.
4- در صورت عدم کنترل، ممکن است به صورت غلط اجرا شود، و اين روش غلط در رفتار شاگردان تثبيت گردد.
 

 

  در روش آزمايشگاهي معلم براي هرچه بهتر کردن اين روش بايد نکات زير را رعايت کند:

- گروه بندي شاگردان بر اساس امکانات و تعداد شاگردان
- تعيين وظايف اعضاي شاگردان هر گروه و مراحل فعاليت
- انجام روش صحيح آزمايش براي شاگردان
- تقسيم بندي وسايل موجود در آزمايشگاه برحسب نياز هر گروه
- رعايت نکات ايمني
- ارائه گزارش از شاگردان در مورد آزمايشهاي صورت گرفته
 

 



انواع روشهاي تدريس
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:45 | نویسنده : جواد افشین

انواع روشهاي تدريس

 

  الگوي تدريس / الگوي عمومي تدريس

 

  الگوي تدريس چيست؟

الگو، معمولاً به نمونه کوچکي از يک شيء يا به مجموعه اي از اشياي بيشمار گفته مي شود که ويژگيهاي مهم و اصلي آن شيء بزرگ يا اشياء را داشته باشد. الگوي تدريس، چهارچوب ويژه اي است که عناصر مهم تدريس در درون آن قابل مطالعه است. انتخاب يک الگوي تدريس، بستگي به نوع آگاهي معلم از فلسفه و نگرشهاي تعليم و تربيت خواهد داشت.
تدريس يک فرآيند است و فعاليتي است که در داخل يک الگو صورت مي پذيرد، الگوهاي تدريس متعددي توسط صاحبنظران معرفي شده اند که به مهمترين آنها اشاره خواهيم کرد.
 

 

  الگوي عمومي تدريس (general teaching model)

اين الگو، توسط "رابرت گليزر" در سال 1961 مطرح شد که در 1971 توسط "راجرز" و "رابينسون" بسط داده شد.

در اين الگو، فرآيند تدريس به پنج مرحله تقسيم مي شود:
1) تعيين هدفهاي تدريس و هدفهاي رفتاري: معلم بايد هدفهاي تدريس خود را به صورتي عيني و قابل اندازه گيري تعريف و مشخص کند.
2) تعيين رفتار ورودي و ارزشيابي تشخيصي: اصطلاح رفتار ورودي در اينجا منعکس کننده کليه يادگيريهاي گذشته فراگيران، تواناييهاي عقلي، وضع انگيزشي و برخي عوامل اجتماعي و اقتصادي مؤثر در يادگيري و ميزان رشد آنان است.
3) تعيين شيوه ها و وسايل تدريس: در اين مرحله معلم با آگاهي از شرايط و موقعيت آموزشي يکي از روشها مانند روش سخنراني، آزمايشي، آموزش انفرادي و ... را انتخاب کند و وسايل تدريسي را نيز با توجه به مفاهيم و شرايط و ويژگيهاي فراگيران را برگزيند.
4) سازماندهي شرايط و موقعيت آموزشي: معلم بايد قادر باشد که با ابتکار و خلاقيت، حداکثر استفاده از امکانات موجود، در امر تدريس و تحقق اهداف آموزشي را ببرد.
5) ارزشيابي و سنجش عملکرد: معلم در اين مرحله علاوه بر ارزشيابي هاي معمولي مي تواند عملکرد شاگردان را در موقعيتهاي متعدد، مانند انجام دادن پروژه، شرکت در فعاليتهاي آموزشي و ... را ارزيابي کند و در صورت عدم موفقيت با توجه به نتايج ارزشيابي به ترميم و اصلاح مراحل قبلي الگو اقدام کند.
 

 

  تعريف روشهاي تدريس

از مراحل مهم طراحي آموزشي، انتخاب روش تدريس است. معلم بعد از انتخاب محتوي و قبل از تعيين وسيله، بايد خط مشي و روش مناسب تدريس خود را انتخاب کند. به مجموعه تدابير منظمي که براي رسيدن به هدف، با توجه به شرايط و امکانات اتخاذ مي شود "روش تدريس" گويند.  

 



نظريه هاي تدريس
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:43 | نویسنده : جواد افشین

نظريه هاي تدريس

تدريس عبارت است از تعامل يا رفتار متقابل معلم و شاگرد، بر اساس طرحي منظم و هر معلم ، براي ايجاد تفسير در رفتار شاگرد، در فرايند تدريس ، نکته مهم اين است که معلم مشخص کند چه بايد ياد گرفته شود تا براساس آن محتواي آموزشي وفعاليت هاي متناسب با درک و فهم شاگردان فراهم گردد.

 

  طرح يک نظريه تدريس هماهنگ

ابعاد مختلف اين نظريه را مي توان از طريق يک جدول دو بعدي توصيف کرد که يک بعد آن نشان دهنده نوع مطالعات علمي به کار برده شده است و به سه دسته تحقيقات توصيفي ، تجويزي، و معياري تقسيم مي شود و بعد دوم آن مربوط به اهداف تدريس و شيوه هاي تدريس است و مي توان آن را به پرسش «چگونه» تقسيم کرد.  

 

  تحقيقات توصيفي (Descriptive) :

اين گونه تحقيقات نه تنها به توصيف و تشريح يک بخش از واقعيات مي پردازد ، بلکه به توضيح و تبيين آن نيز اشاره و توجه دارند. مطالعات توصيفي ، مطالعاتي هستند که به دنبال هست ها مي باشند . يعني قوانين موجود در طبيعت را کشف مي کند. تحقيقات مربوط به امور تجربي ، تحليلي ، از نوع مطالعات توصيفي، هستند . ( روان شناسي تربيتي ).  

 

  تحقيقات معياري : (Normative) :

مطالعاتي که هدفش استقراء و تحقيق هدف هاي و معياري اخلاقي باشد ر ا گويند. بررسي موضوعات معياري در هدايت تعليم وتربيت به سوي ارزش هاي عالي لازم و ضروري است . مانند مطالعات فلسفه و تعليم و تربيت که مسايل معياري و ارزش ها را مورد رسيدگي و مطالعه قرار مي دهد .  

 

  تحقيقات تجويزي:

تحقيقاتي که بين مطالعات معياري و مطالعات توصيفي به منظور حل مسايل مهم وعلمي ارتباط برقرار مي کند در« تحقيقات تجويزي» نام دارد. مانند دانش کاربردي ، تکنولوژي و دانش طراحي که از مقوله هاي مطالعات تجويزي اند. برنامه درسي جزو تحقيقات تجويزي است . روش تدريس نيز جزو مطالعات تجويزي است . يعني براي همه افراد نمي توان يک روش معين تعريف کرد و اگر کسي اين کار را انجام دهد با مفاهيم آموزشي بيگانه است.  

 

  کنش هاي تدريسي :

در عمل تدريس با توجه به ويژگي هاي فراگيران ،کنش هاي معين وجود دارد . در اين قسمت ، 6 عامل که در تدريس بايد مورد توجه قرار گيرند، به اجمال بررسي مي شوند:  

 

  1- انگيزش:

وجود محرک براي يادگيري از نکات بسيار مهم در جريان يادگيري است. اگر شاگرد براي يادگيري کم انگيزه باشد به زحمت مطلبي را ياد خواهد گرفت.  

 

  2- اطلاعات :

يکي از هدف هاي تدريس ، واداشتن شاگرد به کسب اطلاعات است. شاگرد براي دريافت اطلاعات بايد آمادگي لازم را دارا باشد و شاگرد بايد بتواند ميان اطلاعات قبلي و اطلاعات جديد ارتباطي منطقي برقرار سازد.  

 

  3- به جريان انداختن اطلاعات ( پردازش داده ها):
براي اين کار بايد اطلاعات به دست آمده در سه مسير جريان پيدا کند:

- تمام اطلاعات به دست آمده بايد روشن و آشکار باشد.
- شاگرد بايد قادر به تجزيه اطلاعات جديد به قمست هاي کوچکتر، ترکيب اين قسمت ها با يکديگر و نيز بازسازي اطلاعات اصلي و اوليه باشد.
- شاگرد بايد از طريق مقايسه قسمت هاي کوچکتر باهم ، نسبت به ساخت و ترکيب اطلاعات جديد بينش و شناخت پيدا کند .  

 

  4- ذخيره سازي و اصلاح مجدد:

برخي از اطلاعات ذخيره شده ممکن است براي استفاده مجدد مورد ارزيابي قرار گيرد. ساخت جديد حاصل از اطلاعات ، از به هم پيوستن و ترکيب اطلاعات ذخيره شده پيشين با اطلاعات جديد حاصل مي شود.  

 

  5- انتقال اطلاعات:

شاگردان بايد قادر باشند آن چه را آموخته اند به موارد و مسايل جديد انتقال دهند.  

 

  6- کنترل هدايت :

در تدريس ، بايد شاگردان را به گونه اي مطلوب راهنمايي و هدايت کرد.
کنش هاي تدريس در برانگيختن فرد به مطالعه ، در طراحي آموزشي، در انتخاب روش وشيوه هاي تدريس استفاده کرد. (بدون کنش هاي تدريس ، امکان يادگيري در مدرسه وجود نخواهد داشت.)  

 



الگوی تدریس
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:42 | نویسنده : جواد افشین

الگوی تدریس

الگو به نمونه کوچکی از یک شیء بزرگ یا به مجموعه‌ای محدود از اشیای بی‌شمار گفته می‌شود که ویژگیهای مهم و اصلی آن شیء بزرگ یا اشیا ءرا داشته باشد. الگوی تدریس نیز چهارچوب ویژه‌ای است که عناصر مهم تدریس در درون آن قابل مطالعه است و شناخت و آگاهی از عناصر و عوامل مذکور می‌تواند معلم را در اتخاذ روشهای مناسب تدریس کمک کند.

الگوی تدریس

 

الگو به نمونه کوچکی از یک شیء بزرگ یا به مجموعه‌ای محدود از اشیای بی‌شمار گفته می‌شود که ویژگیهای مهم و اصلی آن شیء بزرگ یا اشیا را داشته باشد. الگویس تدریس نیز چهارچوب ویژه‌ای است که عناصر مهم تدریس در درون آن قابل مطالعه است و شناخت و آگاهی از عناصر و عوامل مذکور می‌تواند معلم را در اتخاذ روشهای مناسب تدریس کمک کند.

 

نگاه اجمالی

تدریس کار آسانی نیست. معلم در تدریس با عوامل مختلف و متعددی سروکار دارد که کنترل مجموعه آنها ممکن است محیط را بوجود آورد که یادگیری مطلوب و موثر در آن صورت گیرد. این عوامل مختلف و بطور کلی جامعه‌ای که معلم و شاگرد در آن زندگی می‌کنند در کیفیت تدریس معلم تاثیر می‌گذارد. بدیهی است که معلم نمی‌تواند همه عوامل مذکور را تحت کنترل خود در آورد.

بنابراین معلم در ایجاد موقعیت مناسب یادگیری قادر به تغییر و کنترل بسیاری از عوامل نیست اما تا حدی می‌تواند با تعیین هدفهای صریح اجرایی و اتخاذ الگو و روشهای مناسب تدریس و تهیه و بکارگیری تجهیزات لازم و ایجاد نوعی ارتباط سالم با شاگردانش ، کیفیت تدریس خود را دست خوش تغییر و تحول و پیشرفت بکند.

نقش و تاثیر در زندگی

الگوی تدریس که معلم با توجه به شرایط مختلف و عوامل متعدد تاثیر گذارد در این زمینه انتخاب می‌کند. تاثیر مستقیمی در روند یادگیری دانش آموزان ، تاثیر پذیری آنها از معلم خود ، ایجاد دید کلی نسبت به مدرسه و درس و حتی تاثیر زیادی در دید کلی دانش آموز به علم و نفس یادگیری و علم آموزی می‌گذارد. هر قوانین الگو و روند تدریس معلم مناسب باشد تاثیر مثبتی در آینده و زندگی آینده فرد خواهد داشت.

طرز کار

تدریس یک فرایند است و عوامل بی‌شماری در آن نقش دارند که همه آنها قابل مطالعه و کنترل نیستند، پس معلم باید چهار چوبی کوچک و محدود از فرایند تدریس را به عنوان الگو انتخاب کند و مورد تحلیل و شناسایی قرار دهد تا بتواند در موقعیت مناسب در محدوده آن چهارچوب ، فعالیتهای آموزشی خود را سازماندهی کند و روشهای مناسب تدریس را انتخاب و اجرا نمایند. البته الگوی تدریس بستگی به نوع آگاهی معلم از فلسفه و نگرشهای تعلیم و تربیت خواهد داشت.

آن نگرشها و باورها اساس انتخاب فعالیت او را در این زمینه تشکیل خواهد داد. بطور خلاصه طرز کار معلم در این مورد عبارت است از: انتخاب چهار چوبی محدود از فرایند تدریس به عنوان الگوها تجزیه و تحلیل ان و در نهایت انتخاب یک الگوی تدریس با توجه به موقعیت و در نظر داشتن فلسفه‌ها و نگرشهای مهم در تعلیم و تربیت.

ارتباط با سایر علوم

تدریس و الگوی تدریس و مباحث مشابه در حیطه مستقیم تمام علومی هستند که به نوعی با آموزش و پرورش در ارتباط هستند. از جمله این علوم می‌توان به علوم مختلفی از جمله علوم تربیتی و آموزشی ، روشها و فنون تدریس ، روانشناسی عمومی ، روانشناسی اجتماعی ، روانشناسی رشد و ... اشاره کرد.

کاربردها

معلم برای استفاده از یک الگوی تدریس باید مشخص کند که شاگردانش چه فعالیتهایی باید انجام دهند و توالی این فعالیتها و مراحل اجرائی آنها چگونه باید باشد تا معلم و شاگرد بتوانند سریع‌تر و راحت‌تر و موثرتر به هدفهای آموزشی برسند؛ مثلا باید مشخص شود که معلم باید محور همه فعالیتهای آموزشی باشد یا اینکه فراگیران باید نقشی فعال داشته باشند. در الگوهای آموزشی باید در چهارچوب هر یک از الگوها ، به هنگام تدریس باید مراحل خاص و معینی را طی کرد. این مراحل مشخص کننده فعالیتهای آموزشی معلم و شاگرد در فرایند تدریس و در محدوده آن الگوی ویژه خواهد بود.

در اجرای الگوی آموزشی ، نقش معلم در کلاس نمایانگر نوع کنش و واکنش او در مقابل شاگردان است. مثلا در اجرای الگوی تدریس ، ممکن است نقش معلم کنترل محیط آموزشی تلقی شود. همچنین در کاربرد الگوی تدریس ، باید توجه داشت که از نظر یادگیری ، چه رابطه‌ای باید بین شاگردان وجود داشته باشد و نحوه تصمیم‌گیری چگونه باید باشد. البته نوع واکنش معلم تا اندازه‌ای تعیین کنند ماهیت روابط میان‌گروهی در کلاس خواهد بود. مثلا اگر معلم انتقال دهنده اطلاعات باشد شاگردان دریافت کننده و غیرفعال خواهند بود.

چشم انداز

از آنجا که الگوی تدریس نقش بسیار مهمی در یادگیری دانش آموزان و در کل جریان کلاسی در روند آموزش دارد انتظار می‌رود کلیه امکانات و تجهیزاتی که برای اجرای الگوی تدریس لازم است در اختیار معلم قرار گیرد. حتی اجرای برخی از الگوها ایجاب می‌کند که معلم پیش از آن ، دوره آموزشی خاصی را گذرانده باشد تا آمادگی لازم را برای ایفای نقش در تجهیز منابع و موقعیت کسب کند. زیرا فراهم آوردن امکانات و تجهیزات ویژه در موقعیت اجرایی تدریس تاثیر می‌گذارد.

 



روشهاي آموزش انفرادي
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:41 | نویسنده : جواد افشین

روشهاي آموزش انفرادي

در اين نوع روشها ، شاگردان بر حسب تواناييشان پيش مي روند. روحيه استقلال طلبي شاگردان در اجراي پروژه هاي کوچک و بزرگ تقويت مي شود. اولين و اساسي ترين گام در راه تحقق چنين هدفي پذيرفتن مفهوم شاگرد محوري در طراحي و آموزش است.

 

  اهداف آموزش انفرادي:

1- رعايت تفاوت هاي فردي:
اگر در کلاس تفاوتهاي فردي در نظر گرفته نشود، خستگي، انزجار و تنفر از فعاليت آموزش تقويت خواهد شد.
2- رشد استقلال در عمل و يادگيري:
دانش آموزان در آموزش انفرادي روش آموختن مستقل مي گيرند، يعني ياد مي گيرند که چگونه ياد بگيرند.
3- عادت به مطالعه:
در اين روش شاگردان معلومات بيشتري را کسب مي کنند. کسب معلومات بيشتر، رضايت از فعاليت هاي آموزش را فراهم مي کند و در اثر ادامه فعاليت شاگرد به مطالعه عادت مي کند.
4- ايجاد مهارت در مطالعه: رابينسون روش SQ3R را پيشنهاد کرده است:
الف) مطالعه اجمالي:
يعني مطالعه عناوين و يادآوري ، اطلاعات گذشته. (Survey)
ب) سؤال :
ايجاد سؤالهايي در ذهن، يعني برگرداندن عناوين کتاب به سؤالهايي که احتمالاً پاسخ آنها بايد داده شود.(question)
ج) مطالعه (خواندن):
يعني قرائت دقيق متن براي يافتن پاسخ سؤالات (read)
د) از برخواندن :
يعني تلاش براي يافتن پاسخ هاي دقيق تر موالات، بدون استفاده از کتاب.(rectie)
ه) بازنگري :
يعني مرور يادداشت ها و به يادآوردن نکات مهم (review)
5- مطالعه خود هدايت شده و مستقل :
هر گاه هدف هاي فعاليتهاي آموزشي براي شاگردان با ارزش تر باشد، يادگيري بارزتر مي شود و شاگردان را در انجام کار منظم تر مي سازد، در اين روش ياد مي گيرد که خود کنترل باشد.
از نکات ديگر مي توان به يادگيري تا حد تسلط اشاره کرد. در اين روش شاگرد آنقدر به مطالعه و امتحان ادامه مي دهد تا در يادگيري به سطح قابل قبولي برسد. معيار قابل قوبل معمولاً 80 الي 90 درصد پاسخ صحيح است.  

 

  يادگيري تا حد تسلط:

براساس اين نظريه، يادگيري و پيشرفت تحصيلي فراگيران به طور وسيعي با زمان يادگيري بستگي دارد.(کارول ،1963) به عقيده کارول شاخص اصلي استعداد تحصيلي شاگردان ، زمان است. در يادگيري تا حد تسلط اگر روش تدريس مطلوب و عالي باشد، وقت کمتري نياز خواهد بود و استعداد هر فرد در اين روش نقش بسزايي دارد.
بلوم معتقد است مهارت يادگيري در حد تسلط روي مفهوم خود، شاگردان اثر مي گذارد. شاگردان به ارزش و کفايت خود پي مي برند و اين روش ، يکي از قويترين منابع سلامت روحي است. در اين روش معلم سعي مي کمند روشهاي آموزش خود را براساس تفاوت هاي فردي تنظيم کند.  

 

  تدريس خصوصي:

اساس کار در اين نوع آموزش ، توجه به زمينه ها، علايق و توانايي هاي شخصي شاگردان است . در اين روش ، معلم بايد به يک مجموعه عوامل تقويت کننده مثبت مجهز باشد. هر شاگرد بايد با خودش مقايسه شود.
جلسات آموزش، بايد به اندازه کافي کوتاه مدت باشد تا شاگرد از آموزش، خسته و بيزار يا متنفر نشود. محيط آموزشي بايد راحت، همراه با تفريح و مناسب با من و وضعيت تحصيلي فرد سازماندهي شود.  

 

  آموزش برنامه اي programmed instruction:

يک نظام آموزش انفرادي است که کوشش مي کند يادگيري را با نيازهاي شاگردان، هماهنگ سازد. در اين روش، مواد آموزشي به واحدهايي کوچک تقسيم مي شود که چهارچوب يا گام ناميده مي شود. اين گام ها براساس دانش قبلي شاگرد و تنظيم شده است. هر گام دانش آموز را به هدف نهايي نزديک مي سازد. از نظر تنظيم مطالب، آموزش برنامه اي به دو صورت خطي يا شاخه اي عرضه مي شود.
در آموزش برنامه اي خطي ، شاگرد بايد تمامي گام ها را مطالعه کند و قدم به قدم پيش رود و براي درک مطلب ، شاگرد بايد تمامي گامهاي قبلي را با دقت مورد مطالعه قرار دهد. گامها بايد کوتاه باشند. بازخورد بي درنگ داده شود.
در برنامه شاخه اي دانش آموز براساس توانايي خود اين آموزش را دنبال مي کند يعني اگر بعد از هر گام به سؤال پاسخ صحيح بدهد به صورت خطي پيش مي رود و در صورت دادن پاسخ غلط به گامهاي جبراني سوق داده مي شود. که هدف از گامهاي جبراني، اين است که شاگرد با دريافت مطالب اضافي، اشتباه خود را تصحيح کند و در آموزش برنامه اي شاخه اي ، همه دانش آموزان تمام قسمتهاي برنامه را نمي خوانند. در اين نوع آموزش نقش معلم، تهيه هدف هاي آموزش ، آشنايي با مواد و تجهيزات آموزشي، رسيدگي به فرد فرد شاگردان و ارزش يابي برنامه آموزش خواهد بود.  

 



شش مهارت کلیدی برای یک معلم موفق
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:37 | نویسنده : جواد افشین

شش مهارت کلیدی برای یک معلم موفق

موفق ترین معلمان برخی تکنیک های تدریس را با دیگران درمیان می گذارند.

دراینجا شش نکته برجسته برای اینکه یک معلم موفق باشید آورده شده است. هر معلمی می تواند با تمرکزبراین نکات ومهارتهای برجسته ازآنها بهره مند گردد. موفقیت درتدریس، همانند سایر جنبه های زندگی، بسیار به نگرش شما و شیوه های شما بستگی دارد.

۱) داشتن حس شوخ طبعی

شوخ طبعی به شمایاری می رساند تایک معلم موفق بشوید. شوخ طبعی تنش، اضطراب واسترس رااز کلاس می زداید وکلاس رابا نشاط تر می کند وآنها را آماده می کند تا باتوجه بیشتر به معلم گوش فرا دهند. مهمتر ازاین شوخ طبعی به شما این اجازه را می دهد تا زندگی شادی داشته باشید وازشما یک آدم شاد و با نشاط بسازید.

۲) نگرش مثبت داشتن(خوش بین بودن)

داشتن نگرش مثبت موهبتی بزرگ درزندگی است. این ویژگی می تواندبسیاری از کاستی های زندگی را مرتفع ساخته وبه ویژه درحرفه ی تدریس شمارا کمک کند. خوش بین بودن سبب می شود تابر مشکلات به راحتی غلبه کنید. مثلاً ممکن است دراولین روزمدرسه دریابید که به جای تدریس جبر(۱)، شماجبر(۲) درس میدهید.

این یک موقعیت ایده آل نخواهد بود، اما معلمی باداشتن نگرش مثبت می تواند این مسئله را بدون اینکه تأثیر منفی برروی دانش آموزان بگذارد، پشت سرگذارد.

۳) انتظارات بزرگ

یک معلم کارآمد انتظارات بزرگ دارد. شماباید طوری برخورد کنید تا متقاعد شوید که دانش آموزان شمامی تواننند تاسطح انتظارات شما ارتقاء یابند. بنابراین شما به آنها اعتماد به نفس می بخشید. این بدان معنا نیست که انتظارات غیرواقع گرایانه بیافرینید. اما انتظارات ما یکی از فاکتورهای کلیدی در کمک کردن به دانش آموزان برای یادگیری وکسب موفقیت می باشد.

۴) هماهنگی و سازگاری

به منظورایجاد فضای یادگیری مثبت، دانش آموزان شما باید بدانند باید روزانه چه انتظاراتی ازشما داشته باشند. لازم است شما هماهنگ باشید. این ویژگی سبب می شود تا فضای سالم یادگیری ایجاد شود واحتمال موفقیت شاگردان زیاد می شود. شگفت انگیزخواهد بود که دانش آموزان بتوانند بامعلمان خود سازگار وهماهنگ شوند تا مطالب رااز سطوح سخت تر تاسطوح آسان تر درک نمایند. با این وجود دانش آموزان ازتغیر دائمی قوانین کلاس بیزارند.

۵) عدالت/انصاف

بسیاری از معلمان هماهنگی وعدالت رایکی می پندارند. یک معلم هماهنگ روز به روز تغییر نمی کند ویکسان عمل می کند. یک معلم عادل، دانش آموزان را به طور یکسان درموقعیت یکسان درنظر می گیرد. مثلاً دانش آموزان معلم خود را غیرمنصف می دانند اگرمعلمشان بایک گروه از دانش آموزان به طورمتفاوت برخورد کند. این کاملاً بی انصافی است چنانچه معلم با فوتبالیست ها آسان گیری کند ولی بابقیه طور دیگری برخورد کند. دانش آموزان به خوبی این مسائل را درک می کنند بنابراین خیلی باملاحظه وبا دقت باید برخورد شود.

۶) انعطاف پذیری

یکی ازویژگی های مهم تدریس این است که پیوسته تغییروتنوع وجود داشته باشد. ایجاد اختلال وقطع روند تدریس بصورت یک امرعادل وجود دارد. بنابراین، یک نگرش انعطاف پذیری داشتن، نه فقط برای کنترل اعصاب معلم، بلکه برای خود دانش آموزان نیز مفیداست. زیرا آنها انتظار دارند که شما باتوجه به موقعیت، تغییراتی ایجاد نمائید وموقعیت را تحت کنترل خود داشته باشید.

 



والدين در فصل امتحانات چه بايد بكنند؟
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:35 | نویسنده : جواد افشین

والدين در فصل امتحانات چه بايد بكنند؟

بيشترين ميزان عدم توافقها، ناراحتيها، تيره شدن روابط، تعارضات، دورشدن و فاصله گرفتن والدين و فرزندان در زمان امتحانات است. اين نتيجه، حاصل استخراج نتايج پرسشنامه‌اي است كه در آن از والدين و فرزندان آنها درخواست شده بود به اين سؤال پاسخ دهند: چه مواقعي بيشترين اختلافات بين شما بروز مي‌كند؟

جالب آنكه پاسخ والدين و فرزندان به اين سؤال يكسان بود: «زمان امتحانات» والدين مي گفتند: فرزندان حرفها و راهنماييهاي ما را نمي‌شنود، فرزندان مي‌گفتند: والدين تصور مي‌كنند ما حرفهاي آنان را در بار اول نشنيده‌ايم و مدام تكرار مي‌كنند، درس بخوان، نمره خوب بگير، چرا به فكر خودت نيستي، ما خير و صلاح تو را مي‌خواهيم و... گوشهاي ما پر است از اين حرفها.

 

بدون ترديد فصل امتحانات يادآور دغدغه‌ها و نگرانيهاست. اين دغدغه‌ها و نگرانيها محدود به دانش‌آموز نمي‌شود، بلكه فضاي خانه و خانواده را نيز در بر مي‌گيرد. گويي والدين و اعضاي خانواده امتحان دارند. دانش‌آموز براي رهايي گاه به مطالعه بيشتر روي مي‌آورد و گاه درس و كتاب را به كناري نهاده و در برابر آنها سر تسليم فرود مي‌آورد و گاه به هر دوي اين رفتارها مي‌پردازد. والدين نيز براي رهايي گاه چاره‌جوييهايي را در پيش مي‌گيرند و گاه با تذكرات مداوم دانش‌آموز را به خواندن درسها و مطالعه بيشتر توصيه مي‌كنند.

 

اين سؤال بسياري از والدين است كه وظيفه آنها در شروع فصل امتحانات چيست؟ آيا ضروري است والدين خودشان را درگير مسائل درسي فرزندانشان كنند؟

 

آيا بهتر است بي‌اعتنا و بي‌تفاوت فرزندانشان را به حال خود رها كنند؟

 

هدف از نوشته حاضر پاسخگويي به يك سؤال است:

 

وظيفه والدين در شروع فصل امتحانات چيست؟

 
 

1ـ فضاي آرامبخش، شور آفرين و اطمينان بخش بيافرينند

 

قطعاً اصلي‌ترين وظيفه والدين ايجاد فضايي صميمي، دلگرم كننده، فرحبخش و شورآفرين است. چنين فضايي درون محيط خانواده، دغدغه‌ها و نگرانيها را به حداقل مي‌رساند، امكان بروز استعدادها را ميسر مي‌سازد، تواناييهاي هوشي و عاطفي فرزندان را گسترش مي‌دهد و فرزندان را مسئول و متكي به خود بار مي‌آورد.

 

 

 

2ـ سامان بخشيدن به مسائل و مشكلات اقتصادي در ايام امتحانات

 

بدون ترديد مسائل مالي نقشي در نمرات تحصيلي و موفقيت فرزندان ايفا مي‌كنند، سامان بخشيدن مسائل مالي در زمان امتحانات وظيفه‌اي مهم است كه بايد والدين آنها را جدي بگيرند.

 

واقعيت آن است كه مسائل مالي گاه عرصه را بر والدين تنگ مي‌سازد. طبعاً تحمل اين مشكلات صبر آنان را سرريز كرده و فشارهايي را به دانش‌آموزان منتقل مي‌كند ظرفيت دانش‌آموز محدود است و حساسيت وي زياد. برنامه‌ريزي اقتصادي در طول سال و به‌ويژه در زمان امتحانات بيشترين كمك به دانش‌آموز است، تا با آسودگي خاطر به مسائل درسي و تحصيلي بپردازد.

 

 

 

3ـ انعكاس تعديل يافته فراز و نشيبها

 

مشكلات هميشه وجود دارند. حتي اگر هميشه مشكلات وجود نداشته باشند؛ انسانها سعي مي‌كنند مشكلي به‌وجود آورند اعم از مشكلات مالي، اختلافات خانوادگي، درگيريهاي فاميلي و...

 

شايد مشكلات به تنهايي و به خودي خود مهم نباشد مهم چگونگي مواجهه با اين مشكلات است.

 

سعي كنيد در ايام امتحانات حتي‌الامكان همه مشكلات را به فرزندان منتقل نكنيد. تلاش كنيد مشكلات را با همه ابعاد و زواياي نگران‌كننده و طاقت فرسا به آنان بازگو نكنيد.

 

 

 

4ـ پرهيز از اختلافات خانوادگي در حضور فرزندان

 

فرزندان شما خواه ناخواه از اختلافات شما و همسرتان آگاه مي‌شوند. سعي كنيد اين اختلافات را در حضور آنها دامن نزنيد. بيان اختلافات و بازگويي مجدد آنها به همراه القاب تحقير‌آميز، جسم و روح فرزندتان را فرسوده مي‌سازد. آزردگي خاطر و فرسودگي جسم و روح فرزندتان مجالي براي يادگيري دروس به آنها نخواهد داد.

 

 

 

5ـ امتحان دانش‌آموز، وظيفه دانش آموز است نه وظيفه والدين

 

والدين مسئوليتهاي خودشان را دارند و دانش‌آموز مسئوليتهاي خودش را دارد. امتحان جزو وظايف اوست. اين وظيفه فرزند شماست كه به موقع درس بخواند، تمرين حل كند. خود را براي امتحان كلاس و امتحان ثلث آماده كند. شما وظايف ديگري داريد. بهتر است هر كسي به وظايف خودش بپردازد.

 

 

 

6ـ ارتباط خود را با مدرسه، معلمان، انجمن اوليا و مربيان بيشتر كنيد

 

ارتباط هر چه بيشتر شما با مدرسه و معلمان باعث خواهد شد فرزندتان با دلگرمي بيشتري درسها را دنبال كند. در ملاقات با معلمان و مشاوران از راهنماييها و توصيه‌هاي آنها حداكثر استفاده را ببريد. به اين توصيه‌ها و راهنماييها عمل كنيد. در انجمن اولياء مربيان شركت مداوم داشته باشيد. شما مي‌توانيد از راهنماييها و تجربه‌هاي ديگر والدين در مورد فرزندشان استفاده كنيد، اطلاع يابيد چه كارهايي به سود فرزندان است و چه كارهايي بي‌نتيجه است.

 

 

 

7ـ محدودكردن رفت و آمدهاي خانوادگي

 

به ميهماني رفتن و ميهماني دادن زياد، وقت زيادي از شما و فرزندانتان خواهد گرفت. در زمان امتحانات، ميزان رفت و آمدها را كم كنيد.

 

 

 

8ـ تفريحات برنامه‌ريزي شده را جايگزين ساير فعاليتها كنيد

 

درس خواندن طولاني و خسته‌كننده به سود فرزندتان نيست. تفريح هر چند تفريحات ساده نظير گردش در فضاي آزاد، كوه، پارك رفتن و... فوائد زيادي براي شما و فرزندتان دارد. غالب اين تفريحات هزينه‌هاي كمتري در مقايسه با يك ميهماني رفتن يا ميهماني دادن بر دوش شما مي‌گذارد.

 

 

 

9ـ در برنامه‌هاي درسي فرزندتان دخالت نكنيد

 

فرزندان شما بارها و بارها از معلمان، مشاوران و مدير مدرسه توضيحات فراواني شينده‌اند. تاكيدهاي بيش از حد، امر و نهي‌هاي مكرر، سرزنش، دستورات شما در موقعيت دشوار امتحاني از سوي فرزندتان به عنوان دخالت تلقي مي‌شود. اگر فرزندتان تصميم گرفته به ميزان اندكي مطالعه كند، مطمئناً با امر و نهي شما همين ميزان اندك مطالعه را نيز انجام نخواهد داد.

 

 

 

10 ـ در فرصتهاي مناسب، فرزندتان را تاييد و تشويق كنيد

 

با تشويق و تاييد فرزندتان حس عجيبي در وي رشد مي‌كند. او احساس مي كند كه قدرت عجيبي پيدا كرده است. قادر است بيشتر مطالعه كند، تمرين كند، ياد بگيرد، يادگيري برايش جالب و شورانگيز خواهد شد. شما مي‌توانيد در لحظه‌اي كه موفق به حل مسئله‌اي شده است، يا در حال مطالعه است و شما از در وارد مي‌شويد، در لحظه‌اي كه به پاكنويس مطالب درسي مي‌پردازد و حتي لحظه‌اي كه كتابهايش را با نظم خاصي جمع و جور مي‌كند. او را تحسين كنيد. يك جمله كوتاه كافي است «مي‌بينم به دفتر و كتابهايت سرو سامان داده‌اي»، «وقتي ديدم داري مطالعه مي‌كني خوشحال شدم» لحن گرم و صميمي شما بر تاييد و تشويق صد چندان مي‌افزايد. سعي كنيد احساس خودتان را به او بازگو كنيد.

 

 

 

11ـ از تحقير، سركوب كردن و طعنه‌زدن جداً بپرهيزيد

 

بدون هيچ ترديدي كلمات ناراحت كننده، طعنه‌آميز و ريشخندكننده اجازه فعاليتهاي مفيد را از فرزندتان سلب مي‌كند. آيا شما خودتان حاضريد طعن، نيشخند، كلمات تحقيرآميز بشنويد و با وجود اين، كاري مثبت و سازنده انجام دهيد. كاهش كلمات منفي و تحقير‌آميز باعث افزايش موفقيت فرزندتان خواهد شد.

 

 

 

12ـ شنونده صميمي حرفها و شكايتهاي فرزندتان باشيد

 

هميشه اوضاع بر وفق مراد نيست. گاه دانش‌آموز از درسي تنفر دارد گاه نسبت به رفتار معلمي اعتراض دارد يا از يادگيري درسي عاجز است. در بيشتر اين مواقع فرزندتان، راهنماييهاي شما را نمي‌خواهد، او به دنبال گوش شنوايي است.

 

به دنبال آن است كه كسي حرفهايش را بشنود و قضاوت نكند. او با دردل‌كردن احساس سبكي خواهد كرد. در چنين موقعيتهايي به استقبالش برويد. از قضاوت كردن درباره حرفهايش جداً بپرهيزيد. از توصيه كردن اجتناب ورزيد. وظيفه شما فقط شنيدن است. حرفهايش را بپذيريد، سعي كنيد احساس او را درك كنيد، مطمئن باشيد همه چيز به خير و خوشي خواهد گذشت.

 



ازبدترین کارهایی که یک معلم می تواند درکلاس انجام دهد
تاريخ : پنجشنبه بیستم بهمن 1390 | 14:2 | نویسنده : جواد افشین

ازبدترین کارهایی که یک معلم می تواند درکلاس انجام دهد

 



۱) پرهیز از لبخندزدن و رفتار مهربانانه با شاگردان:
اگر مجبورید که سال تحصیلی را علیرغم میل باطنی خود در کلاسی یا مدرسه ای با سختی آغاز کنید این مساله نباید به دانش آموزان القا شود.
۲) دوست شدن با شاگردان وقتی که در کلاس هستید:
رفتار دوستانه لازمه ی تدریس موفق در کلاس است اما دوستی با شاگردان یک بده بستان پایاپای را می طلبد که این برای یک معلم صورت خوشی نخواهد داشت و شما را در شرایط سختی قرار خواهد داد.
۳) توقف درس و درگیر کردن دانش آموزان به مسائل کم اهمیت:
هنگامی که دانش آموزان روی مسایل کم اهمیت با هم در گیر می شوند دیگر جایی برای رقابت سالم باقی نخواهد ماند. ۴) تحقیر دانش آموزان و وادار آنان به کاری که شما از او می خواهید:
تحقیر تکنیک فوق العاده وحشتناک وزشتی است که یک معلم می تواندانجام دهد. ممکن است به قدری ناراحت وعصبانی شوند تادر جستجوی راه هایی برای تلافی کردن برآیند و این اعتماد آنان را به شما کم خواهد کرد.
۵) فریاد زدن در کلاس:
وقتی فریادمی کشید شما مبارزه را باخته اید. این بدان معنا نیست که شما نباید گاهگاهی صدای خود را بلند کنید. اما معلمانی که مکرراً فریاد می زنند هرگز نخواهند توانست کلاس خود را به خوبی اداره کنند.
۶) برخورد متفاوت با شاگردان:
عدالت در کلاس از اهم موضوعات تدریس و کلاسداریست. سعی کنید در کلاس نسبت به همه ی دانش آموزان نظر یکسان و عدالت محور داشته باشید هستیدوکودکانی وجود دارند که شما آن ها رابیش از دیگران دوست دارید اما باید سعی کنید هرگز این حالت درکلاس رخ ندهد.همه ی دانش آموزان را یکسان صدا بزنید. مجازات شاگردانی راکه دوست دارید کاهش ندهید
۷) وضع قوانینی که اساساً ناعادلانه هستند:
بعضی وقت هاقوانین خود به خود می توانندشمارادرموقعیت های بدی قراردهند، مثلاً، اگر یک معلم قانونی وضع کند که براساس آن پس از زنگ هیچ کاری برای انجام دادن وجود نداشته باشد این قانون می تواند یک موقعیت مشکلی راایجاد کند حال اگریک شاگرددلیل منطقی داشته باشد چه می شود؟ از این گونه موقعیت ها باید به شدت پرهیز کرد.
۸) سپردن کنترل خود به دست شاگردان:
هرتصمیمی درکلاس باید به دلایلی توسط شخص شما اتخاذ شود. به طور مثال شاگردان سعی می کنند ازدست امتحان رهاشوند.اما شمانباید بگذارید که چنین اتفاقی بیافتد مگر اینکه دلیل منطقی وجود داشته باشد.اگر شما به همه ی تقاضا ها جواب مثبت دهید وتسلیم شوید به راحتی کنترل کلاس را از دست خواهید داد.
۹) غیبت و شکوه از همکاران و معلمان دیگر نزد دانش آموزان:
اغلب اتفاق می افتدکه شمامطالبی رااز شاگردان می شنوید درباره ی معلمانی که فکر می کنید تدریس خوبی ندارند اما شما باید ازبحث دراین مورد پرهیزکنید وایده های خود را به خود معلمان یا به مدیر انتقال دهید.آنچه که به شاگردانتان می گویید محرمانه نیست و پخش می شود.
۱۰) نمره دادن بدون استدلال منطقی:
اطمینان حاصل کنید که قوانین هماهنگی برای نمره دادن دارید.اجازه ندهید شاگردان پس ازپایان کلاس جهت گرفتن نمره کامل شمارا به چالش بکشند زیرا این کارمشوق لازم (انگیزه لازم) رابرای انجام دادن کاری به موقع ازبین می برد. هنگام نمره دادن به تکالیف ازشیوه های عینی استفاده کنید این کاربه شما کمک می کند که دلایل منطقی برای نمرات دانش آموزان داشته باشید.
۱۱)رفتن به کلاس بدون طرح درس و برنامه ی قبلی:
در حقیقت بهترین شیوه برای انجام تدریس شروع آن درذهن وسپس مروری برشیوه های گوناگون تدریس جهت گرفتن اطلاعات لازم می باشد. این کارفقط باداشتن طرح درس قبل ازکلاس انجام پذیر است.
۱۲) استفاده از یک شیوه ی تکراری تدریس:
دانش آموزان این حالت راکسل کننده وخسته کننده می یابند به علاوه شمااحتمالاً دانش آموزانی را که می توانند از دیگرشیوه های تدریس بهره ببرند محروم می کنید.



سرخک
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 19:24 | نویسنده : جواد افشین
سرخک یک بیماری عفونی، مسری، ویروسی و واگیردار در اثر یک ویروس RNA از خانواده پارامیکسوویریده ایجاد می‌شود. توسط ترشحات تنفسی گسترش پیدا می‌کند. که بیشتر در اطفال خردسال دیده می‌شود، شاید بیشتر کودکان قبل از ورود به کودکستان به این ناخوشی مبتلا شده باشند ولی این احتمال وجود دارد که عده‌ای در دوران کودکستان یا دبستان بدان مبتلا می‌آیند سرخک در کودکان خردسال (از شش ماهگی تا دو سالگی) سبک‌تر می‌باشد ولی بعد از آن بصورت شدیدتری بروز می‌کند. قبل از تهیه واکسن و تزریق آن ، همه کودکان به این بیماری مبتلا می‌شدند.


علایم بیماری

در صورت دیدن سرفه ، توکسیک ، تب کم شدت و دیدن راش بر روی صورت و تنه و اندامها باید به بیماری سرخک مشکوک شد. که این راشها بعدا بصورت لکه‌های قهوه‌ای در‌می‌آید. بیماری سرخک شدیدا مسری است و سرایت آن اغلب بطور مستقیم یعنی از راه تماس صورت گرفته و کمتر اتفاق می‌افتد که بیماری بطور غیرمستقیم یعنی بوسیله اسباب بازی و وسائل بکار رفته بیمار به دیگر کودکان سرایت کند. علت آن این است که میکروب سرخک در خارج از محیط بدن استقامت کمی دارد. دوران نهفتگی مرض 8 تا 19 روز (بطور متوسط 12 روز) است یعنی افراد سالم 8 تا 19 روز بعد از این که به بیماران نزدیک شده و تماس گرفتند علائم بیماری را هویدا می‌سازند. در دوره نهفتگی معمولا علامت مهمی وجود ندارد. ممکن است در اخر دوران نهفتگی مختصر تبی وجود داشته باشد. ویروس در خون بیماران و ترشحات گلو و بینی و چشم آنان وجود دارد.

برخلاف تصور عوام ، سرخک بو ندارد یعنی سرعت انتشار آن در نقاط دور دست شدید نیست. در بیمارستان از یک تخت به تخت دیگر به توسط پرستار و پزشک یا خود بیماران می‌تواند انتقال یابد، انتقال آن از یک اطاق به اطاق دیگر نیز امکان‌پذیر است ولی انتقال از یک عمارت به عمارت دیگر و از همسایه به همسایه دیگر نادر است و بعبارت دیگر اگر مادر از یک طفل سرخکی در همسایگی خود دیدار کند نمی‌تواند ناخوشی را به فرزند خود پس از مراجعت در منزل انتقال بدهد برای اینکه عامل بیماری بزودی در محیط خارج از بین می‌رود. تلفات سرخک بیشتر در اطفال 3 تا 5 سال در گروه فقرا با شرایط تغذیه و زندگی بد است. بیماری بیشتر در فصل سرما دیده می‌شود تمام ملل و نژادها به این ناخوشی مبتلا می‌گردند.

سرخک قبل از پیدایش علائم بطور واضح و کامل ، مسری است ولی در دوران پوسته‌ریزی قابل سرایت نیست. در کلاسها آموزگاران باید دقت کنند اطفالی را که دچار آبریزش بینی و چشم باشند و یا اینکه سرفه و عطسه کنند اگر سابقه ابتلا به سرخک نداشته بطور موقت از آموزشگاه خارج نمایند و سپس در منزل چگونگی بیماری آنها را تحقیق کنند در صورتی که علائم سرخک تظاهر کند تا شانزده روز از ورود آنان به کودکستان یا آموزشگاه ممانعت نمایند.

مراحل بروز بیماری

دوران پنهانی

دورانی که ویروس وارد بدن می‌شود و در بدن تکثیر پیدا می‌کند و 10 تا 12 روز طول می‌کشد و کودک نشانه‌ای از بیماری ندارد.

مرحله یورش مرض (دوران آبریزش)

در این دوران تب کودک شدید است و به 40 درجه سانتیگراد می‌رسد. در این زمان در دهان کودک در مجاورت دندانهای آسیای پایین ، دانه‌های سفید رنگ مانند دانه‌های نمک برروی زمینه قرمز رنگ ظاهر می‌شود که آنرا دانه‌های کوپلیک می‌نامند. این دانه‌ها معمولا در خلال 12 تا 18 ساعت از بین می‌رود. فاصله بین شروع تب تا پیدایش شدن گلگونه‌ها را دوران یورش می‌نامند این دوره معمولا سه تا چهار روز طول می‌کشد ولی ممکن است کمتر باشد. مهمترین علامت این دوره ناخوشی ریز آب از چشم و بینی و سرفه است که بیشتر موارد با تب 5/38 تا 5/39 همراه می‌باشد. تب اشکال مختلف دارد گاهی طفل خردسال در ضمن این تب تشنج و هذیان دارد. قریب 2 ساعت بعد از شروع تب در گوشه چشم در روی برآمدگی آن گاهی نقاط برجسته سفید رنگ دیده می‌شود، چشم‌ها و پلکها قرمز و برافروخته است و بیمار از نور ناراحت می‌شود (آماس ملتحمه و حتی قرنیه) در این موقع روی لوزه‌ها و حلق و مخاط کام تورم و گاهی طاول‌های کوچک دیده می‌شود. غده‌های گردنی ممکن است کمی بزرگ شود.

در هنگامی که 24 ساعت از شروع مرض گذشت حالت مریض سنگین‌تر شده سرفه ، عطسه و ریزش اشک واضح‌تر می‌گردد ضمنا مبتلا به سرفه خشک و خسته‌کننده است. گاهی سرفه با صدای خروسکی همراه می‌باشد و علائم ریوی را طبیب می‌تواند درک نماید. سرفه مدتها پس از خواب‌شدن مریض نیز ادامه می‌یابد. یک تا دو روز بعد از جمله بیماری دانه‌های برجسته و سفیدرنگی در داخل مخاط گونه مقابل اولین دندان آسیا دیده می‌شود و شبیه به خاک قندی است که در ناحیه پاشیده باشند و چون مخاط دهان قرمز است بخوبی می‌توان آنها را ملاحظه کرد و بیمار با نوک زبان هم می‌تواند آنها را حس کند گاه این دانه‌ها همراه پورپورا در سقف دهان می‌باشد (نشانه کوپلیک).

مرحله گلگونه‌ها

قریب 2 روز بعد از ظاهر شدن دانه‌های خاک قندی دانه‌های قرمز رنگی در روی پوست پیدا می‌شود. قبل از پیدا شدن این دانه‌ها معمولا شب هنگام همان روز تب بالا رفته و حالت عمومی مریض بدتر می‌شود. گلگونه‌ها هنگام شب در پشت گوش ظاهر شده سپس در صورت ، پیشانی ، گردن ، شانه ، دست‌ها ، شکم و سرانجام در پاها منتشر می‌شود. گلگونه‌ها معمولا روی تنه زیادتر بوده و در دست و پا کم‌تر است دانه‌های سرخکی کمی برجسته و نرم بوده و قرمز رنگ می‌باشد، با فشار انگشت از بین رفته و مجددا ظاهر می شود، در فاصله بین گلگونه‌ها پوست سالم است در پشت و کفل لکه‌های سرخکی تیره‌تر می‌باشد، دانه‌ها در عرض 5 تا 6 روز از بین می‌روند. ابتدا از صورت پریده و سپس از تنها و در مرحله آخر از پاها محو می‌گردد ولی تا چند روز در روی بدن بیمار لکه‌های قهوه‌ای رنگی بعد از محو شدن گلگونه‌ها مشاهده می‌شود که ممکن است تا مدت زیادی پس از خاتمه بیماری برقرار بماند. بعد از بروز بثورات علائم عمومی تا حدی تخفیف می‌یابد و تب در عرض 3 تا 4 روز پائین می‌آید و علائم نزله بینی و چشم از بین می‌روند.

دوران پوست ریزی (پیدایش دانه‌های سرخک)

پنج تا 6 روز پس از برآمدگی گلگونه‌ها پوست‌ریزی شروع می‌شود. پوسته‌هایی که می‌ریزند خیلی ریز بوده (آردی شکل) و ظاهرا پیدا نیستند ولی اگر دقت شود در صورت و تنه می‌توان تا حدی آنها را تشخیص داد از طرفی اگر ملافه سیاهی زیر بیمار پهن کنیم پوست‌ریزی بخوبی آشکار خواهد شد. دانه‌ها ابتدا از قسمت فوقانی و طرفی گردن و پشت گوش شروع می‌شود و سپس به تمام صورت منتشر می‌شود سپس در خلال 24 ساعت به بالای قفسه سینه و به پشت و رانها و روز سوم به ساق پاها انتشار می‌یابد. در این موقع تب کودک قطع می‌گردد. موقعی که دانه‌های سرخک محو می‌شوند رنگ پوست در محل دانه‌ها قهوه‌ای رنگ می‌گردد و بعدا از بین خواهد رفت. گاهی اوقات سرخک شکل خونی (دانه‌های خونریزی) بخود می‌گیرد و سبب مرگ می‌شود.

عواقب مورد انتظار

بندرت سرخک مادرزاد هم دیده می‌شود که عاقبت وخیمی دارد. در افراد سالمند سرخک با بثورات زیاد و حالت عمومی خوب همراه است. سرخک ممکن است یا بیماریهای دیگر مانند آبله مرغان ، سیاه سرفه ، دیفتری و غیره همراه باشند. سرانجام یادآوری می‌کنیم که سرخک بیماری ضعیف کننده‌ای است و کودک را برای ابتلای به سل و امراض دیگر آماده می‌سازد و گاهی اوقات هم عوارض سختی دربردارد مانند ، ورم حنجره ، آماس گوش ، ورم مغز ، اسهال‌های وبایی شکل ، خونریزی از بینی ، عوارض ششی ، چشمی (کوری) و عفونتهای متعدد ثانوی.

در خلال بیماری سرخک ممکن است غدد لنفاوی زیر فک و گردن بزرگ شود و همچنین اختلال گوارشی به صورت اسهال و استفراغ مخصوصا نزد شیرخواران دیده شود. اگر پس از 3 تا 4 روز که از زمان پیدایش دانه‌ها سرخک گذشت و هنوز کودک تب دارد باید امکان پیدایش یکی از عوارض بیماری سرخک را در نظر داشت.

سرخک یکی از بیماریهای خطرناک و ناراحت کننده است که نه فقط کودک را در دوران بیماری ناراحت می‌کند و خواب و آرامش او را برای دو سه هفته می‌گیرد، بلکه ممکن است کودک دچار عوارضی مانند انواع ذات الریه که ممکن است منجربه مرگ کودک گردد یا کودک دچار گوش درد چرکی و از همه بدتر مبتلا به عوارض مغزی شود و ضایعات همیشگی برای او به جا گذارد. یکی از عوارض شناخته شده و مهم بیماری سرخک کم شدن فعالیت مغز و هوش و استعداد فکری و ذهنی کودک است، بطوری که ممکن است این ضایعه زمانی که کودک به دبستان و دبیرستان می‌رود، خودنمائی کند و کودک از نظر فراگیری عقب باشد. بنابراین وظیفه پدر و مادر است که به کودک در موقع خود واکسن سرخک تزریق کنند.

راه سرایت بیماری

بیماری سرخک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است. بدین ترتیب که کودک مبتلا به سرخک در موقع عطسه و سرفه کردن همراه ترشحات دهان و بینی خود تعداد زیادی ویروس به اطراف خود منتشر می‌نماید. این ویروس قادر است حتی تا 34 ساعت در اتاق بیمار به صورت زنده و فعال باقی بماند. اگر به هر کودکی واکسن سرخک تزریق نشده باشد و با بیمار مبتلا به سرخک تماس پیدا کند، ویروس مزبور وارد دستگاه تنفسی او می‌گردد و پس از گذشت 10 تا 12 روز که دوران کمون می‌نامند علایم بیماری ظاهر می‌شود.

دوران مسری بودن بیماری

دوران واگیری سرخک از اولین روزی است که علایم سرخک (تب ، آبریزش بینی و سرفه ) شروع می‌شود تا پنجمین روز پیدایش دانه‌های سرخک. در این مدت کودک باید به مدرسه نرود و کاملا از کودکان دیگر جدا باشد.

پیشگیری و درمان

بیماران سرخکی باید از شروع بیماری تا شانزده روز از دیگران مجزا بوده در این مدت مانع به مدرسه رفتن آنها شد. بستری کردن بیماران سرخکی در بیمارستان دور از احتیاط است. سرخک را ممکن است با تزریق 25/0 میلی‌لیتر بر حسب هر کیلوگرم وزن بدن گاماگلوبین تا 5 روز بعد از قرار گرفتن در معرض آلودگی متوقف ساخت با مصرف واکسن بدست آمده از ویروس زنده یا ضعیف شده سرخک بدون آلوده کردن محیط می‌توان ایمنی فعال ایجاد کرد. گرچه کودک مبتلا به سرخک را باید در دوران مسری بودن آن از دیگران کاملا جدا کرد. ولی کودک مبتلا به بیماری سرخک مخصوصا در مرحله کاتارال (آبریزش از بینی ، عطسه و سرفه) که هنوز بیماری مشخص نشده است، نیز واگیردار می‌باشد. بنابراین بهترین اقدام تزریق واکسن سرخک است که باید به همه کودکان تزریق گردد.

واکسن سویه‌های ضعیف شده (Attenovax ,Schwarz) که از پاساژ سویه B ادمونیتون اولیه در کشت سلولی جوجه تهیه شده اخیرات توصیه شده است آنتی واکسن با چند واکنش موضعی یا عمومی همراه است. واکسیناسیون حداقل 20 سال مصونیت می‌دهد ولی دوره کامل ایمنی معلوم نمی‌باشد. واکسن زنده سرخک را نباید به زنان باردار ، مسئولیت درمان نشده بیماران مبتلا به لوسمی یا لنفوما و یا افرادی که داروهای متوقف کننده واکنش ایمنی دریافت می‌دارند تجویز کرد. مهیا ساختن مایعات ، تجویز داروهای ضد تب در صورت بستری شدن در بیمارستان ، ایمنی‌سازی بیمار الزامی است. جز در موارد خاص واکسن سرخک را می‌باید در 15 ماه اول زندگی کودک تزریق کرد معهذا در صورت اپیدمی مرض می‌توان واکسن را در سن کمتر از 15 ماه تزریق کرد ولی لازم است تزریق دوم در سن 24-15 ماهگی انجام گیرد. هنگامی که واکسن به تنهایی یا همزمان همراه با واکسن سرخجه و اوریون تزریق شود اثر یکسان خواهد داشت. در میان افراد واکسینه نشده که غالبا از طبقه پائین اجتماعی ، اقتصادی می‌باشند سرخک شایع می‌باشد. بیماری بندرت در افراد واکسینه شده گزارش شده است. علت شکست واکسیناسیون را به تزریق زودتر بچه‌ها یعنی هنگامی که هنوز آنها دارای آنتی‌کور خنثی کننده مادری هستند و یا واکسن کهنه و نامطلوب نسبت می‌دهند.

چون این بیماری ویروسی است دارویی که دوران بیماری را کوتاه یا درمان کند وجود ندارد. بنابراین دوران بیماری سرخک باید طی شود و کودک بهبود یابد. پدر و مادر باید تب کودک را هر 6 ساعت اندازه گیری نمایند و داروهای پایین آورنده تب را در زمانی که تب کودک بالا است به او بدهند اما سرخک پس از خوب شدن، ایمنی دائمی می‌دهد یعنی دیگر ابتلای مجدد به این بیماری امکان ندارد. ایجاد بخار آب در اتاق کودک برای کاهش یافتن سرفه‌های خشک کودک موثر می‌باشد. چون در زمانی که کودک دچار قرمزی و ورم چشم است نور زیاد او را ناراحت می‌کند، بنابراین بهتر است اتاق او را تاریک نمایید و او را به خوردن مایعات تشویق کنید، ولی اگر کودک غذای ساده دیگری خواست به او بدهید. دادن آنتی‌بیوتیک در بیماری سرخک اثری ندارد و نباید داده شود. درمان با ویتامین A خوراکی به مقدار 100 هزار واحد در سنین 6 ماهگی تا یک سالگی و 200 هزار واحد برای کودکان بزرگتر از یک سال ، عوارض بیماری را کم خواهد کرد. اگر کودک دچار عوارضی گردید باید در بیمارستان بستری و درمان شود.


بیماری ایدز
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:15 | نویسنده : جواد افشین

ایدز سرنام عبارت (AIDS یا Acquired immune deficiency syndrome) به معنی نشانگان نقص ایمنی اکتسابی است.

آیا ایدز قابل درمان است؟ توصیه های پزشکی به مبتلایان به ایدز/ ابعاد اجتماعی و روانی ابتلا به ایدز

 

ایدز یک بیماری پیشرونده و قابل پیشگیری است، این بیماری حاصل تکثیر ویروسی به نام اچ‌آی‌وی در بدن میزبان است که باعث تخریب جدی دستگاه ایمنی بدن (معروف به نقص ایمنی یا کمبود ایمنی) انسان می‌گردد که خود زمینه‌ساز بروز عفونت‌های موسوم به فرصت طلب است که یک بدن سالم عموماً قادر به مبارزه با آنهاست و در نهایت پیشرفت همین عفونت‌ها منجر به مرگ بیمار می‌گردد به طوری که بیماری سل عامل اصلی مرگ و میر در میان مبتلایان به ایدز در سراسر جهان است.

امروزه ایدز در کشورهای در حال توسعه به سرعت در حال گسترش است که تاثیر برجسته ای بر سلامت وتوسعه اجتماعی ـ اقتصادی این کشورها گذاشته است و شیوع عفونت HIV در بالغین جوان آنها به حد خطرناکی افزایش یافت هاست .

علیرغم گذشت بیش از دو دهه از شیوع این بیماری ، گروهی عظیم از جوانان درباره مسایل ج ن سی و عفونت های منتقله از طریق تماس ج ن سی همچنان بی اطلاع هستند با اینکه اکثریت آنان درباره بیماری ایدز چیزهایی شنیده اند بسیاری از ایشان نمی دانند این بیماری چگونه شیوع می یابد و هرگز باور ندارند که خودشان هم در معرض خطر هستند آن عده از جوانان نیز که درباره عفونت HIV چیزهایی می دانند به دلیل عدم مهارت نبود حمایت و فقدان امکانات لازم برای انجام رفتارهای صحیح اکثراً از خود در مقابل عفونت HIV مراقبت نمی کنند متاسفانه قسمت عمده ای از ابتلای به این بیماری ناشی از نداشتن اطلاعات ضروری و آگاهی پایین گروه های مختلف مردم در مورد راه های انتقال و پیشگیری این بیماری است که با اطلاع رسانی صحیح و گسترده و به دنبال آن پرهیز از انجام رفتار های ( مخاطره آمیز ) نسل جوان کشور از چنگال این بیماری ایمن خواهد ماند باید پذیرفت که مبارزه با ایدز یک تعهد اجتماعی است و تک تک افراد جامعه باید در این مبارزه بزرگ سهیم باشند تا با فعالیت مشترک امکانات موجود را بسط داده و از گسترش ایدز جلوگیری نماییم هر گونه کوتاهی و از دست دادن فرصتی برای مبارزه با این بیماری عواقب ناخوشایندی را در پی خواهد داشت. ایدز مرز نمی شناسد .
بیماری ایدز


تاریخچه
در سال ۱۹۸۱ هشت مورد وخیم از ابتلا به بیماری کاپوسی سارکوما یکی از انواع خوش‌خیم‌تر سرطان که معمولاً در میان افراد سالمند شایع است، در میان مردان هم جنس گرای نیویورک گزارش شد. تقریباً هم‌زمان با این موارد، شمار مبتلایان به یک عفونت ریوی نادر در کالیفرنیا و نیویورک بالا رفت. با این که در آن زمان عامل شیوع ناگهانی این دو بیماری مشخص نشده بود، اما معمولاً از این دو واقعه پزشکی به عنوان آغاز ایدز یاد می‌کنند. در طی یک سال این بیماری بدون نام، گسترش زیادی داشت تا سرانجام در ۱۹۸۲ آن را ایدز نامیدند
از سال ۱۹۸۸ به منظور افزایش بودجه‌ها و همچنین برای بهبود آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیض‌ها اول دسامبر هر سال (۱۰ آذر) به عنوان روز جهانی ایدز معین شده‌است و هر سال برای این روز شعاری نیز در نظر گرفته می‌شود
ایدز پدیده‌ای پزشکی- بهداشتی است که ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن بسیار گسترده است. در سال ۱۹۹۶ سازمان ملل متحد ایدز را نه تنها به عنوان یک مشکل سلامتی مورد توجه قرار داد بلکه آن را یک مسئله بر سر راه پیشرفت بشری برشمرد . همچنین در سند استراتژی امنیت ملی ایالات متحده آمریکا (۲۰۰۲) این کشور خود را متعهد به هدایت جهان برای کاهش تلفات هولناک اچ.آی.وی/ایدز دانسته است. بیش از ۹۰ درصد موارد ابتلاء مربوط به کشورهای جهان سوم و در حال توسعه است. ایدز در حال حاضر چهارمین علت مرگ و میر بشر است که پیش بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۰ مقام اول را از آن خود نماید.
یک ویروس به نام اچ‌آی‌وی عامل بروز بیماری ایدز است. هر فرد دچار اچ‌آی‌وی الزاما مبتلا به ایدز نیست بلکه اگر برخی تظاهرات بالینی را بروز دهد مشخص می‌شود به ایدز مبتلا شده‌است. تنها نیمی از افراد مبتلا به اچ-آی-وی در طی ۱۰ سال به مرحله ایدز مبتلا می‌شوند. این زمان در افراد مختلف متفاوت است و به وضعیت سلامتی و عادات فردی افراد بستگی دارد، امروزه برخی داروها نیز به کنترل این روند کمک می‌کنند

در اوایل پیدایش بیماری تصور بر آن بود که بیماری مخصوص کشورهای غربی است ولی با انتشار سریع آن در آفریقا و آمریکای جنوبی و آسیا مشخص شد که ایدز هیچ نژاد، کشور، جنس و سنی را در امان نخواهد گذاشت.
اولین موج این بیماری در آمریکای شمالی و اروپای غربی رخ داد دومین موج آن در آفریقا و آمریکای جنوبی و سومین موجد آن در اروپای شرقی و شرق آسیا بروز کرد.

 

کلمه ایدز به چه معنی است؟
ایدز (AIDS) برگرفته شده از حروف عبارت انگلیسی Acquired Immunodificiency Syndrome به معنی بیماری یا نشانگان یا سندرم ضعف سیستم ایمنی اکتسابی است. زیرا در این بیماری، سیستم ایمنی (دفاعی) سبدن شخص درگیر شده و از کار می افتد .

HIV  و ایدز

HIV نام ویروسی است که سبب بیماری ایدز می شود در این بیماری سیستم ایمنی بدن متلاشی شده و موجب ایجاد عفونت های مرگبار و بعضی از انواع سرطان ها می شود واژه ایدز ( AIDS ) که برای اولین بار در سال ۱۹۸۲ به کار رفت به معنای « سندرم اکتسابی نقص ایمنی » می باشد :
Acquired : چیزی که کسب می شود و زمینه ژنتیکی ندارد و در اثر تماس با عامل ایجاد کننده بیاری ایجاد می شود ( که در این بیماری ویروس  HIV می باشد )
Immune : ایمنی یا محافظت در مقابل بیماری
Deficiency : فقدان ، نقض
Syndrome : سندرم به مجموعه ای از علایم و مشکلات گفته می شود که روی هم نمایانگر بیماری مشخصی هستند در بیماری ایدز منظور از سندرم مجموعه عفونت های معین و یا سرطان هایی است که همراه با کاهش تعداد برخی از سلولهای ایمنی می باشد
HIV به معنای ویروس نقص ایمنی انسان می باشد:
Human : انسان
Immunodeficiency : نقص ایمنی
Virus : ویروس
این ویروس می تواند از طریق برخی از ترشحات بدن فرد آلوده به ویروس به فرد سالم دیگر منتقل شود.خون، منی و ترشحات مجرای تناسلی زنان از جمله ترشحاتی هستندکه می توانند این ویروس را از افراد آلوده به HIV به فرد سالم منتقل کنند.
اولین ویروس HIV در انسان مربوط به نمونه خونی است که در سال ۱۹۵۹ از مردی اهل کشور کنگو جمع آوری شده است شواهد حاکی از آن است که این ویروس حداقل از نیمه دوم دهه ۱۹۷۰ میلادی در کشور امریکا وجود داشته است و از سال های ۱۹۷۹ الی ۱۹۸۱ بیماری هایی با انواع نادر عفونت ریوی و سرطان توسط پزشکان لوس آنجلس و نیویورک گزارش می شد که در افراد دارای سیستم ایمنی سالم یافت نمی شد.
در سال ۱۹۸۳ دانشمندان ویروس HIV را که مسبب ایجاد بیماری ایدز بود کشف کردند.
نحوه بیماریزایی ویروس HIV
ویروس HIV عامل ایجاد کننده بیماری ایدز می باشد این ویروس نوع خاصی از سلول های خونی را که سلول ( T Cell ) گفته می شود تخریب می کند این سلولها در واقع جزء بسیار مهم و ضروری سیستم دفاعی بدن هستند که می توانند مواد خارجی یا میکروب هایی را که وارد بدن می شوند تشخیص دهد و آنها را از بین ببرند و اگر آن ماده یا میکروب دوباره وارد بدن شد آنها را به خاطر بیاورند و پاسخ ایمنی سریعتر و قوی تر را نشان بدهند.
میزات تخریب سلول های T به مقدار ویروس موجود در بدن بیمار بستگی دارد و هر چه میزان ویروس موجود در بدن فرد بیشتر باشد،تعداد سلولهای Tکمتر شده ودستگاه ایمنی فرد نیز ضعیفتر شده وبدن مستعد ابتلا به انواع عفونت هاو سرطان ها می شود حتی میکرب هایی که برای یک فرد عادی با دستگاه ایمنی سالم بی خطر است می تواند فرد مبتلا به ایدز را بیمار سازد و یا باعث مرگ وی شود به این گونه عفونت ها عفونت های فرصت طلب گفته می شود.
تحقیقات بسیار بر روی مبتلایان به ایدز نشان داده است که معمولاً آلودگی به ویروس ها مدت ها قبل از بروز علایم بیماری روی می دهد این فاصله زمانی که دوره کمون یا نهفتگی بیماری گفته می شود در بیماری ایدز بسیار متغیر است و به طور متوسط ۱۰ سال طول می کشد زمان به عوامل متعددی نظیر سطح سلامتی و رفتارهای مربوط به سلامتی بستگی دارد فردی که در مرحله نهفتگی بیماری است می تواند عفونت را به افراد دیگر منتقل کند.
گذر از مرحله آلودگی به ویروس HIV ( عفونت ) و بروز بیماری ایدز در ۲۵% موارد پس از ۵ سال و در ۲۵% بعد از ۱۰ سال در ۲۵% پس از ۲۰ سال رخ می دهد در ۲۵% موارد نیز این مدت نامعلوم است و حتی ممکن است فرد تا آخر عمر دچار علایم بالینی بیماری ایدز نگردد.
بنابراین عفونت HIV همان ایدز نیست و تنها درصدی از آنهایی که عفونت HIV دارند سرانجام به ایدز مبتلا خواهند شد.

علایم بیماری ایدز
در دوره نهفتگی بیماری شخص آلوده به ویروس ظاهراً سالم به نظر می رسد در ۷۰% موارد بعد از عفونت اولیه با ویروس بیماری خفیفی بروز می کند که به صورت تب، سردرد، دردهای عضلانی، گلودرد ،بثورا پوستی بدون خارش و غدد لنفاوی متورم می باشد. بیشتر موارد علایم عفونت اولیه ملایم و مشابه سرماخوردگی یا آنفلوانزا می باشد که تشخیص داده نمی شود و فرد معمولاًتا مدت های طولانی کاملاً سالم به نظر می رسد و ممکن است احساس سلامتی کامل کند و از آلودگی خود آگاه نباشد هنگامی که ویروس سیستم ایمنی را تخریب نمود علایم بیماری تظاهر می یابد.

راه‌های انتقال عامل بیماری
ویروس اچ آی وی از این راه‌ها ممکن است از یک فرد مبتلا به یک فرد سالم منتقل شود.

1.انتقال خونی، از راه تزریق فرآورده‌های خونی آلوده، استفاده از سرنگ مشترک (در معتادان تزریقی)، انتقال در کارکنان بهداشتی درمانی (Needle stick)
2.انتقال عمودی (از مادر به نوزاد) که شایعترین راه انتقال در افراد مبتلا بوده است.
3.انتقال ج ن س ی ، یکی از شایعترین راه‌های انتقال برقراری رابطه ج ن س ی حفاظت نشده است. در صورت وجود بیماریهای آمیزشی احتمال انتقال بیشتر می‌شود.
به علت عدم ثبات این ویروس در هوای آزاد انتقال از روشهایی همچون تماس پوستی و دهانی مشاهده نشده است.

نشانه‌ها و عوارض
پس از ورود اچ.آی.وی به بدن اولین علایم به صورت یک سندرم شبه سرماخورگی به همراه بزرگ شدن غدد لنفاوی عارض می‌شود که معمولا این علایم بهبود یافته و ویروس به حالت نهفته در بدن باقی می‌ماند، این مرحله که در آن فرد حامل بیماری تلقی شده ولی علایمی نشان نمی‌دهد ممکن است تا ده سال و بیشتر به طول بیانجامد. در مرحله آخر این بیماری با نقص سیستم ایمنی به علت فعالیت بالای ویروی و کاهش لنفوسیتهای نوع تی در خون مشخص می‌شود که ایدز نامیده می‌شود. در این مرحله بدن در معرض عفونت های فرصت‌طلب ناشی از باکتری، ویروس، قارچ و انگل‌هایی قرار می‌گیرد که در افراد سالم معمولاً به آسانی مهار می‌شوند. این بیماری تقريبا همهٔ سيستم هاي ارگانی بدن را درگير ميکند. همچنين افراد مبتلا ريسک بالايی برای ابتلا به سرطان های مختلف نظير سارکوم کاپوزی، سرطان گردن رحم و لنفوم دارند. بعلاوه، علايم سيستميک عفونت نظير تب ، تعريق (خصوصا شب هنگام)، لرز، تورم غددلنفاوی ،لرز، ضعف و کاهش وزن را دارند.

مرحله بروز ایدز
فرد مبتلا به اچ-آی-وی هنگامی به مرحلهٔ ایدز می‌رسد که شمار گویچه‌های سفید CD4+T آنقدر کم شود که نتوانند از پس انجام وظیفه معمولی خود برآیند. CD4+T یاخته‌های سفید خون هستند که واکنش‌های ایمنی بدن را موزون و مهار می‌کنند. این دشواری اندک اندک در درازای هنگامی که شخص + HIV می‌باشد، پیشرفت می‌کند که ممکن است یک تا ۱۵ سال به درازی بکشد. البته افراد در درازای این مدت بسیار خوب و تندرست به نظر می‌رسند و احساس خوبی نیز دارند. ولی در این مدت شمار ویروس چند برابر می‌شود. بر پایه این تعریف ایدز هنگامی است که شمار سلول‌های CD4+T به کمتر از ۲۰۰ شماره در هر میکرولیتر خون می‌رسد و یا هنگامی که بدن فرد دچار عفونت‌های فرصت‌طلب بشود (که گاهی با بودن ۲۰۰ تا ۸۰۰ یاخته CD4+ رخ می‌دهد).

پیشگیری
از آنجا که تاکنون واکسن و یا علاج قطعی برای این بیماری کشف نشده‌است و در آینده نزدیک نیز امکان پذیر به نظر نمی‌رسد، مهم‌ترین راه مبارزه با این بیماری پیشگیری و آموزش است.

گزارش سال ۲۰۰۷ بانک جهانی در مورد ایدز در جنوب آسیا، شیوع بیماری ایدز را «شدید» اما «قابل پیشگیری» می‌داند. برای پیشگیری از انتقال اچ‌آی‌وی، بهترین راه خودداری از برقراری رابطه جنسی با فرد مبتلا و یااستفاده از کان. دم‌ های جنس لاتکس (نوعی پلاستیک) است.

ذرات با ابعاد اچ‌آی‌وی نمی‌توانند از کان.دم لاتکس عبور کنند و اگر به درستی و به طور منظم استفاده شوند شیوه کاملاً موثری در کاهش خطر انتقال بیماری محسوب می‌شوند. هرچند تنها شیوه صد در صد موثر خودداری کامل از آمیزش جنسی با افراد مشکوک به داشتن رفتارهای پرخطر است.

معتادان تزریقی می‌توانند با خودداری از مصرف سرنگ‌های مشترک خطر ابتلا به اچ‌آی‌وی را کاهش دهند.


تشخیص ایدز
هنگام رو در رویی با عفونت، دستگاه ایمنی بدن پادتن‌هایی فرآوری می‌کند که در خون گردش و به عوامل بیماری‌زا حمله می‌کنند. پادتن‌ها بر بسیاری از عوامل بیماری‌زا غلبه می‌کنند ولی درباره اچ.آی.وی با این که پادتن‌ها فرآوری می‌شوند ولی نمی‌توانند از تکثیر ویروس جلوگیری کنند و تنها وجود آنها در خون برای تشخیص ابتلاء بکار می‌رود.

در جریان عمومی ترین آزمایش‌ها برای تشخیص اچ‌آی‌وی، یک نوع خاص از پادتن‌ها یا همان پروتئین‌های ضدبیماری ردیابی می‌شود.
در چند هفته‌ای که ردیابی آلودگی بی ثمر و جواب آزمایش منفی است، فرد آلوده می‌تواند ویروس را به سایرین منتقل کند.
نکاتی در مورد آزمایشات ایدز: هنگامی که تست الایزا برای ایدز مثبت شد باید الایزا با کیت دیگری دوباره تکرار شود . که اگر باز هم مثبت شد تست تایید ی با وسترن بلات می گیریم .اگر تست وسترن بلات منفی بود شاید فرد در دوران پنجره به سرمی برد یا الوده نیست.مواردی هست که تست الایزا مثبت است ولی فرد ایدز ندارد مثلا خطای ازمایشگاه , همودیالیز , دریافت خون و فراورده‌های آن , تست RPR مثبت , مشکلات همراه از قبیل اختلالات اتوایمیون , مالتیپل میلوما , هموفیلی , هپاتیت الکلی , اعتیاد تزریقی , موارد افزایش IgG مثل کسی که واکسن آنفلوانزازده است.موارد منفی کاذب الایزا مثل عفونت تازه و اولیه , بیماران با سیستم ایمنی ساپرس شده  و خطای آزمایشگاه می‌باشد.

بیماری‌های مرتبط با ایدز
سیستم دفاعی بدن که از حمله ویروس صدمه دیده‌است، قوای خود را برای مبارزه با بیماری‌ها از دست می‌دهد و هر نوع عفونتی می‌تواند جان بیمار را تهدید کند. کسانی که به اچ‌آی‌وی دچار هستند در مقابل بیماری‌هایی مانند سل، مالاریا ، ذات الریه ، برفک ، زونا ، زخم‌های بدخیم ، سرطان ، عفونت‌های مغزی ، عفونت شکم و خطر نابینایی آسیب پذیرتر می‌شوند. بیماران مبتلا به ایدز همچنین در مقابل آنچه به نام عفونت‌های فرصت طلب معروف است آسیب پذیر هستند. این نوع از عفونت‌ها از باکتری‌های شایع، قارچ‌ها و انگل‌هایی نشات می‌گیرد که یک بدن سالم قادر به مبارزه با آنهاست، اما می‌توانند در افرادی که سیستم دفاعی بدن آنها آسیب دیده ایجاد بیماری کند و گاه آنها را از پا در آورند.

داروها و درمان‌ها
در مجموع پنج دسته دارو وجود دارد که در مقاطع مختلف ورود و رشد اچ.آی.وی عمل می‌کنند:

بازدارنده‌های ورودی: این داروها به پروتئین‌های موجود بر سطح بیرونی ویروس اچ‌آی‌وی می‌چسبد و از پیوستن و ورود آن به سلول‌ها جلوگیری می‌کند. از این گروه تاکنون تنها یک نمونه از دارو، به نام "فوزیون (Fuzeon)، وارد بازار شده‌است.
بازدارنده‌های گیرنده کموکاین(Chemokine Coreceptor Antagonists): این داروها به نوعی پروتئین موجود بر سطح بیرونی سلولهای پذیرنده اچ.آی.وی می‌چسبد و از چسبیدن ویروس به سلول جلوگیری می‌کند . از این گروه تاکنون تنها یک دارو، به نام Maraviroc وارد بازار شده‌است.
داروهای مهارکننده ترانس کریپتاز معکوس نوکلئوزیدی(NRTI)(Nucleoside reverse transcriptase): این بازدارنده‌ها اچ‌آی‌وی را از نسخه‌سازی از ژن‌های خود باز می‌دارند مانند زیدوودین و لامیوودین .
داروهای مهارکننده ترانس کریپتاز معکوس غیرنوکلئوزیدی (NNRTI (Non-nucleoside reverse transcriptase): این بازدارنده‌ها نیز فرآیند نسخه سازی را مختل می‌کنند. آنها با چسباندن خود به آنزیمی که این فرآیند را کنترل می‌کند نسخه سازی را مختل می‌کنند مانند نوی راپین و افاویرنز.
داروهای مهارکننده پروتئاز (PI) (Protease): پروتئاز RT وانتگراز به صورت پلی پروتئین‌هایی سنتز می‌شوند که نیازمند شکافت پروتئاز می‌باشد و این داروها با مهار شکافت پلی پروتئین‌ها چرخه تکثیری ویروس را مسدود و موجب برخی اجزاء نابالغ و معیوب ویروسی می‌شوند مانند ساکی ناویر.
داروهای ضد ایدز باید به صورت ترکیبی مصرف شوند. معمولاً سه نوع داروی مختلف از دست کم دو دسته مختلف از داروها به طور هم‌زمان به بیمار تجویز می‌شود. با تغییر شکل دادن اچ‌آی‌وی، برخی از نمونه‌های این ویروس در مقابل داروها مقاوم می‌شوند. بنابراین شانس کنترل اچ‌آی‌وی در صورت استفاده از چند دارو بیشتر خواهد بود. در برخی موارد از مبتلایان تازه، ویروسهایی ردیابی شده‌اند که حتی پیش از آغاز معالجات در برابر داروهای موجود مقاومت نشان می‌دهند.

داروی ایرانی
آیمود
پژوهشگران ایرانی داروی گیاهی ضد ایدز جدیدی با نام آیمود تولید کردند که به گفتهٔ مدیر این پروژه موجب تقویت سیستم دفاعی بدن در برابر این ویروس می‌شود و حاصل پنج سال تحقیق در این زمینه‌است.
درمان در حاملگی
حاملگی نباید مانع دریافت درمان‌های مناسب ضد رتروویروس شود۰ باید به مسائلی نظیر تغییرات فارماکوکینتیکی ناشی از حاملگی، عوارض جانبی احتمالی داروها روی جنین و اثربخشی یک رژیم داروئی در کاهش میزان انتقال پری ناتال ویروس، توجه داشته باشیم.

تصمیم گیری در مورد درمان بایستی با مشاوره ، انجام شود۰ زیدوودین و لامیوودین، فارماکوکینتیک مشابه دارند و زیدوودین عوارض خاصی در جنین ایجاد نمی‌کند ولی در مورد سایر داروها مطالعات کافی انجام نشده است۰ افاویرنز نبایستی مورد استفاده قرار گیرد چون در حیوانات تراتوژن واقع شده‌است ۰ زیدوودین میزان انتقال را تا ۷۰٪ کاهش می‌دهد۰ این دارو از هفته ۱۴ تا ۳۴ حاملگی به میزان ۲۰۰ میلی گرم سه بار در روز یا ۳۰۰ میلی گرم دو بار در روز داده می‌شودو پس از زایمان به مقدار ۲ mg/kg در طی یکساعت و سپس انفوزیون مداوم ۱ mg/kg در ساعت تا زمان وضع حمل ۰ دوز این دارو برای نوزاد ۲ mg/kg خوراکی هر ۶ ساعت تا ۶ هفتگی تجویز می‌شود ، در این صورت میزان انتقال از ۶/۲۲٪ به ۶/۷٪ کاهش داده می‌شود.

نوزادان را بایستی پس از ۴۸ ساعت ، ۱۴ روز و ۲-۱ ماه و ۶-۳ ماه آزمایش نمود و درصورت مثبت بودن رژیم آنتی رتروویرال به صورت ترکیبی داده شود۰
عوارض جانبی داروها
عوارض جانبی شایع
تهوع، استفراغ، سردرد، خستگی مفرط، کهیر، اسهال، بی‌خوابی، بی‌حسی در اطراف دهان، درد معده.
سایر عوارض جانبی
التهاب لوزالمعده، آسیب به کبد و لوزالعمده، زخمهای درون دهان، تغییر شکل بدن، آسیب به سلولهای عصبی، کم خونی، درد عضلانی و ضعف.
آگاهی عمومی از ابتلا به ایدز
ایدز تنها یک مشکل بهداشتی نیست، بلکه یک مشکل اجتماعی و فرهنگی نیز هست ،این بیماری تابو تلقی می‌شود و با هاله‌ای از شرم و منع‌های اخلاقی و فرهنگی همراه است که این موضوع مانع از اعلام بیماری از سوی افراد شده و همین مساله منجر به پنهان ماندن بیماری، طی نشدن پروسه درمان و در نتیجه شیوع سریع آن می‌شود.

به علت پیش داوری و ترس از سرایت بیماری، این بیماران درمورد انتخاب مسکن، شغل، مراقبت‌های بهداشتی و حمایت عمومی مورد تبعیض قرار می‌گیرند. رفتارهای نامناسب و تحقیرآمیز موجب انزوای بیمار گشته، فرصت آموزش را از وی می‌گیرد. وحشت از مرگ، وحشت طرد و تنهایی و انگ اجتماعی، اخراج کارگران مبتلا و بدنامی از طرف دوستان و خانواده سبب می‌شود افرادی که گمان می‌کنند ممکن است آلوده باشند، وضعیت خودشان را تا جایی که مقدور است مخفی نگه دارند که این خود موجب گسترش آلودگی است


هر یک از علایم زیر می تواند نشان دهنده ابتلای به بیماری باشد :
۱ . کاهش وزن سریع ( بیشتر از ۱۰% وزن بدن )
۲ . تب های تکرار شونده و یا تب بیش از یک ماه
۳ . تعریق شبانه فراوان
۴ . ضعف و خستگی شدید و غیر قابل توجیه
۵ . غدد لنفاوی برجسته در گردن کشاله ران یا زیر بغل
۶ . اسهالی که بیش از یک ماه طول کشیده باشد
۷ . نقاط سفید یا لکه های غیر عادی روی زبان داخل دهان یا در گلو
۸ . عفونت ریه یا سرفه مداوم بیش از یک ماه
۹ . لکه های قرمز قهوه ای صورتی یا بنفش بر روی پوست ( یا زیر پوست ) داخل دهان بینی یا پلک ها
۱۰ . از دست دادن حافظه، افسردگی و یا سایر اختلالات عصبی
باید توجه داشت که وجود هر یک از این علایم به طور قطع نشانه ابتلا به ایدز نمی باشد چرا که هر یک از این علایم ممکن است به وسیله سایر بیماری ها ایجاد شود علایم ایدز شبیه علایم بسیاری از بیماری های دیگر می باشد و تنها را ه تشخیص عفونت آزمایش از نظر ویروس HIV می باشد.
تذکر : بسیاری از افراد آلوده به عفونت های آمیزشی و ایدز علایمی از بیماری ندارند در حالیکه می توانند آلودگی را به دیگران سرایت دهند.


راه های انتقال ایدز
شایعترین راه های انتقال ویروس HIV عبارتند از :


۱ . رابطه ج ن س ی با فرد آلوده به ویروس
۲ . استفاده از سرنگ مشترک
۳ . از راه مادر آلوده به کودک قبل یا هنگم تولد و یا از طریق شیردادن بعد از تولد
۴ . دریافت خون یا محصولات خونی آلوده به ویروس
۵ . پیوند اعضااز افراد آلوده به ویروس
ویروس HIV از طریق خون، مایع منی، ترشحات واژن و یا شیر آلوده مادر مبتلا به سایر افراد منتقل می شود . این ویروس می تواند از طریق ورید ( مثلاً مصرف داروهای تزریقی ) جدار مقعد  یا راست روده، جدار واژن یا دهانه رحم، مجرای آلت تناسلی، دهان و سایر غشاهای مخاطی ( به طور مثال چشم یا داخل بینی ) و یا از طریق زخم ها و بریدگی ها وارد بدن فرد شود.
در روابط ج ن س ی احتمال انتقال از مرد آلوده به زن سالم بیشتر از احتمال انتقال از زن آلوده به مرد سالم می باشد. محققان تخمین زده اند خطر آلودگی زنان با HIV حداقل دو برابر مردان است ابتلای همزمان به سایر بیماری های آمیزشی نیز نقش تعیین کننده ای در سرایت به ویروس HIV دارد و درصد ابتلای به ایدز در افرادی که همزمان مبتلا به سایر بیماری های آمیزشی می باشند چندین برابر است این افزایش خطر، ناشی از تماس منی یا ترشحات واژن فرد آلوده به ویروس HIV با جراحت باز یازخم اطراف با روی ناحیه تناسلی می باشد و در نتیجه برای ویروس آسانتر است که به بدن شخص منتقل شود.
خطر سرایت ویروس به واسطه خون و فراورده های خونی حرارت ندیده بسیار زیاد است. تلاش های بسیاری در جهان در حال انجام است تا خون های اهدایی برای تزریق از نظر آلودگی به HIV کاملاً آزمایش شوند و فرآورده های خونی که برای بیماران، مثلاً افراد مبتلا به هموفیلی مصرف می شوند برای غیر فعال کردن ویروس تصفیه حرارتی شوند. پوست سالم یک سد موثر در برابر ویروس است ولی وقتی این لایه محافظ دچار آسیب شود و با مقدار زیاد ویروس تماس پیدا کند ( مانند خالکوبی، فرورفتن سوزن آلوده، تیغ آلوده، تماس پوست زخمی با خون و… ) امکان سرایت وجود دارد .
 مثالهای دیگر که می توانند ویروس HIV را انتقال دهند عبارتند از : اقدامات پزشکی، دندانپزشکی ، ختنه ، حجامت ، سوراخ کردن گوش ،‌تیغ صورت تراشی و مسواک که به روش غیر بهداشتی و یا مشترک استفاده شود. سطوح مخاطی مانند سطح داخلی چشم ، دهان و دستگاه تنفسی نیز که فاقد سطح دفاعی پوست است در صورت تماس با خون یا ترشحات ج ن س ی می تواند موجب انتقال شود .احتمال انتقال از طریق پاشیده شدن خون در چشم بسیار کم است. مادر HIV مثبت می تواند ویروس را در زمان بارداری، وضع حمل و زایمان و یا از طریق تغذیه با پستان به کودک خود منتقل کند . خطر ابتلا HIV از مادر به کودک حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد است در صورتی که مادر کودک را از طریق پستان تغذیه نماید این خطر به ۲۵ تا ۴۵ درصد می رسد. دانشمندان عقیده دارند که ویروس HIV نمی تواند در محیط خارج از بدن زندگی کند و احتمال انتقال از محیط مردود است .
به همان میزان که بایستی به خوبی از روش های انتقال ویروس HIV آگاه بود و رعایت اصول بهداشتی را نمود ،‌ ضروری است  به راه هایی که بیماری به آن روش ها سرایت نمی یابد ،‌نیز واقف باشیم تا دچار ترس و پرهیز نابجا از بیماران و منزوی ساختن افراد آلوده نشویم.
این ویروس به روش های زیر انتقال نمی یابد :
۱ . دست دادن
۲ . بوسیدن ( بوسیدن گونه کاملاً بی خطر است و بوسیدن تنها زمانی می تواند خطرناک باشد که خون آلوده را به خون فرد مقابل انتقال دهد چون آب دهان حاوی ویروس به میزانی که باعث سرایت بیماری شود ،‌نیست)
۳ . در آغوش گرفتن
۴ . تماس های معمول روزانه مانند در کنار یکدیگر نشستن ،‌زندگی کردن یا خوابیدن در اتاق شخص آلوده، همکار بودن و اشتغال در محل کار ،‌همکلاس بودن ،‌اتوبوس و دیگر وسایل نقلیه عمومی ،‌تلفن عمومی ،‌دستگیره درب و غیره
۵ . سرفه کردن یا عطسه کردن
۶ . خون دادن
۷ . استفاده از توالت ( توالت عمومی و توالت فرنگی ) یا استخرهای شنا ،‌حمام و امثال آن
۸ . استفاده از رختخواب مشترک و یا ظروف و غذای مشترک و یا پوشیدن لباس های فرد آلوده با استفاده از وسایلی که به فرد آلوده به ویروس یا بیماری تعلق دارد و آنها را لمس کرده است مانند حوله
۹ . نیش پشه یا سایر حشرات و حیوانات
۱۰ . بازی کردن با نوزاد یا کودک میتلا به ایدز یا آلوده به HIV
۱۱ . مراقبت از بیمارمبتلا به ایدز در صورتی که اصول بهداشتی رعایت شود.
۱۲ . مراقبت  از کودکان هنگامی که بزرگسال HIV مثبت است .
تذکر : آنچه فرد را در معرض خطر ابتلای به ایدز قرار می دهد ، ‌رفتارهای پر خطر او است . می توان بدون ترس درکنار افراد آلوده زیست .گروه های در معرض خطر ابتلا به ایدز
باید به خاطر داشت که هر فردی زن یا مرد ، جوان یا پیر ، از هر کشوری ، هر مذهبی و هر حرفه ای می تواند به ویروس ایدز آلوده شود .
 گروه هایی که بیشتر در معرض خطر ابتلای به ایدز می باشند عبارتند از :
۱ . افرادی که تماس ج ن س ی محافظت نشده خارج از روابط زناشویی دارند  ؛
۲ . مردان هم ج ن س باز
۳ . معتادین تزریقی مواد مخدر که از سرنگ و سوزن مشترک استفاده می کنند.
۴ . کسانیکه قبل از سال ۱۳۷۰ خون یا فرآورده های خونی دریافت کرده اند.
۵ . افرادی که در تماس شغلی با اشیای نوک تیز آلوده با احتنمال سوراخ شدن پوست هستند.
۶ . همسران خانواده کسانی که در هر یک از گروه های در معرض خطر قرار دارند
۷ . پرسنل آزمایشگاهی که با آزمایش های مربوط به خون و خون گیری سر و کار دارند.
۸ . پزشکان ، پرستاران ،‌جراحان ، دندان پزشکان، دندان سازان تجربی، ماماها و سایر پرسنل دخیل در امر تزریقات و پانسمان و کارکنان بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی.
۹ . اشخاص یا مشاغلی که با وسایل آلوده ممکن است سر و کا رداشته باشند مثل آرایشگران ،
۱۰ . افراد دخیل د رامر گردآوری ،‌انهدام و دفع زباله های بیمارستانی .

تشخیص آلودگی به HIV
تشخیص عفونت HIVاز طریق آزمایش خون انجام می شود هنگامی که ویروس HIV وارد بدن می شود بدن برای مقابله با ویروس پادتن می سازد که این پادتن از طریق آزمایش خون قابل شناسایی است . ایجاد این پادتن بین ۲ هفته تا ۱۶ ماه ( به طور متوسط ۲۵ روز ) طول می کشد فاصله بین عفونت و پیدایش پادتن که همان فاصله بین عفونت و مثبت شدن آزمایش می باشد دور پنجره ( Window period ) نام دارد. افرادی که در این دوره هستند دچار عفونت شده اند ولی آزمایش HIV آنها منفی است بنابراین اگر فرد رفتار مخاطره آمیزی به طور مثال در ۳ ماه قبل داشته  و نتیجه آزمایش وی منفی است باید آزمایش وی ۳ ماه بعد تکرار شود .

بنابراین به طور خلاصه :


• وقتی به فردی HIV مثبت گفته می شود یعنی :
شخص با HIV عفونی شده و بدن وی پادتن تولید کرده است ؛
• وقتی آزمایش  مثبت بود بدان معنی نیست که :
۱ . فرد بیماری ایدز دارد
۲ . الزاما ً ایدز می گیرد ( گرچه احتمالش بسیار زیاد است)
۳ . نسبت به ویرس ایمن است ؛‌
• وقتی آزمایش منفی بود به معنی آن است که هیچگونه پادتنی در خون شخص هنگام آزمایش یافت نشده است بنابراین :
۱ . یا شخص با ویروس عفونی نشده است .
 ۲ . یا اینکه آلوده شده است ولی هنوز پادتن در وی بوجود نیامده است ؛‌
• وقتی آزمایش منفی بود بدان معنی نیست که :
همه چیز به خوبی وخوشی گذشته است و شخیص غصه ای ندارد بلکه ممکن است به HIV آلوده باشد.
* فرد نسبت به HIV ایمن است ( تاکنون ثابت نشده است که فردی نسبت به HIV ایمن باشد)
اگر آزمایش فردی از نظر وجود پادتن مثبت باشد ، برای تایید تشخیص ، آزمایش دیگری باید انجام شود .آزمایش های دیگری نیز وجود دارد که بر روی بزاق دهان یا ادرار انجام می شود.


فواید تشخیص زودهنگام عفونت با HIV

۱. به تاخیر انداختن پیشرفت بیماری : شروع درمان ضد ویروسی موجب تاخیر در بروز عوارض عفونت شده و زمان عفونت بدون علامت را طولانی می کند ؛‌
۲. پیشگیری از عفونت های فرصت طلب : وقتی سیستم ایمنی خیلی آسیب می بیند ، علاوه بر داروی ضد ویروس باید از دارویی که از عفونت های فرصت طلب جلوگیری می کند نیز استفاده کرد ؛
۳. حفظ سلامتی بیمار از طریق آموزش و مشاوره با بیمار ؛ یکی از بخش های مهم مبارزه با بیماری آموزش بیمار می باشد . آنها قادر خواهند بود با تجدید نظر در رفتارهای خود مانع انتقال ویروس به دیگران شوند. و از طرفی علایم عفونت های فرصت طلب و یا عوارض جانبی داروها را به خوبی بشناسند و به موقع به پزشک خود اطلاع دهند ؛‌
۴. امید برای درمان : در حال حاضر هیچ درمان کامل قطعی برای عفونت HIV وجود ندارد ولی استفاده از داروهای ضد ویروس باعث افزایش کفایت ایمنی و پیشگیری از عفونت های فرصت طلب می شود ؛‌
۵. شناسایی تغییرات همه گیری در سطح جامعه : تشخیص ، مشاوره و پیگیری زودرس تماس های ج ن س ی فرصت خوبی برای به حداقل رساندن انتقال این ویروس فراهم می کند ؛‌
۶. ایجاد فرصت تاثیر مثبت از سوی پزشکان : تشخیص زودرس به پزشک امکان تاثیر مثبت در سیر بیماری  ، حالت روانی بیمار و کاهش احتمال انتقال بیماری به دیگران را می دهد .


راه های پیشگیری از ایدز
در حال حاضر بیماری ایدز هیچ گونه درمان شناخته شده ای ندارد ، هیچ واکسنی برای آن کشف نشده است و هیچ روش اثبات شده ای هم برای از بین بردن قدرت آلوده کنندگی ناقلین ویرس HIV یافت نشده است . بنابراین تا این زمان تنها راه حل مشکل ایدز پیشگیری است . با انجام اقدامات پیشگیرانه تا حدی می توان انتشار عفونت را در جوامع محدود ساخت .
• پیشگیری از انتقال ج ن س ی
پایبندی به اصول اخلاقی و خانواده و باورهای دینی و اجتناب از بی بندو باری های جنسی در کاهش رفتارهای خطر ساز موثر است ؛‌
• پیشگیری از انتقال از طریق خون
در حال حاضر خطر انتقال HIV از طریق فرآورده های خونی بسیار کمتر شده است .ولی بهتر است از انتقال خون و فرآورده های خونی مگر در موارد اوژانس و بسیار ضروری خودداری شود ؛‌
• پیشگیری از انتقال عفونت از طریق بریدگی پوست

۱ . باید از هر نوع تزریق ، مگر در مواردی که نیاز مبرم وجود دارد پرهیز شود .
۲. از دریافت خدماتی مانند ختنه ، سوراخ کردن گوش ، خالکوبی ، حجامت و ….. که به روش های سنتی و غیر بهداشتی توسط افراد غیر مجاز انجام می شود ، خودداری شود
۳ . از مصرف سر سوزن و سرنگ و وسایل شخصی نظیر وسایل تراش و مسواک و غیره به صورت مشترک خودداری شود .
۴ . کسانی که مواد مخدر تزریقی استفاده می کنند و قادر به عدم استفاده از این مواد نیستند باید سرسوزن ها و سرنگ های استریل تهیه کنند و یا از چگونگی ضدعفونی کردن وسایل مربوط به تزریق توسط ضد عفونی کننده ها آگاه شوند ؛
• پیشگیری از انتقال حوالی تولد
۱ . زنان آلوده به ویروس بهتر است از حاملگی اجتناب کنند که این مساله هم برای حفظ سلامت خودشان و هم برای پیشگیری از انتقال عفونت به کودک است . عفونت حول زایمان تقریباً در یک سوم مادران آلوده رخ می دهد .

 

ابعاد اجتماعی و روانی ابتلا به ایدز
آن دسته از افراد که در آنها آلودگی به HIV تشخیص داده شده است ، در هر گروه یا طبقه ای که باشند ، در نهایت هم مشکلات جسمی و هم مشکلات روانی ـ اجتماعی خواهند داشت . این دو بخش از مشکلات ، معمولاً دو موضوع مرتبط به یکدیگر هستند و درجه اهمیت آنها متناسب با « ترس از نادانسته ها » کم و زیاد می شود .
زمانی که آلودگی با HIV به بیماری ایدز تبدیل می شود ، مشکلات جسمی و روانی عموماً افزایش می یابند . بعضی از مبتلایان به ایدز دچار افسردگی می شوند . برخی نه تنها باید با حقیقت بیماری خود روبرو گردند ، بلکه باید از دست دادن دوستان نزدیک و شرکای زندگی خود را نیز تحمل کنند . خطر خودکشی در میان مبتلایان به ایدز از مردم معمولی بیشتر است .
مشکل روانی بیماری ایدز ، تحت تاثیر عواملی است که سطح قبلی تطابق فرد و حمایت اجتماعی و بین فردی وی را مشخص می کنند . وجود اختلال شخصیتی در معتادین تزریقی یا اختلال عمده روانی ، قبلی بیشتر مسئول علایم شدید روانی ناسازگاری بیمار در برابر استرس ناشی از بیماری است .
بیماران مبتلا به ایدز در مقابل طرد شدن آسیب پذیرند و از اینکه رفتارهای آنان ( به ویژه رفتار جنسی ) دیگران را به مخاطره می اندازد ، احساس گناه می کنند . احساس پروراندن یک عامل قابل سرایت در بدن باعث می شود که بیمار خود را فردی رانده شده و مطرود تلقی کند . به دلیل پیش داوری نسبت به این افراد و ترس از سرایت بیماری ، این بیماران در موارد انتخاب مسکن ، شغل مراقبت های بهداشتی و حمایت عمومی مورد تبعیض قرار می گیرند . ترس غیر منطقی و واکنش منفی اجتماع ، سبب بروز مشکلاتی برای بیماران و خانواده ها و گروه های حمایت کننده آنان می شود  .
بیماران مبتلا به مرحله بحران ابتدایی ایدز ، در اثر اضطراب ایجاد شده در نگهداری اطلاعات مشکل داشته و آنچه را که راجع به بیماری به آنها گفته می شود ، به شکل دیگری جلوه می دهند و یا آن را انکار می کنند و نمی توانند با این حقیقت که به این بیماری مبتلا هستند ، کنار بیایند . این بیماران باید هر چه سریعتر از خدمات حمایتی از قبیل مشاوره ، حمایت قانونی و مالی و درمان روانشناسی برخوردار شوند .
دستیابی به حمایت اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا بیمار نیازمند حمایت فیزیکی و اجتماعی است . ممکن است معتادین تزریقی در حالی با بیماری خود مواجه شوند که از حمایت کمتری به ویژه از طرف خانواده دلسرد خود برخوردار هستند . ممکن است تکیه بیمار بر روی دوستانش در این زمینه بسیار مهم باشد . در حقیقت با پیشرفت بیماری ، ممکن است حمایت ابتدایی به صورت بحرانی برای گروه های حمایت کننده و دیگر بیماران مبتلا به HIV در آید . شکل اصلی فشار روانی ، اشتغال فکری در مورد بیماری است که می تواند به سرعت فرد را به کام مرگ فرو برد ، همانند حالتی که در سایر حوادث کشنده مثل سرطان ها دیده می شود .
بیماران با بروز هر علامت جدید ، دچار هراس بیشتری خواهند شد زیرا ممکن است علامتی از پیشرفت بیماری باشد . در این بیماران ، علایم اضطراب ممکن است به شکل حملات پانیک، بیقراری ، بی خوابی ، احساس تپش و اضطراب ، بی اشتهایی و تاکیکاردی بروز کند .
علایم افسردگی در این بیماران به صورت احساس غمگینی ، ناامیدی و احساس عدم حمایت بروز می یابد . احساس گناه ، کاهش اعتماد به نفس ، خجلت ،‌بی ارزشی و سوگواری با طرد اجتماعی و انزوای بیمار شایع است . با پیشرفت بیماری ،‌عقیده خودکشی در بسیاری از بیماران به ویژه آنها که شاهد مرگ دوستان خود در اثر ایدز بوده اند ، تقویت می گردد . عصبانیت ناشی از بیماری ،‌مراقبت پزشکی ، تبعیض و پاسخ مردم به بیماری وی ، اغلب سخت و طاقت فرساست . بیماران همیشه نسبت به انگیزه بقیه افراد در روابط با آنان مشکوک باشند .
به دلیل اینکه عوارض عصبی ، روانی و اجتماعی ایدز شایع است ، همه بیماران باید به کارکنان اجتماعی دسترسی داشته باشند تا حمایت فیزیکی و مالی آنها برنامه ریزی شده و به مراکز محلی درمان ایدز ارجاع داده شوند و مشاوره روانی برای پایش وضعیت روانی و روان درمانی و درمان دارویی در صورت وجود علایم روانی انجام شود .
مواجه شدن با بیماری AIDS یا موارد HIV مثبت به طور مستقیم و غیر مستقیم با صرف هزینه مادی همراه است ، به خصوص وقتی که درآمد اقتصادی تحت تاثیر بیماری قرار گیرد . افراد مبتلا به ویروس نارسایی ایمنی انسانی ممکن است استرس هایی به صورت نگرانی در مودر استقلال اقتصادی و وظایف خانوادگی تجربه نمایند . مشاوره می تواند به اینگونه افراد ، خانواده هایشان و به نوبه خود به جوامعی که در آن زندگی می کنند ، کمک نماید تا با این مشکلات مقابله کنند .
مشاوره همچنین حمایت مورد نیاز برای تغییر در رفتار پر خطر و حفظ تغییرات ایجاد شده را فراهم می کند .
مشاوره به افراد مبتلا کمک می کند که با مشکلاتشان به صورت فعال برخورد نمایند تا از این زندگی لذت ببرند . آنان می توانند با یادگیری حل مشکلاتشان و تصمیم گیری توسط خودشان ، بر زندگی خود کنترل داشته باشند .
ایدز یک واقعیت است . بیماران و سایر افراد جامعه با این واقعیت مواجهند . از این رو لازم است تا نحوه برخورد صحیح با این واقعیت را بدانند و به کار بندند .


زندگی با ایدز
اگر شما مبتلا به ایدز هستید ،‌بکوشید تا بدن خود را نیرومند نگهدارید .بدین منظور لازم است تا :
۱ . رژیم غذایی شما سرشار از پروتئین ، ویتامین و کربوهیدرات باشد زیرا بدن شما برای بازسازی ، کسب انرژی و دفاع درمقابل عفونت ها به غذا نیاز دارد ؛‌
۲ . به منظور حفظ سلامت ،‌تا حد امکان فعالبت بدنی را حفظ کنید و خواب منظم داشته باشید . ورزش برای جلوگیری از افسردگی و اضطراب به شما کمک کرده و نوعی احساس خوب بودن ، سلامتی و مقاومت کلی را در شما تقویت می کند ؛‌
۳ . تا حد امکان به کار ادامه دهید ؛‌
۴ . خود را با فعالیت های معنی دار و یا حداقل ،‌سرگرم کننده مشغول کنید ؛‌
۵ . هر هیجان بدنی و عاطفی را کنار بگذارید ؛‌
۶ . با دوستان و فامیل معاشرت کنید ؛‌
۷ . درباره بیماری وتشخیص خود با فردی صحبت کنید ؛‌
۸ . در حین نزدیکی ج ن س ی از کان دم استفاده کنید ؛‌
۹ . برای حل مشکلات مربوط به سلامتی خود به سراغ خدمات پزشکی رفته و توصیه های مراقبتی از جمله خدمات مشاوره ای و اجتماعی را پیگیری کنید ؛‌
۱۰. خدمات اجتماعی شامل خدمات پیشگیری چون ایمن سازی کودکان و نوزادان در مقابل HIV و AIDSمی باشد . با شناسایی عوامل استرس زا ، میزان فشارهای روانی را کاهش دهید و درباره مسایل محتاط باشید ؛‌
۱۱ . در مصرف سیگار زیاده روی نکنید ، سیگار برای همه زیان آور بوده و به ریه ها و سایر اعضای بدن آسیب می رساند و آنها را مستعد عفونت می سازد . نوشیدن مفرط الکل نیز به بدن به خصوص کبد آسیب می رساند و از هوشیاری شما خواهد کاست . در این صورت شما در معرض روابط ج ن س ی نامطمئن و یا بیماری ها مقاربتی قرار خواهید گرفت ؛‌
۱۲ . مراقب ابتلا به سایر عفونت ها باشید ؛‌
۱۳ . شما قبل از تصمیم به حاملگی می باید به توصیه های پزشکی برای حفظ سلامتی خود توجه کنید . ممکن است فرزند شما با HIV متولد شود ؛‌
۱۴ . از داروهای غیر مجاز استفاده نکنید . برخی از داروها اعتیاد آور بوده و برخی ممکن است عوارض جانبی خطرناکی داشته باشند . پیش از مصرف دارو ،‌از توصیه مراقبین بهداشتی خود در مورد آن مطمئن شوید ؛‌
۱۵ . از منزوی ساختن خود پرهیز کنید .برخورد با بیماری
برخورد افراد با آلوده شدن به HIV ، به نگرش خود آنها و همچنین واکنش های اطرافیان مربوط است . اگر فرد آلوده احساس امنیت کند و مورد حمایت اطرافیان قرار گیرد ،‌راحتتر قادر خواهد بود که آلودگی به HIV و یا بیماری را تحمل نماید و به دیگر افراد مبتلا کمک نماید . ولی اگر افراد آلوده به HIV به علت برخورد نامناسب اطرافیان منزوی شوند و در هراس زندگی کنند ممکن است دلیل کمی برای مراقبت از خود داشته باشند و بیماری خود را از اطرافیان ،‌خانواده و شریک ج ن س ی خود پنهان کنند . باید به خاطر داشت که افراد آلوده و حامل HIV  قبل از اینکه مورد حمایت قرار نگیرند ،‌از دیگران مراقبت نخواهند کرد و می توانند غیر مسئولانه رفتار کنند.


زمانی که دوست شما مبتلا به ایدز است :

 ۱ . حتی زمانی که دوست شما به طور جدی بیمار باشد و احساس کنید کاری از دست شما ساخته نیست ،‌هنوز قادرید به او آرامش ببخشید ؛‌
۲ . دوست خود را لمس کنید یک فشار ساده دست و یا در آغوش کشیدن وی به او می فهماند که شما به این موضوع اهمیت می دهید ؛
۳ . به احساسات دوست خود پاسخ مثبت دهید . زمانی که می گرید ،‌ با او بگریید و زمانی که می خندد ،‌شما نیز بخندید . سهیم شدن در این اعمال دوستانه و صمیمی ، عین سلامت است ؛‌
۴ . برای پاسخ دادن به نامه هایی که دوست شما آنها را مشکل می یابد و یا از آن اجتناب می کند ، به او یاری دهید ؛‌
۵ . به فردی که از بیمار مراقبت می کند ، سری بزنید و در صورت نیاز جای او را بگیرید تا بتواند نفسی تازه کند ؛‌
۶ . پرسش درباره بیماری مانع ندارد . اما دقت کنید آیا دوست شما مایل به سخن گفتن درباره آن هست یا خیر . می توانید با پرسیدن (آیا می خواهی درباره احساسات حرف بزنی ؟ ) تمایل او را درک کنید اما زمانی که پاسخ منفی بود ، دوست خود را تحت فشار نگذارید .


نمونه های برخورد های اشتباه با بیماران مبتلا به ایدز
متاسفانه در زمینه HIV/AIDS برخی از حقوق انسانی مبتلایان نقض می شود . برای مثال افراد مبتلا به HIV/AIDS اغلب بد نام می شوند یا مورد تبعیض قرار می گیرند . برخی از حقوق انسان های مبتلا عبارتند از :
• حق بهره مند شدن از عدم تبعیض و تساوی در برابر قانون
• حق بهره مند شدن از بهداشت
• حق بهره مند شدن از زندگی خصوصی
• حق بهره مند شدن از کار
• حق بهره مند شدن از امنیت اجتماعی
• حق بهره مند شدن از دسترسی برابر به آموزش
• حق بهره مند شدن ازدواج و تشکیل خانواده
• حق بهره مند شدن از محافظت در برابر ظلم ، رفتار تحقیر کننده یا غیر انسانی یا تنبیه بدنی
• حق برخورداری از همه موارد حقوق کودک برای نمونه حق بهره مند شدن از آموزش و اطلاعات ، حق بهره مند شدن از حفاظت در مقابل بهره کشی اقتصادی و ج ن س ی ، حق بهره مند شدن از حفاظت در مقابل کار کودکان ، حق بهره مند شدن از حفاظت در برابر جداسازی از خانواده یا حق بهره مند شدن از بالاترین سطح بهداشت و مراقبت پزشکی


مشاوره و انجام آزمایش HIV
اهداف انجام آزمایش و مشاوره در HIV به دو گروه تقسیم می شوند : اول ، کمک به افراد غیر آلوده به منظور ایجاد و استمرار رفتاری که احتمال آلوده شدن آنها را کاهش دهد . دوم ، کمک به افراد آلوده به HIV برای جلوگیری از انتقال ویروس به سایر افراد . علاوه بر این ، آزمایش و انجام مشاوره با افراد آلوده به ویروس این امکان را می دهد که قبل از پیشرفت آلودگی به بیماری ایدز ، از مراقبت های پزشکی بهره مند شوند .
فواید انجام آزمایش عبارتند از رفع بلاتکلیفی و پیشگیری از انتقال HIV به سایرین . در صورت مثبت بودن نتیجه آزمایش ، بیمار می تواند قبل از اینکه بیماری ایدز پیشرفت کند ،‌از دریافت سریع مراقبت های پزشکی سود ببرد . انجام آزمایش به زنان در معرض خطر که تصمیم دارند بچه دار شوند نیز کمک می کند. مضرات انجام آزمایش عبارتند از ضربه روحی و احتمال محرومیت از حقوق اجتماعی ، طرد شدن از خانواده ،‌تبعیض در مسایل بیمه و اشتغال .
اگر بیمار اخیراً ( در ۶ هفته گذشته ) در معرض HIV قرار گرفته باشد ، احتمالاً نتیجه آزمایش منفی خواهد بود و باید به وی توصیه کرد که آزمایش را سه تا شش ماه بعد مجدداً تکرار نماید . علاوه بر آموزش بیمار از نظرمفهوم نتیجه منفی آزمایش و ( زمان انجام آزمایش ) ، باید درباره مفهوم نتیجه مثبت آزمایش HIV نیز وی را  راهنمایی کرد . این راهنمایی بدین صورت است : وی ممکن است با ویروس آلوده شده باشد ،‌می تواند ویروس را به سایرین انتقال دهد ، به مراقبت های پزشکی و برنامه ریزی برای امور بهداشتی ج ن س ی نیاز دارد و برحسب سرعت پیشرفت عفونت ،‌ هنوز سال ها فرصت برای زندگی کردن دارد . این اطلاعات در آماده سازی بیمار از نظر روانی برای مواجهه با آزمایش مثبت کمک کننده است . جلسه مشاوره قبل از انجام آزمایش همچنین زمان مناسبی برای بررسی مهارت های مواجهه بیمار و واکنش های احتمالی وی در مقابل آزمایش مثبت یا منفی و تسهیل طراحی یک برنامه مقابله با نتایج آزمایش محسوب می گردد . ممکن است لازم باشد بیماران را به آوردن یک  فرد حامی در جلسه مشاوره پس از آزمایش تشویق نماییم.


مشاوره در ایدز یا عفونت نارسایی ایمنی انسانی دو هدف عمده دارد :

۱ . ارایه حمایت روان شناختی به کسانی که زندگیشان به وسیله این عفونت تحت تاثیر قرار گرفته است .
۲ . پیشگیری از عفونت نارسایی ایمنی انسانی و انتقال آن به افراد دیگر .
حمایت روانشناختی که از طریق مشاوره ارایه می شود ، سبب افزایش احساس مسئولیت فردی مورد نیاز براساس پذیرش اطلاعات جدید و تغییر سبک زندگی می گردد . و مشاوره به افراد کمک می کند تا ماهیت مشکلات را که با آن مواجه هستند ، مشخص نمایند و به طور واقع بینانه ای در مورد روش های کاهش فشار حاصل از این مشکلات ، برخورد دوستان و خانواده تصمیم گیری کنند . کمک به افراد برای کسب اطمینان از این که سبک زندگیشان را تغییر دهند ، یک بخش جدایی نا پذیر از فرآیند مشاوره است .


HIV  ویروسی از گروه رتروويروس‌ها است كه به سلول‌هاى دستگاه ايمنى بدن حمله مى‌كند. HIV را لوك مونتانيه فرانسوی و رابرت گالوی آمريكایی كشف كردند.
رتروويرو‌س ها (retroviruses) ويروس هايى هستند كه ماده ژنتیکی یا ژنوم آنها از از RNA تشكيل شده است. بنابراين ویروس‌های ایدز براى تكثير خود به آنزيمى به نام "نسخه بردار معكوس" (reverse Transcriptase) نیازمندند كه ژنوم RNA آنها را به صورت DNA نسخه‌بردارى كند تا بعد بتواند آن را با كمك آنزيم "اينتگراز" وارد ژنوم سلول ميزبان كند و به اين ترتيب امكان تكثير ويروس به وجود مى‌آيد.

كلمه retro (معكوس) در نام اين نوع ويروس‌ها هم به همين خاطر است چرا كه معمولاً در سلول‌ها نسخه بردارى از DNA به RNA انجام مى‌شود.
   
HIV داراى ژن هاى مختلفى است كه پروتئين‌هاى ساختمانی آن را رمزبندى مى‌‌كنند. HIV داراى ژن هاى عمومى رتروويروس‌ها یعنی، gag، pol و env و نيز ژن هاى اختصاصى خودش، tat و rev است.

عفونت با HIV با انتشار حاد ويروس در خون آغاز مى‌شود. پس از اين مرحله شمارش ويروس‌ها در خون تا صد برابر كاهش مى‌يابد. پس از اين مرحله يك دوره نهفتگى بالينى آغاز مى‌شود. در ابتدا تصور مى شد كه اين دوره يك دوره حقيقى نهفتگى ويروسى است كه در آن HIV درون ژنوم ميزبان به صورت غيرفعال قرار مى‌گيرد.

بعدها مشخص شد كه یک نوع سلول در بافت‌های لنفاوی بدن مثل گره‌های لنفاوی به نام سلول‌هاى دندريتي با ويروس پوشيده شده‌اند و بنابراين حتى در مرحله‌اى كه ويروس در خون ديده نمى‌شود، ميزان آن در بدن بالاست.

HIV با آلوده‌كردن گروهی از سلولهای دستگاه ایمنی به نام لنفوسیت‌های T از نوع CD4 مثبت بیماری ایدز را بوجود می‌آورد. اين سلول هاى زيرگروهى از گلبول‌هاى سفيد هستند كه به طور طبيعى پاسخ ايمنى به عفونت را تنظيم مى‌كنند.

HIV با استفاده از سلول هاى T براى تكثير خودش در سراسر بدن گسترش مى‌يابد و در همان زمان باعث كاهش اين سلول‌ها مى‌شود كه بدن براى دفاع از خود به آنها نياز دارد.

هنگامى كه ميزان سلول هاى +T CD4 در فرد آلوده به HIV تا حد معينى سقوط كند، آن فرد به طيفى از بيمارى‌ها مستعد می‌شود كه در حالت معمول بدن مى تواند آنها را كنترل كند. اين عفونت هاى فرصت طلب هستند كه باعث مرگ فرد مى‌شوند.
دلايل مختلفى وجود دارد كه مبارزه با HIV را مشكل مى‌كند:

 اول اينكه HIV يك ويروس دارای  RNA است كه از آنزيم نسخه بردار معكوس براى تبديل RNA خودش به DNA استفاده مى‌كند. اين روند باعث مى‌شود كه احتمال بيشترى براى موتاسيون (جهش) در HIV نسبت به ويروس هاى دارای DNA  وجود داشته باشد. بنابراين امكان ایجاد مقاومت سريع ويروس به درمان وجود دارد.

دوم اينكه اين تصور رايج كه HIV يك ويروس كشنده است صحت ندارد. اگر HIV يك ويروس كشنده بود، خودش هم به زودى از بين می‌رفت، چرا كه فرصت چندانى براى عفونت‌هاى جديد باقى نمى‌ماند. در واقع  HIV سال‌ها در بدن باقى مى‌ماند و از طرق مختلف مانند رابطه جنسى، انتقال خون، انتقال از مادر به نوزاد ديگران را هم آلوده مى‌كند.

همان طور كه ذكر شد حتى هنگامى كه هيچ ذره ويروسى در خون وجود ندارد ويروس در بدن به حالت نهفته باقى مى‌ماند. پس از سال ها ويروس مى‌تواند فعال شود و از ماشين‌هاى سلولى براى تكثير خودش استفاده كند.

حتى در سال‌هاى اخير اين تصور كه عفونت مستقيم HIV باعث كاهش يافتن سلول هاى  T CD4+ مى‌شود، مورد ترديد قرار گرفته است. علت كاهش سلول‌هاى ايمنى به اين امر مربوط مى‌شود كه پروتئين سازنده پوشش HIV به آسانى از ذرات ويروس جدا و به خون وارد مى‌شود و آن را پر مى‌كنند. اين پروتئين ها مانند چسب، سلول‌هاى   T CD4+  را به هم مى‌چسبانند، از طرف ديگر دستگاه ايمنى بدن به آنها واكنش نشان مى هد و باعث مى‌شود ساير سلول هاى ايمنى بدن به سلول‌هاى + T CD4  خود بدن حمله كنند و آنها را از بين ببرند.


چرخه زندگى HIV

HIV به سلول هاى  + T CD4 -که به آنها سلول‌های T کمک‌کننده (T helper)  هم می‌گویند و زيرگروهى از گلبول هاى سفيد هستند كه نقش تنظيم پاسخ ايمنى را در بدن دارند- از طريق مولكول CXCR4 يا هر دو مولكول CXCR4 و CCR5 - بسته به مرحله عفونت - متصل مى‌شوند. در مراحل اوليه عفونت HIV هر دو گيرنده CCR5 و CXCR4 محل اتصال ويروس هستند اما در مراحل انتهايى عفونت كه اغلب HIV دچار جهش مى شود، تنها به CXCR4 متصل مى‌شود.(مرحله a در شکل بالا)

هنگامى كه HIV به سلول هاى + T CD4 متصل مى‌شود، يك ساختار ويروسى به نام GP41 به داخل غشاى سلول نفوذ مى‌كند و RNA ويروس و آنزيم‌هاى مختلف از جمله نسخه‌بردار معكوس، اينتگراز و پروتئاز به داخل سلول تزريق مى‌شوند.(مرحله b)

مرحله بعدى توليد DNA از روى RNA ويروس با كمك آنزيم نسخه‌بردار معكوس است.(مرحله c و d)  در صورت موفقيت اين عمل، DNA پروويروسى با استفاده از آنزيم اينتگراز وارد DNA سلول ميزبان مى شود.(مرحله e) در اين حال سلول ميزبان كامل با HIV آلوده شده است اما به صورت فعال پروتئين هاى ويروس را توليد نمى‌كند.

از اين بعد دوره نهفته آغاز مى شود كه در آن سلول هاى آلوده مانند "بمب هايى منفجر نشده" براى مدت طولانى باقى مى‌مانند.هنگامى كه سلول ميزبان توليد پروتئين هاى ويروس را از روى DNA پروويروسى آغاز مى‌كنند، آنزيم پروتئاز فراهم شده به وسيله HIV بايد آنها را به صورت پروتئين‌هاى نوبنياد HIV درآورند تا با اتصال آنها به هم ذرات ويروسى HIV به وجود آيد. ذرات ويروسى تازه به وجود آمده با جوانه زدن بر روى سطح سلول ميزبان از آن خارج مى‌شوند.(مراحل f تا m)

داروهاى ضد رتروويروسی

امروزه بيماران آلوده به HIV را با مجموعه اى از داروها كه در مراحل مختلف چرخه زندگى ويروس اثر مى كنند مورد درمان قرار مى دهند. اين داروها كه به آنها داروهاى ضد رتروويروسى مى‌گويند شامل اين گروه ها هستند:

•    مهاركننده‌هاى پروتئاز (PIS): این داروها  فعاليت آنزیم پروتئاز در ویروس را مهار مى‌كنند. پروتئاز آنزيمى است براى ساخته شدن ذرات جديد ويروسى (ويريون‌ها) در مرحله نهايى لازم است.
•   مهاركننده‌هاى آنزيم نسخه بردار معكوس: آنزيم نسخه بردار معكوس براى تكميل مرحله آلوده شدن سلول ها به وسيله ويروس لازم است و به وسيله آن است كه HIV مى تواند از روى RNA خود DNA بسازد.
اين داروها به سه دسته تقسيم مى شوند:

۱- مهاركننده هاى غيرنوكلئوزيدى نسخه بردار معكوس (NNRTTS)
۲- مهاركننده هاى آنالوگ نوكلئوزيدى نسخه بردار معكوس( NRTIS يا NARTIS)
۳- مهاركننده هاى آنالوگ نوكلئوئيدى نسخه بردار معكوس  (NTRTIS يا NTARTIS)

• مهاركننده ورود ويروس: اين داروها با تعامل مستقيم با گيرنده هاى ويروس و جلوگيرى اتصال ويروس به غشاء سلول هدف از ورود آن به سلول جلوگيرى مى‌كنند.
مشكلات بسيار در تجويز يك دوره درمانى ضد HIV رخ مى‌دهد. هر داروى موثر داراى عوارض جانبى است كه اغلب جدى و گاه تهديدكننده حيات هستند.

عوارض جانبى شايع در درمان ايدز شامل تهوع و استفراغ شديد، اسهال، آسيب كبدى و نارسايى كبدى و زردى است. در هر برنامه درمانى به انجام آزمون هاى مكرر خون براى تعيين مداوم كارايى دارو (كه بر مبناى تعداد سلول هاى T و ميزان ويروس در خون سنجيده مى‌شود) و بررسى كاركرد كبد نياز دارد.

ويروس ايدز از كجا آمد؟

منشاء ويروس ايدز مورد سئوال بوده است. چند سال قبل گروهى بين المللى از دانشمندان بالاخره توانستند اين مسئله را حل كنند. حل اين مسئله مديون شمپانزه‌اى به نام مريلين بود كه دانشمندان را قادر كرد ثابت كنند كه ويروس در ابتدا از يك زيرگونه خاص از شمپانزه ها در جنگل هاى بارانى آفريقاى مركزى منشا گرفته است. به اعتقاد دانشمندان عفونت انسان با ويروس ايدز در نيمه اول قرن بيستم در نتيجه فعاليت افرادى كه شمپانزه ها را شكار مى كردند و آنها را مى‌خوردند رخ داده است. اين عمل همچنان در حال حاضر ادامه دارد. به گفته پژوهشگران آزمون هاى ژنتيكى نشان مى‌دهد كه ويروس اصلى انسانى عامل ايدز (يعنى HIV1) كاملاً به ويروسی شبيه است كه شمپانزه‌ها را آلوده مى كند اما در آنها بيمارى ايجاد نمى‌كند.

دكتر بئاتريس هان از دانشگاه آلباماى آمريكا و همكارانش هنگامى به اين كشف نائل آمدند كه نمونه هاى منجمد شده خون و بافت يك شمپانزه آزمايشگاهى به نام "مريلين" را كه در سال ۱۹۸۵ مرده بود بررسى مى‌كردند.  آزمون هاى ژنتيكى در آن زمان در اختيار نبودند. به گفته دكتر هان اين شمپانزه ماده هرگز در پژوهش هاى ايدز مورد استفاده قرار نگرفته و از سال ۱۹۶۹ به بعد فرآورده هاى خونى انسانى دريافت نكرده بود.گروه پژوهشگران به سرپرستى خانم دكتر هان در خون و بافت هاى مريلين ويروس "پدربزرگ"  ويروس انسانى را يافتند.

ويروس هاى مشابهى پيش از اين در ۴ شمپانزه ديگر ديده شده بودند اما بعدها مشخص شد كه تنها زيرگونه‌اى كه مريلين به آن متعلق بود، يعنى گونه "پان‌تروگلوديتس تروگلوديتس" (Pantriglodytes Troglodytes) داراى ويروسی بود كه می‌تواند انسان‌ها را آلوده كند. در روز هاى ابتدايى پژوهش درباره ايدز، چند شمپانزه به طور عامدانه با ويروس ايدز آلوده شدند تا معلوم شود كه آيا به بيمارى مبتلا مى شوند يا نه.

در كمال تعجب دانشمندان به رغم ۹۸درصد مشابهت ماده ژنتيكى شمپانزه‌ها با انسان، هيچكدام از شمپانزه ها به بيمارى مبتلا نشدند. با مشخص‌شدن زير گونه اختصاصى شمپانزه كه منشاء ويروس بودند و با توجه به این که شمپانزه‌ها به رغم آلوده بودن به ويروس به بيمارى مبتلا نمى‌شوند، مطالعه بر روى آنها احتمالاً مى‌تواند به توليد درمان‌هاى جديد یرای ایدز كمك كند.

در حال حاضر مشخص نيست كه آيا شمپانزه ها به علت تفاوت هاى ژنتيكى با انسان ها به بيمارى مبتلا نمى‌شوند يا اينكه دستگاه ايمنى آنها بهتر مى‌تواند با ويروس مبارزه كند. پاسخ به اين سئوال تعيين خواهد كرد آيا مطالعه شمپانزه  مى تواند به درمان‌هاى بهتر يا واكسن براى ايدز منجر شود يا نه. شواهدى وجود دارد كه ويروس ايدز در طول تاريخ به انسان ها منتقل مى‌شده است اما تنها در قرن بيستم بود كه همه گيرى ايدز به وجود آمد.به گفته دكتر هان دليل اين تغيير وضعيت ممكن است به افزايش بى بندوبارى ج ن س ی ، ناآرامى هاى مدنى و مهاجرت مردم به شهرها مربوط باشد.

پژوهشگران اولين مورد شناخته شده ايدز را در يك مرد سياه پوست جزء قبيله بانتو كشف كردند كه در سال ۱۹۵۹ فوت كرده بود و در كنگوى بلژيك جمهورى كنگوى فعلى محل زندگى زيرگونه هاى شمپانزه زندگى مى‌كرده است.

هنگامی كه دنيا برنامه بهداشت براي همه تا سال 2000 را پيگيري مي كرد و زماني كه جهانيان ريشه كني آبله را جشن مي گرفتند و غلبه بر بسياري از بيماريها عفوني مانند فلج اطفال ، كزاز نوزادان ، ديفتري ، سرخك و كنترل بيماريهاي واگير را نويد مي دادند ، ناگهان در سال 1981 نوعي بيماري عفوني ناشناخته در آمريكا ، اروپا ، استراليا و آفريقا به نام ايدز گسترش يافت . با گذشت حدود 20 سال و صرف ميلياردها دلار هزينه علي رغم بسياري پيشرفتها هنوز دانشمندان موفق به كشف واكسني براي پيشگيري و دارويي براي درمان قطعي آن نشده اند . با گسترش ايدز در آمريكاي جنوبي و آسيا ، اين بيماري هم اكنون بصورت جهانگير در آمده است . تخمين زده شده كه در حال حاضر در حدود 6/33 ميليون نفر آلوده به ويروس ايدز در جهان زندگي مي كنند و حدود 3/16 ميليون نفر نيز توسط اين بيماري جان خود را از دست داده اند . تنها در سال 1999، 6/5 ميليون نفر مورد جديد به موارد آلودگي اضافه شده كه حدود نيمي از آنها بين 15 و 24 سالگي هستند .

ویروس ایدز از کجا پیدا شده است؟
محل زندگی و مخزن اصلی ویروس ایدز (HIV)، میمونها و شامپانزه های آفریقا  است. در حقیقت بیماری ایدز را بایستی یک بیماری انتقال یافته از حیوان به انسان (در اصطلاح پزشکی Zoonotic ) دانست که به مرور زمان، انسان نیز جزو میزبان و منبع اصلی بیماری در آمده است. قدیمی ترین نمونه خون انسان آلوده به ویروس ایدز متعلق به دهه 1930 است.


بيماري ايدز چيست؟

عامل بيماري ويروسي است به نام :Human Immuno Deficiency Virus يا (HIV)
ويروس نقض ايمني انسان كه به سيستم دفاعي بدن حمله مي كند و باعث اختلال در فعاليت آن مي گردد . بيشترين سلولهايي كه درگير مي شوند ، لنفوسيتها هستند كه جزو گلبولهاي سفيد مي باشند .
نام بيماري ايدز (AIDS)از حروف ( Acquired Immuno Deficiency Syndrome ) گرفته شده است و به معني سندرم نقص ايمني اكتسابي است .


علائم باليني بيماري ايدز چيست ؟

از زمان ورود ويروس به بدن تا زمان ظهور علائم باليني به طور متوسط 10 سال طول مي كشد ، در اين مدت فرد آلوده به ويروس ايدز ظاهراً سالم بوده ولي مي تواند عامل انتقال ويروس به ديگران باشد . اين مسئله يكي از بزرگترين مشكلات برنامه مبارزه با ايدز است . اين دوره را دوره بدون علامت مي نامند .
با كاهش تدريجي نيروي دفاعي بدن ، شخص وارد مرحله ظهور علائم بيماري مي شود . يكي از اين علائم ، بزرگ شدن غدد لنفاوي به ابعاد نيم تا دو سانتيمتر است . تورم اين غدد ، قرينه بدون درد و طولاني ( حداقل سه ماه ) است و بعد از چند ماه خود بخود بتدريج كوچكتر مي شوند . ساير علائم شامل : اسهال و تب بيشتر از يك ماه ، كاهش وزن بدن به ميزان ده درصد ، تعريق شبانه روزي و خستگي و بي حالي مي باشد .
هيچيك از اين علائم اختصاصي بيماري ايدز نيستند و ممكن است در جريان بيماري ديگر نيزعلائم مشابهي در فرد مشاهده گردد . سرانجام در مرحله نهايي به دليل نقص كامل نيروي دفاعي بدن ، عفونتها و سرطانهاي فرصت طلب ظاهر شده و شخص از پا در مي آيد . در برخي از بيماران ، يكي دو هفته بعد از ورود ويروس به بدن علائم مرحله حاد مانند : تب گلو درد ، بزرگي غدد لنفاوي ، درد مفاصل ، سردرد ، ضعف و بي حالي ، بي اشتهايي ، اسهال و استفراغ ظاهر شده و بعد از يك الي دو هفته خود بخود از بين مي روند . اين علائم شباهت كاملي با بسياري از بيماريهاي ويروسي ديگر دارد و معمولاً بيماري در اين دوره تشخيص داده نمي شود . ليكن در صورت وجود رفتارهاي پر خطر ( راههاي سرايت ) در فرد ، به احتمال آلودگي به ايدز نيز بايد توجه شود .
چگونه مي توان بيمار مبتلا به ايدز را شناسايي كرد ؟

تشخيص آلودگي به ويروس ايدز، فقط با آزمايش خون ميسر است كه آن هم از زمان ورود ويروس به بدن انسان تا زماني كه شواهد آزمايشگاهي ظاهر شود ، بين 2 تا 16 ماه فاصله وجود دارد كه به آن دوره پنجره گفته مي شود . در اين دوران فرد آلوده كننده است ولي هيچيك از علائم باليني و آزمايشگاهي را ندارد .
ايدز چگونه سرايت مي كند ؟

ايدز از سه راه قابل انتقال است :
1- تماس ج ن سي .
2- از راه انتقال خون و فرآورده هاي خوني .
3- از مادر به كودك .

1- آميزش ج ن س ی : 80 درصد آلوده شدگان به بيماري ايدز در دنيا به دليل برقراري روابط ج ن س ی با افراد آلوده به اين بيماري مبتلا شده اند .
2- انتقال خون و فرآورده هاي خوني : بيماري ايدز از طريق انتقال خون و فرآورده هاي آلوده به ويروس قابل انتقال است . در اكثر كشورهاي جهان خون و فرآورده هاي خوني را از نظر آلودگي به ويروس ايدز مورد بررسي قرار مي دهند . پنج درصد از آلوده شدگان به ويروس ايدز از اين راه آلوده شده اند .
هر وسيله تيز و برنده كه بتواند در پوست يا مخاط خراش ايجاد كند يا وارد بدن شود مانند ابزار پزشكي و دندان پزشكي ، لوازم حجامت ، سوراخ كردن گوش ، ختنه ، خالكوبي ، طب سوزني ، تيغ سلماني و مسواك مي تواند باعث انتقال ويروس گردد . اين گونه وسايل بايد يكبار مصرف باشند و يا حداقل به صورت مشترك استفاده نشوند .
در مورد وسايلي مانند وسايل دندانپزشكي و پزشكي كه امكان چنين كاري نيست بايد وسائل به خوبي استريل شده باشند .
مهمترين راه انتقال ويروس در ايران و برخي كشورهاي ديگر جهان استفاده افراد معتاد از سرنگ يكديگر براي تزريق مواد مخدر بوده است .
3- از مادر به كودك : سومين راه انتقال از طريق مادر به كودك در طول حاملگي و زايمان است . ثابت شده است كه شير مادر آلوده مي تواند سبب انتقال ويروس از مادر به فرزند باشد .

 

ايدز در ايران :
اولين مورد ايدز در ايران در سال 1366 گزارش شد . اين مورد يك كودك شش ساله مبتلا به بيماري هموفيلي بود كه از فرآورده هاي خوني وارداتي استفاده مي كرد . از آن پس تمام خونها و فرآورده هاي خوني اعم از داخلي يا وارداتي ملزم به آزمايش از نظر عفونت قبل از مصرف شدند .
اين آزمايشات توسط سازمان انتقال خون ايران انجام مي پذيرد . بنابر آخرين آمار موجود ، تا تاريخ اول فروردين ماه 1380 تعداد مبتلايان به ويروس HIV در كشور به 2382 مورد رسيده است . كه حدود 65% آنان را معتادين تشكيل مي دهند كه از طريق استفاده از سرنگ و سوزن مشترك براي تزيرق مواد مخدر آلوده شده اند .
چه راههايي براي پيشگيري از ايدز وجود دارد ؟

1- با توجه به اينكه شايعترين راه سرايت در جهان از طريق آميزش ج ن س ی است بهترين راه پيشگيري از ايدز ، پايبندي به اصول خانوادگي و اجتناب از بي بند و باري
 ج ن س ی است .
2- عدم استفاده مشترك از لوازمي كه ممكن است در قسمتي از بدن بوسيله آنها خراش يا بريدگي ايجاد شود مانند : تيغ صورت تراشي ، خلال دندان يا مسواك .
3- استفاده از سوزن يا سرنگ يكبار مصرف براي تزريقات و استريل كردن كامل لوازم پزشكي و دندان پزشكي .
پرهيز از مواد مخدر ، اعتياد تزريقي و استفاده از سرنگ وسوزن مشترك كه راه مهمي براي انتقال ويروس است . از طرف ديگر مصرف هر نوع ماده مخدر چه تزريقي و چه خوراكي ، حتي الكل ، چون باعث كاهش هوشياري و خويشتن داري مي گردد ، مي تواند انسان را در برابر رفتارهاي پر خطر قرار دهد .
آموزش :
يكي از مهمترين گروه هاي پر خطر ، جوانان مي باشند و كسب آگاهي در زمينه كنترل و پيگشيري از ايدز جزو ضروريات آموزشي تمام كشورهاست .
آنچه بايد جوانان و نوجوانان درباره ايدز بدانند :
- ايدز تاكنون درمان قطعي نداشته است .
- ايدز قابل پيشگيري است .
- ويروس ايدز مي تواند توسط افرادي كه در ظاهر سالم هستند نيز منتشر شود .
- ويروس ايدز از طريق برخوردهاي اجتماعي مثل دست دادن ، غذا خوردن ، صحبت كردن ، حمام و توالت عمومي ، استخر شنا و ... منتقل نمي شود و نبايد ازافراد آلوده يا مبتلا به ويروس ايدز وحشت داشت ، زيرا اين بيماري تنها از راه رفتارهاي پر خطر به انسان سرايت مي كند و تماسهاي معمول جامعه باعث انتقال بيماري نمي شود . پس ، از همدردي و حمايت خود نسبت به اين بيماران و افراد آلوده به اين ويروس دريغ نكنيد .


ايدز (HIV) از چه راههايی سرايت نمی کند؟ راههاي عدم سرايت :

عليرغم جداسازي ويروس ايدز از بسياري از ترشحات بدن مانند خون ، ترشحات ج ن س ی مردانه و زنانه ، بزاق ، ادرار ، اشك ، عرق ، شير مادر ، مايعات جنب ، صفاق مغزي نخايي ، سرايت در اثر تماس با همه آنها صورت نمي گيرد و فقط خون و ترشحات جنسي و شير مادر عامل انتقال هستند . لذا ويروس ايدز از طريق عطسه ، سرفه ، بغل كردن ، دست دادن ، روبوسي ، استفاده از ظروف غذا خوري ، لباسهاي دست دوم ديگران ، لمس ميله اتوبوس ، گوشي تلفن و شنا در استخرهاي عمومي قابل انتقال نيست .
دانستن روشهايي كه از آن طريق عفونت HIV انتقال نمي يابد، بسيار مناسب و سودمند خواهند بود زيرا موجب مي شود كه افراد نگرانيهاي بي مورد خود را در مورد ابتلا به عفونت  HIVكنار بگذارند

 اين عفونت از طريق تماسهاي معمول دست دادن ، بغل کردن و درآغوش گرفتن ٬ عطسه و سرفه ٬ تماس داشتن دراتوبوس و يا قطار و وسايط نقليه انتقال نمي يابد.
HIV از طريق نيش حشرات و يا تماس با حيوانات منتقل نميشود. (از آنجا كه HIV در بدن حشرات قادر به زيست نمي باشد بنابراين بر اثر گزش حشرات مانند پشه ، فرد به عفونت HIV مبتلا نخواهد شد.)

بر اثر پوشيدن لباس در فروشگاهها ،‌ لمس دستگيره در پول و يا ديگر اشيائي كه افراد مبتلا بدان دست بزنند، عفونت HIV منتقل نمي گردد.استفاده شريكي از تلفن٬ وسايل حمام٬ توالت‌های عمومی٬ نوشيدن آب از شير آب و يا شنا در استخري كه افراد مبتلا به نيز در آن شنا كرده اند نيز باعث مبتلا شدن فرد نمي گردد.

تنفس هواي آلوده خون و غذاي آلوده نيز فرد را مبتلا نمي سازد حتي به طور مشترك غذا خوردن، استفاده از لوازم آشپزخانه يكديگر وسايل آرايش  و حتي مسواك نيز تاكنون موجب ابتلا افراد به عفونت HIV نگرديده است.

تاكنون هيچ گزارشي مبني بر سرايت HIV از كودكان مبتلا به ديگر همكلاسان فرد بر اثر تماس هاي غير جنسي به دست نيامده است و حتي كارمنداني كه مبتلا به عفونت مزبور هستند با تماسهاي غير جنسي موجب ابتلا ديگر افراد نخواهندشد .


مطالب کاملی در مورد بیماری ایدز HIV

یکی از معضلات کشورهای به اصطلاح پیشرفته (و متاسفانه برخی از کشورهای فقر از خودباخته)، به ضعف گراییدن مسائل اخلاقی و فرهنگی و در نتیجه شیوع فسادهای اخلاقی است و یکی از دستاوردهای شوم آم که امروزه شاهد آن هستیم، بروز فاجعه هایی همچون بیماری ایدز است. با شیوع بیماری ایدز، نمود تازه و ملموس تری از بیماریهای مقاربتی در اذهان عموم مردم تبلور یافته است.
به آن دسته از بیماریهایی که راه اصلی انتقال و ابتلایشان مقاربت و نزدیکی است، «بیماریهای مقاربتی، (Sexually Transmitted Diseases یا به اختصار STDs) گفته می شود. بر خلاف گذشته که بیماریهای مقاربتی به عنوان بیماریهای فساد اجتماعی تلقی می شد (اکثر آنها در کسانی که دارای شرکاء جنسی متعددی بودند انتقال بافته و بروز می کرد) اما با اقدامات پیشگیرانه وسیع از انتقال معمول برخی از بیماریها (نظیر آزمایش بر روی خونهای اهدایی) روش انتقال آنها نیز تغییر جهت داده و راه اصلی آنها، مقاربت و نزدیکی شده است. بطوریکه تا دو دهه اخیر فقط از سیفیلیس، سوزاک و شانکروئید به عنوان بیماریهای مقاربتی اصلی نام برده می شد، اما امروزه تعداد آنها به بیش از 10 نوعه رسیده است.
هر وقت اخلاقی از دست رفت، آن قوم را بایستی منقرض شده دانست.  «اسمایلز»
 

 
ویروس ها چه موجوداتی هستند؟
از نظر تعریف به کوچکترین ذره عفونت زا، ویروس (Virus) گفته می شود. اندازه ویروس ها از یک دوم (نصف) تا یک صدمه کوچک باکتری شناخته شده. متفاوت است. ویروسها در محیط خارج از بدن میزبان تقریباً هیچ نوع فعالیتی ندارد. سرما خوردگی، فلج اطفال، آبکه مرغان، سرخجه، سرخک، اوریون، تب خال، هپاتیت و ایدز از نمونه های معروف بیماری های بوجود آمده بوسیله ویروس ها هستند.
 
ویروسها پس از ورود به بدن شخص به سطح سلولهای مربوط به خود چسبیده و ماده وارثتی (ژنتیکی) و برخی مواد آلی دیگر خود را وارد سلول می کنند (و یا خود وارد سلول می شوند). این مواد، سلول میزبان را تحت تسلط و کنترل خود قرارداده و آن را مجبور به تولید ویروس می کنند. در واقع امر، سلولهای آلوده به ویروس، کارخانه تولید ویروس می شوند و اعمال طبیعی خود را انجام نمی دهند و در نهایت شخص بیمار می شود.
 

 
راههای انتقال ایدز
قبل از پرداختن به این موضوع، ابتدا لازم است بدانیم ویروس ایدز در کجای بدن وجود دارد. پس از آلوده شدن شخص، ویروس ایدز (HIV) به برخی از گلبولهای سفید خون متصل می شود و درون آنها تکثیر یافته و در تمامی بافتها و ارگانهای زنده و نیز مایعات بدن (از جمه خون، منی، ترشحات گردن رحم و مهبل، شیر، مایع مغزی نخاعی، اشک، بزاق و...) یافت می شود. راههای اصلی انتقال ویروس ایدز عبارتند از 1- انتقال ج ن س ی  2- انتقال خونی و 3- انتقال از مادر به جنین یا نوزاد.
نکته: بیش از 99% موارد عفونت ایدز از طریق ارتباط ج ن س ی ، خون و یا مادر به جنین (یا شیرخوار) انتقال می یابد.
 
الف) انتقال ایدز از راه تماس ج ن س ی
تقریباً 75 تا 85% موارد ایدز از طریق تماس ج ن س ی انتقال می یابد. همچنانکه قبلاً ذکر شد، در زنان آلوده، ویروس ایدز در ترشحات زنانه (گردن رحم و مهبل) وجود دارد همچنین در مردان آلوده در ترشحات ج ن س ی (منی) وجود دارد و در پی تماس ج ن س ی ، مخاط تناسلی فرد مقابل (رحم، گردن رحم و مهبل در زن و مخاط پیشابراه در مرد) در تماس با ویروس قرار می گیرد و در نتیجه ممکن است ویروس از طریق مخاط وارد بدن شخص دیگر شود. به همین دلیل است که کان دم یکی از بهترین روشهای جلوگیری از انتقال ویروس ایدز است.
 
احتمال اینکه یکبار نزدیکی با فرد آلوده به ویروی ایدز، بیماری انتقال یابد، چقدر است؟
بر حسب اینکه فرد آلوده در چه مرحله ای از بیماری قرار داشته باشد و روی نزدیکی و وضعیت ایمنی فرد مقابل چگونه باشد، احتمال انتقال بیماری در پی یکبار نزدیکی با فرد آلوده از 1/0 تا 16 درصد (بطور متوسط 10%) متفاوت است. یعنی اگر فرد سالمی با یک بیماری ایدزی 10 بار نزدیکی کند، به احتمال صد درصد (تقریباً حتماً) آلوده به ویروس ایدز خواهد شد (البته این بدین معنی نیست که فرد در نوبت دهم دچار ایدز می شود، بلکه ممکن است در همان نوبت اول هم دچار ایدز شود).
 
آیا روش نزدیکی تاثیری بر روی میزان سرایت بیماری ایدز دارد؟
بلی. هر چه صدمات ناشی از نزدیکی بیشتر باشد، احتمال انتقال بیماری بیشتر خواهد بود. بطوریکه در نزدیکی از راه مقعد احتمال انتقال بیماری ده برابر بیش از احتمال انتقال ایدز در نزدیکی از راه مهبل خواهد بود. به همین دلیل شیوع ایدز در میان هم جن س بازان مرد بسیار زیاد است (علت این مسئله، افزایش خطر صدمات مخاطی و در نتیجه برقرار ارتباط خونی است.)
 
آیا امکان انتقال ایدز از طریق معاشقه و بوسیدن وجود دارد؟
بطور کلی، اگر در تماس بین دو نفر ارتباط مخاطی (مثلا دهان به دهان) وجود نداشته باشد، احتمال ویروس ایدز به صفر خواهد رسید. بنابراین روبروسی، تماس جلدی (معاشقه) و امثال آن تقریباً بی خطرند.
 
بهترین روش جلوگیری از انتقال ایدز در ارتباط  ج. ن. سی چیست؟
در حال حاضر بهترین روش جلوگیری از ایدز در نزدیکی، استفاده از کان دم است. البته بایستی از ارتباط دهان و سایز مخاطها (چشم، بینی و...) با خون و ترشحات بدن شخص آلوده جلوگیری شود.
 
همسر من مبتلا به هموفیلی است و چند سال پیش دراثر نزریق فاکتور انعقادی آلوده، دچار ایدز گردید. خوشبختانه با درمان بیماری وی تحت کنترل نسبی در آمده است. برای رفع نیازهای جنسی مان چه روشی را پیشنهاد می کنید؟
همچنانکه خود می دانید، بیماران هموفیلی بسیار مستعد خونریزی هستند و از طرفی سیستم ایمنی این افراد تا حدودی ضعیف می شود. این دو عامل باعث افزایش ریسک انتقال ویروس می شوند. بنابراین با این افراد بایستی کمی بیشتر محتاط بود. در کل، بهتر است از نزدیکی مستقیم خودداری شود و نیازهای جنسی به صورت سطحی رفع شود. اگر نیاز مبرم به نزدیکی مستقیم وجود داشته باشد، بهتر است از دو کان دم با هم استفاده شود. (نه به خاطر اینکه ممکن است ویروس از یک کان دم عبور کند، بلکه بخاطر اینکه ممکن است یک کان دم پاره شود و با نشتی داشته باشد) و در ضمن از تماس با ترشحات مخاطی اجتناب شود.
 
آیا کان دم در جلوگیری از ایدز بطور قطع و موثر و کارآمد است؟
خیر. بدلایل متعددی (از جمله ارتباط مخاطی و...) کان دم فقط تا 90% از انتقال ایدز به طریق تماس ج ن س ی جلوگیری می کند.
 
ب) انتقال خونی ایدز
ویروس ایدز تقریباً همیشه و به میزان زیاد در خون افراد آلوده و یا بیمار وجود دارد و اگر فردی با خون چنین افرادی در تماس باشد، ممکن است آلوده به ویروس ایدز شود. برحسب اینکه نوع تماس چگونه باشد، احتمال انتقال ویروس، متفاوت خواهد بود (به سوالات زیر مراجعه کنید). آلودگی افراد در پی تزریق خون و یا محصولات بدست آمده از خون بیمار ایدزی مشخص ترین نمونه های انتقال خونی ایدز است.
 
من پرستار هستم، چند روز پیش پس از خونگیری از یک فرد آلوده به ویروس ایدز، سوزن مربوطه به دستم فرو رفت. در این رابطه احتمال انتقال ویروس و آلودگی چقدر است و چه اقداماتی باید انجام دهم؟
اگر یک وسیله یا شیئی آلوده (نظیر مورد سوال فوق) از راه پوست وارد بدن فرد دیگری شود (به اصطلاح در معرض قرار گرفتن از راه پوست یا (Percutaneous exposure) احتمال اینکه ویروس ایدز انتقال یابد کمتر از 3/0% خواهد بود (یعنی اگر این مساله برای حدود 333 نفر اتفاق بیفتد، یک نفر به ویروس ایدز آلوده خواهد شد و یا به عبارتی اگر این اتفاق برای یک نفر 333 بار اتفاق بیفتد ممکن است در یکی از دفعات آلوده به ایدز شود). اگر چه در بسیاری از بیماری ها و محاسبات حتی رقمهای 10% هم بی اهمیت تلقی می شود ولی دراین حالت، بدلیل جدی و خطر ناک بودن بیماری، این رقم پایین هم حائز اهمیت است و به همین دلیل در این موارد توصیه می شود بلافاصله در اولین فرصت ممکن نیز 6 هفته، 12 هفته، 24 هفته و سپس یکسال بعد از حادثه، آزمایش تشخیص لازم برای ایدز (و نیز هپاتیت) صورت گیرد و در صورت صلاحدید متخصص عفونی درمان با 2 یا 3 داروی ضد ویروس برای مدت 4 هفته شروع شود.
 
در پی یک حادثه، خون فرد ایدزی روی دستم ریخته شد و اکنون از بابت مبتلا شدن به ایدز بسیار نگرانم. چه کاری باید بکنم؟
تماس خون و یا ترشحات یک فرد ایدزی با پوست سالم هیچ خطری به همراه ندارد و نباید نگران هیچ مسئله بود. فقط از بابت اطمینان خاطر در رعایت مسایل بهداشتی نکات زیر توصیه می شود:
1-   دستکش به دست کنید (و یا اینکه از فرد دیگری کمک بگیرید).
2-  با استفاده از دستمال کاغذی یا یک پارچه نخی تمیز خون روی پوست را به آرامی و ملایمت پاک کنید.
3-  ناحیه آلوده را با آب و صابون به مدت 1 تا 2 دقیقه بشویید.
4- با ستفاده از محلول ضد عفونی کننده هیپوکلریت 5/ درصد (یا هر محلول ضد عفونی کننده دیگری) محل را به مدت 2-1 دقیقه بشوئید. در صورت عدم دسترسی به محلول های فوق می توانید از آب لیمو یا سفید کننده های خانگی استفاده کنید. (در میان عموم مردم به وایتکس مشهور است). برای این منظور باید یک قسمت از محلول سفید کننده را داخل نه قسمت آب ریخت (مثلاً یک استکان وایتکس داخل نه استکان آب) و سپس با آن، محل را به مدت 1 تا 2 دقیقه شست.
توجه ایدز:  ایدز فقط از راه تماس جنسی انتقال نمی یابد و بی جهت به بیماران ایدزی با دید منفی نگاه نکنید.
 
در صورت پاشیده شدن خون فرد آلوده به ویروس ایدز به داخل چشم یا دهان و یا بر روی پوست زخمی و ملتهب شخص دیگر، تکلیف چیست؟
در حالات فوق اجتماعی انتقال ویروس ایدز حدود 09/0 درصد خواهد بود (از هزار مورد اتفاق حدود یک نفر) و در چنین حالتی بایستی پس از شسشوی موضع (بر حسب مورد با آب خالی یا آب و صابون یا بتادین) همانند فرو رفتن سوزن آلوده به داخل پوست، آزمایش ایدز داده شود ولی نیازی به مصرف داروی ضدویروسی نیست (مگر اینکه فرد آلوده دچار بیماری حاد و فعال ایدز باشد).
نکته: استفاده از سوزنهای آلوده به صورت اشتراکی یکی از مهمترین علل شیوع ایدز در معتادین تزریقی است.
 
آیا امکان انتقال ویروس ایدز از طریق و سایل دندانپزشکی وجود دارد؟ اگر پاسخ مثبت است چه نکاتی را بایستی رعایت نمود؟
بلی. امکان این مساله تقریباً به همان میزان فرو رفتن سوزن آلوده به درون پوست (وحتی کمی بیشتر است). به همین دلیل بایستی دندانپزشکان نکات زیر را رعایت نمایند.
1-       حتی المقدور از تجهیزات و وسایل (خصوصاً سر سوزن و سرنگ) یکبار مصرف استفاده کنند (از جمله سرلوله تخلیه آب دهان و...).
2-    وسایل چند بار مصرفی که در داخل دهان بیمار استفاده می شوند (نظیر مته، آینه و...) قبل از استفاده برای بیماری دیگری، حداقل به مدت یک دقیقه در داخل محلول گلوتارآلدئید و یا محلول هیپوکلریت سدیم 5/0 درصد گذاشته شوند و یا اینکه از طریق گرما (مثلاً بادستگاه اتوکلاو) ضد عفونی شوند.
3-       تا حد امکان، احتیاط لازم برای جلوگیری از صدمه زدن با مخاط دهان لثه بیمار مبذول شود (خونریزی اتفاق نیفتد).
توجه: در اعمال ترمیمی جراحی دهان و دندان از داندانپزشک خود بخواهید تا از وسایل یکبار مصرف استفاده کند.
 
آیا امکان انتقال ایدز توسط پشه وجود دارد؟
خیر. در مطالعه انجام شده امکان انتقال و سرایت ویروس ایذز توسط پشه دیده نشده است.
 
پ) انتقال ایدز از مادر به فرزند
در مادران حامله ایدزی، ویروس ایدز می تواند از جفت عبور کند و به جنین برسد. همچنین ویروس ایدز در مایع کیسه آب نیز ممکن است وجود داشته باشد. اما بیشتر موارد انتقال ایدز، در زمان زایمان رخ می دهد. زیرا در این زمان، بدلیل پاره شدن اتصالی جفت با جدار رحم، امکان انتقال خون مادر به نوزاد بالا خواهد بود.
نکته: قدرت سرایت ایدز از مادر به جنین (یا شیر خوار) بر حسب نوع ویروس متفاوت است. بطوریکه، میزان انتقال در HIV-1 حدود 40% و در نوع HIV-2 حدود 1% است.
 
آیا ایدز از راه شیر قابل انتقال است؟
بلی. ویروس ایدز در شیر نیز یافت می شود ولی میزان انتقال از این طریق کم می باشد. البته نوک پستان نیز از جنس مخاط است. لذا امکان انتقال ویروس از طریق مکیدن نوک پستان نیز وجود دارد (هرچند احتمال آن بسیار کم است).
 
آیا در استخرهای عمومی، امکان انتقال ویروس ایدز وجود دارد؟
چون داخل آب استخرهای عمومی، آب ژوال (هیپوکلریت سدیم و به اصطلاح عامیانه، کلر) اضافه می کنند که باعث نابودی ویروس می شود، لذا در این حالت ویروس ایدز انتقال نمی یابد.
 
آیا در استفاده از لوازم بهداشتی شخصی دیگران، خطر انتقال ایدز وجود دارد؟
بلی.  استفاده مشترک از لوازم شخصی که امکان آلوده شدن آنها به خون وجود دارد (نظیر تیغ و ماشین اصلاح، مسواک و...) می تواند موجب انتقال ویروس ایدز شود.
 
آیا ویروس ایدز در معاشرت روزمره قابل انتقال است؟
برای اینکه به این سوال پاسخی جامع و کامل بدهیم، باید کمی به عقب برگردیم و موضوع را کمی بیشتر باز کنیم. همچنانکه ذکر شد، شرط لازم برای انتقال ویروس ایدز، تماس ویروس با مخاط (سالم یا آزرده) و یا پوست صدمه دیده (نه سالم) است. اما برای اینکه ویروس حتماً انتقال یابد، تماس تنها کافی نیست و عوامل متعدد دیگری (نظیر شدت بیماری در فرد آلوده، وضعیت سیستم ایمنی شخص آلوده و فرد در تماس، تعداد ویروسهای در تماس و...) در میزان احتمال انتقال ویروس دخیل هستند. در آمیزش  جنسی چون تعداد ویروسها در ترشحات مهبل و گردن رحم (و منی در مردان) بسیار بالا است و از طرفی شرط لازم (تماس ویروسی با مخاط یا بافتهای عمقی) نیز وجود دارد و در ضمن طول مدت تماس زیاد است، لذا امکان انتقال ویروس پس از هر نزدیکی، بسیاربالاست (حدود 15%). حال ببینیم این مساله در معاشرتهای روزمزه نظیر دست دادن، روبوسی، قرار داشتن در یک اتاق، در آغوش گرفتن و امثال آن چگونه است. همانطور که گفته شد، اگر چه در بزاق (آب دهان)، عرق، اشک و ادرار فرد آلوده ویروس نیز وجود دارد اما به چند دلیل امکان انتقال ویروس از این طریق بسیار بسیار کم و تقریباً غیر ممکن می باشد. اولاً تعداد ویروسها در این مایعات بسیار کم است؛ ثانیاً شرط لازم برای انتقال ویروس تقریباً وجود ندارد (ویروس قادر) به عبور از پوست سالم نیست)؛ ثالثاً مدت تماس کم می باشد. حتی اگر تماس طولانی باشد باز هم این احتمال نیز نزدیک به صفر خواهد بود، مگر اینکه در سطح پوست صدمات غیر قابل رویت (میکروسکوپیک) وجود داشته باشد و یا اینکه فرد آلوده به ویروس در مرحله حاد و شدید بیماری باشد.
توجه: ویروس ایدز از طریق هوا و پشه انتقال نمی یابد.
نکته: امروزه با انجام آزمایش بر روی خونهای اهدایی، امکان انتقال ویروس ایدز از این طریق تقریباً از بین رفته است.
 
علائم و نشانه های ایدز
چه مدت پس از آلوده شدن به ویروس ایدز شخص بیمار می شود؟
تقریباً در تمامی بیماری های عفونی (از جمله ایدز) شخص بلافاصله پس از آلوده شدن به میکروب دچار ناراحتی و بیماری نمی شود بلکه مدت زمانی طول می کشد که به آن دوره کمون یا دوره نهفتگی (Incubation Period) گفته می شود و در مورد ایدز (دز واقع، آلودگی به HIV) از 1 تا 12 هفته متفاوت است (بطور متوسط 2 تا 4 هفته). این بدین معنی است که فردی که به ویروس ایدز آلوده می شود 1 تا 12 هفته بعد علایم و نشانه های بیماری در وی ظاهر می شود.
 
آیا همه افرادی که به ویروس ایدز آلوده می شوند، بیماری در آنها ظاهر می شود؟
خیر. فقط در 80 تا 90% افراد آلوده به HIV، علایم و نشانه های بیماری ظاهر می شود.
 
شخص آلوده به ویروس ایدز، دچار چه علایمی می شود؟
علایم و نشانه های آلودگی به ویروس ایدز بسیار متفاوت و وسیع است (جدول 1-1) و در اکثر موارد در اوایل نه پزشک و نه بیمار به فکر بیماری ایدز نمی افتد و بیشتر یک عفونت ویروسی شدیدتر از معمول [نظیر تب و لرزه، ضعف و بیحالی، درد عضلانی، سردرد، سوزش یا دردگلو، بثورات (ضایعات) جلدی، درد شکم و یا اسهال] را در ذهن تداعی می کند.
 
اگر علایم و نشانه های فوق الذکر وجود داشته باشد آیا باید به فکر ایدز باشیم؟
خیر. علایم و نشانه هایی که در بالا ذکر شد در بسیاری از بیماریهای عفونی (و حتی غیر عفونی) دیده می شود. و نبایستی بی جهت نگران بود. اما اگر دو ویژگی زیر وجود داشت، آنگاه بایستی به فکر آلودگی به ایدز باشیم:
1- سابقه تماس مشکوک وجود داشته باشد: اتفاق و یا عملی که خطر انتقال ویروس ایدز وجود دارد (نظیر تماس ج ن س ی با فرد ناشناس و مشکوک و...) (به مطالب قبلی مراجعه کنید).
2- بیماری خصوصیات غیر عادی داشته باشد: از ویژگی های عفونت HIV غیر عادی بودن آن است. مثلاً ممکن است از شخص بیش از یک ماه گلودرد داشته باشد و با درمانهای معمول بهبود نیابد و یا اینکه بیش از سه ماه اسهال داشته باشد و علتی برای آن یافت نشود و یا اینکه دچار زخمها و عفونتهای قارچی دهان شود. بطور کلی، در هر اختلال و بیماری که بیش از 1 تا 3 ماه طول بکشد و با بررسی های مختلف علت آن مشخص نشود (خصوصاً اگر ارتباط ج ن س ی با افراد مشکوک یا مسافرت به نواحی شایع ایدز وجود داشته باشد) باید به فکر عفونت با ویروس ایدز بود و آزمایشات تشخیصی به عمل آید.
 
توجه: در یک تا دوماه اول آلودگی به ویروس ایدز (یعنی زمانی که هنوز فرد آلوده بیمار نشده است) بالاترین خطر انتقال ویروس به دیگران وجود دارد.
 
سرانجام کسانی که به ویروس ایدز آلوده می شوند، چیست؟
رفتار ویروس ایدز در افراد مختلف بسیار متغیر و متفاوت است. بطور کلی، اگر افراد آلوده به ویروس ایدز تحت درمان قرار نگیرند، نیمی از آنها (50% تا 60%) ظرف 5 تا 10 سال دچار ایدز می شوند، یک سوم افراد (حدود 30 تا 40%) دچار بیماریها و یا اختلالات دیگر، ولی خفیف تر از ایدز می شوند و 5% تا 20% بقیه نیز همچنان بدون علامت باقی می مانند (ویروس در داخل بدن شخص وجود دارد ولی هیچ ناراحتی و بیماری خاصی بوجود نمی آید و شخص سالم می باشد ولی می تواند بیماری را به دیگران منتقل نماید).
جدول 1-1: شیوع علایم و نشانه های آلودگی به ویروس ایدز
علایم و نشانه های عفونت شیوع (درصد بیماران)
تب 80%تا 90%
ضعف و خستگی 70% تا 90%
بثوارت (ضایعات) جلدی 40% تا 80%
سردرد 32% تا 70%
بزرگ شدن غدد لنفاوی 40% تا 70%
التهاب و دردگلو 50% تا 70%
درد عضلات یا مفاصل 50% تا 70%
تعوع، استفراغ یا اسهال 30% تا 60%
عرق شبانه 50%
التهاب پرده های مغز (مننژیت) 24%
زخمهای دهانی 10% تا 20%
زخمهای تناسلی 10% تا 20%
کاهش پلاکت های خون 45%
کاهش گلبولهای سفید خون 40%
افزایش آنزیمهای کبدی 21%
با توجه به توضیحات بالا، به چه مواردی از عفونت HIV، ایدز گفته می شود؟
اصولاً به موارد استقرار یافته و پیشرفته آلودگی به HIV که همراه با برخی از سرطانهای غیر معمول (نظیر سارکومی کاپوسی) یا عفونت های غیرعادی و فرصت طلب (نظیر عفونت ریوی یا پنوموسیتی کارینی) باشد، ایدز گفته می شود. علت تفاوت قایل شدن بین آلودگی به ویروس HIV با اصطلاح ایدز در این است که طول عمر افراد مبتلا به ایدز بطور متوسط 5 سال است ولی طول عمر افرادی که آلوده به ویروس ایدز می شوند از 15 تا 50 سال متفاوت است.
 
تشخیص ایدز
آلودگی به ویروس ایدز چگونه تشخیص داده می شود؟
رایج ترین آزمایش شناسایی ویروس ایدز، اندازه گیری پادزهر (آنتی بادی) تولید شده توسط بدن بر علیه ویروس HIV (موسوم به HIV- Antibody) به روش ELISA است. اگر تست آنتی بادی HIV مثبت باشد آنگاه آزمایش یک بار دیگر تکرار می شود و تست اختصاصی تر به روش Wester blot (یا Immunoblot) و یا (HIV-1 RNA Test) صورت می گیرد تا عفونت بطور قطع تایید شود و ارزیابی از وضعیت بیماری بدست آید.
 
آیا ممکن است فردی به ویروس ایدز آلوده باشد، اما آزمایش شناسایی ویروس ایدز (یعنی تست HIV- Antibody) در او منفی باشد؟
بلی. همانطور که گفته شد، تشخیص آلودگی به ویروس ایدز از طریق اندازه گیری آنتی بادی تولید شده در بدن شخص بر علیه ویروس HIV صورت می گیرد. تولید آنتی بادی در بدن مدت زمانی طول می کشد و اگر در این زمان (5 تا 6 هفته اول آلودگی) آزمایش انجام شود، ممکن است منفی باشد. به همین دلیل در مواردی که شک به آلودگی HIV وجود دارد (نظیر مسافرت خارجی و ارتباط جنسی با افراد مشکوک یا فرورفتن سوزن آلوده به پوست و امثال آن) تست HIV آنتی بادی 6 هفته، 12 هفته و 24 هفته بعد تکرار می شود (البته امروزه روشهای حساستری دست شده اند که قادرند در همان چند روز اول آلودگی، ویروس را شناسایی کنند).
نکته: ساده ترین روش برای کسانی که می خواهند خود را تست کنند، مراجعه به پایگاههای سازمان انتقال خون و اهدای خون است، زیرا سازمان انتقال خون بطور رایگان بر روی خونهای اهدایی آزمایشات تشخیص HIV و برخی از عفونتهای دیگر (از جمله هپاتیت بی و سی) را انجام می دهد.

 
توصیه های پزشکی به مبتلایان به ایدز
ترس، نگرانی و افسردگی در پی آگاهی از آلودگی به ویروس ایدز امری طبیعی است ولی اجازه ندهید آنها بر شما غلبه کنند، زیرا تمامی مطالعات نشان داده اند ترس، اضطراب و افسردگی بر روی سیستم دفاعی بدن اثرات بسیار بدی داشته و اگر خود بیماری شما را از پای در نیاورد، آنها شما را از بین خواهند برد. با رعایت دستورات پزشک معالجتان و داشتن روحیه خوب و امید می توان بر بسیاری از بیماریهای به ظاهر غیر قابل علاج (از جمله سرطان و ایدز) غلبه کرد.
افراد نزدیک خانواده (آنهائیکه با شما زندگی می کنند)، فردی که با او نزدیکی داشته یا دارید و پزشک و دندانپزشک را از بیماری خود مطلع سازید. اگر اینکار برای شما مشکل یا درد سر آفرین است، مساله را با پزشک معالج یا یک مشاور با تجربه در میان بگذارید.
توجه: پزشکان یا دندانپزشکان به صرف آلوده یا مبتلا بودن به ایدز هیچگاه از درمان شما باز نمی زنند (مگر اینکه در رابطه با خود بیماری ایدز باشد که بایستی توسط متخصص همان اختلال و ناراحتی اختصاصی درمان صورت گیرد).
از یک رژیم غذایی سالم و مقوی (خصوصاً مصرف کافی سبزی و میوه های تازه، گوشت سفید) پیروی کنید و از مصرف الکل و استعمال دخانیات جداً بپرهیزید.
ورزش یا فعالیت بدنی منظم داشته باشید و به میزان کافی بخوابید.
طبق دستور پزشک معالج، معاینه و آزمایشات دوره ای را بطور مرتب رعایت نمایید و بدون نظر پزشک هیچ تغییری در دارویهای خود ندهید.
کلیه تمهیدات لازم را برای جلوگیری از انتقال ویروس به دیگران بکار ببندید ولی بی جهت وسواس زیاد به خرج ندهید (به مبحث راههای انتقال ایدز مراجعه کنید).
نکته: استفاده از داروهای طبیعی در بهبود ایدز تا حدود زیادی کمک کننده است. در این رابطه با یک متخصص طب جایگزین یا مکمل (Alternative Medicine) با تجربه مشاوره کنید.
 
آیا ایدز واکسن دارد؟
از همان اوایل شناسایی ایدز، تلاش در جهت تهیه واکسن آن شروع شد ولی متاسفانه هنوز نتوانسته اند یک واکسن استاندارد برای آن تهیه کنند. اما امید است در 10 سال آینده واکسن نیز برای استفاده همگان تهیه و در دسترس عموم قرار گیرد.

 
آیا ایدز قابل درمان است؟
خوشبختانه امروزه داروهای نسبتاً موثر و کارآمدتری تهیه و به بازار عرضه شده اند و از زمان آلوده شدن به ویروس هر چه زودتر درمان شروع شود (حتی آنهایی که فقط آلوده به ویروس ایدز هستند ولی بیماری ندارند)، پاسخ به درمان و احتمال بهبودی بیشتر خواهد بود. البته لازم به ذکر است که در حال حاضر هیچیک از داروهای در دسترس قادر به معالجه قطعی بیماری (ریشه کن کردن ویروس از بدن) نیستند و فقط باعث بهبود نسبی و افزایش طول عمر بیماران می شوند.

آنچه مسلم است این است که تا کنون هیچ درمان قطعی برای بیماری ایدز یافت نشده است . در حال حاضر چندین داروی ضد ویروس در این بیماری مورد استفاده قرار می گیرد که باید به صورت ترکیب چند دارو مصرف شود. این داروهای ضد ویروسی زمان پیشرفت آلودگی به ویروس HIV به سمت بیماری ایدز را طولانی تر می کنند و همچنین موجب امید به زندگی طولانی تر در افراد آلوده می شوند. ولی درمان های جدید فوق العاده پر هزینه هستند و نیازمند مقدار مصرف دشوار و دقیقی هستند ( ۲۰ قرص یا بیشتر در زمان معین ) و اغلب دارای عوارض جانبی نامساعدی می باشند . ویروس HIV نیز با تغییر شکل های مکرر نسبت به اثر داروها مقاوم می شود. درمان هایی نیز برای پیشگیری یا درمان عفونت ها و بیماری های وابسته به ایدز در دسترس می باشد که به افزایش طول عمر بیماران کمک می کند .

روز جهانی ایدز
از سال ۱۹۸۸ به منظور افزایش بودجه‌ها و همچنین افزایش آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیض‌ها روز اول دسامبر هر سال به عنوان روز جهانی ایدز نامگذاری شد و هر ساله برای این روز، شعار خاصی نیز در نظر گرفته می‌شود ،هدف عمده از این کار این است که به عموم مردم یادآوری شود که HIV از بین نرفته‌است و هنوز کارهای زیادی است که باید انجام شود.

در روز جهانی ایدز مردم لباسهایی مزین به روبان قرمز بر تن می‌کنند تا توجه و مراقبت در برابر HIV و ایدز را متذکر شده و به دیگران یادآور شوند که به تعهد و پایبندی و حمایت آنها مورد نیاز است.

 



بیماری اوریون
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:13 | نویسنده : جواد افشین

اوريون چيست؟ و در چه سني بيشتر ديده مي‌شود؟

بيماري اوريون يا mumps در حقيقت يك عفونت حاد با منشاء ويروسي است كه عمدتا در كودكان در سنين پيش‌دبستاني و دبستان (9-5 سال) ديده مي‌شود. ريشه لغوي كلمه انگليسي mumps به معناي برآمدگي است كه ناشي از علامت عمده اين بيماري كه برآمدگي و بزرگي غدد بزاقي بناگوشي مي‌باشد، منشاء گرفته است. اين بيماري مانند بيشتر بيماري‌هاي ديگر ويروسي، يك بيماري خوش‌خيم و خودبخود محدود شونده مي‌باشد. با اين حال علائم باليني و سير بيماري در بالغين در مقياس با كودكان به مراتب شديدتر بوده به طوري كه اكثرا منجر به درگيري ساير ساختمان‌هاي غددي بدن مانند بيضه‌ها و لوزالمعده مي‌گردد.

نحوه انتقال بيماري چگونه است؟

بقراط در قرن پنجم قبل از ميلاد درباره اوريون و مشخصات و مسري بودن آن توضيح داده است. ويروس همچنانكه باعث درگيري غدد بزاقي مي‌گردد. از راه تماس مستقيم با ترشحات بزاقي و يا به طور غيرمستقيم از راه ظروف آلوده به بزاق فرد مبتلا به فرد ديگر منتقل مي‌گردد. ويروس از 3-2 روز قبل از تورم تا حدود 9 روز بعد از آن از بزاق دفع مي‌گردد. لذا توصيه به خانه ماندن فرد مبتلا و جداسازي ظروف مورد استفاده تا حدود 9 روز پس از شروع علائم بيماري مي‌گردد. البته با توجه به دفع ويروس از بزاق قبل از شروع علائم، كنترل كامل بيماري مشكل مي‌باشد.

بيشترين زمان شيوع بيماري چه فصلي است؟

علل شايع ابتلا، اواخر زمستان و اوايل بهار مي‌باشد كه البته در صورت ايجاد اپيدمي، بيماري در تمامي فصول سال ديده مي‌شود.

علايم بيماري اوريون چيست؟

بزرگي غدد بزاقي و به خصوص غدد بزاقي بناگوشي علامت مشخصه بيماري است كه در دوسوم موارد اين تورم دو طرفه است بزرگي و دردناك بودن اين غدد بزاقي در جلوي گوش و زيرفك پاييني خود را نشان مي‌دهد كه معمولا تا 10 روز اين تورم باقي مي‌ماند. همچنين محل خروج مجاري غدد بزاقي بناگوشي در دو طرف در داخل دهان كه در كنار دندان‌هاي آسياب دوم در گونه‌ها باز مي‌شوند متورم و قرمز مي‌گردند. علائم غيراختصاصي ديگر بيماري شامل تب، بي‌حالي، سردرد، درد عضلات بدن و بي‌اشتهايي مي‌باشند كه همراه تورم غدد بناگوشي وجود دارند.

بيماري اوريون چه عوارضي به دنبال مي‌تواند داشته باشد؟

مهم‌ترين عوارض اين بيماري عبارتند از:

تورم بيضه‌ها (اركيديت): اين عارضه شايع‌ترين عارضه بيماري در مبتلايان بعد از بلوغ مي‌باشد كه تا حدود يك سوم افراد بالغ مبتلا به بيماري دچار آن مي‌شوند. اين عارضه كه با تب بالا، درد شديد بيضه‌ها و تورم و قرمزي كيسه بيضه‌ها همراه است در حدود 10 درصد افراد مبتلا باعث مشكلات نازايي مي‌گردد. البته اين تصور عامه كه فرد مبتلا به بيماري اوريون نبايد حركت كند زيرا ممكن است بيضه‌ها متورم شوند از آنجا منشاء مي‌گيرد كه اين عارضه معمولا حدود 10 روز پس از تورم غدد بزاقي ايجاد مي‌شود و لذا آن را به حركت كردن بيمار نسبت مي‌دهند كه البته مورد قبول نمي‌باشد.

مننژيت: اين عارضه شايع‌ترين عارضه اوريون در كودكان مي‌باشد به طوري كه باعث سردرد، تب شديد و سفتي گردن و استفراغ‌هاي مقاوم مي‌گردد. البته در اين كودكان معمولا به محض گرفتن مايع نخاع علائم بيمار كاهش مي‌يابد. اين عارضه معمولا خوش‌خيم بوده و بدون هيچ عارضه ماندگاري بهبود مي‌يابد.

كري: يكي از عوارض مهم اوريون كري عصبي مي‌باشد كه عمدتا يكطرفه بوده و مي‌تواند گذرا و يا دائمي باقي بماند.

تورم غده لوزالمعده (پانكراتيت): اين عارضه خوش‌خيم و گذرا گاهي باعث درد شديد شكمي همراه با تب، تهوع و استفراغ شديد مي‌گردد كه البته معمولا علائم بيمار در عرض 2 تا 3 روز فروكش مي‌كند.

درمان اوريون چيست؟

درمان تورم غدد بزاقي در اين بيماران محدود به اقدامات علامت درماني و نگهدارنده مي‌باشد كه شامل داروي ضد تب و درد مانند استامينوفن يا بروفن و يا استفاده موضعي از كيسه آبگرم و يا سرد بر روي غدد متورم است. بهتر است غذاهاي سفت كه نياز به جويدن زياد دارند و يا غذاهاي ترش كه باعث ترشح زياد بزاق مي‌شوند، استفاده نشود. داروي ضدويروس خاصي در اين بيماران كاربرد ندارد؛ زيرا بيماري خود به خود بهبود يابنده است و آن چنانكه واضح است مصرف آنتي‌بيوتيك‌ها در درمان اين بيماري هيچ جايگاهي نداشته و عملي غيرمنطقي مي‌باشد.

آيا واكنشي براي جلوگيري از ابتلاء به اوريون وجود دارد؟

امروزه با مصرف واكسن MMR كه در برگيرنده سه ويروس ضعيف شده‌ي سرخك، سرخجه و اوريون مي‌باشد و به طور روتين در كودكان در سطح كشور در دو نوبت يك سالگي و 4 تا 6 سالگي تجويز مي‌گردد به طور محسوسي از شيوع اين بيماري كاسته شده است. اين واكسن در ابتدا در سال 1967 ميلادي ساخته و در مورد انسان به كار برده شد و از سال 1998 ميلادي جزو واكسيناسيون روتين 81 كشور جهان توسط سازمان جهاني بهداشت (WHO) قرار گرفت و در كشور ما در سال 1382 به دنبال بسيج عمومي واكسيناسيون MR كه در بيش از 33 ميليون نفر انجام پذيرفت، جزء اوريون (mumps) نيز به واكسن اضافه گرديد و واكسن MMR به طور روتين در برنامه واكسيناسيون كشوري قرار گرفت.

اين واكسن مي‌بايستي همواره در يخچال در دماي 2 تا 6 درجه و دور از نور نگهداري شود و به محض اضافه شدن آب مقطر به آن حتما ظرف مدت 6 ساعت مصرف گردد و در صورت عدم مصرف دور ريخته شود. به همين منظور تجويز اين واكسن در روزهاي خاص با جمع‌آوري در آن روز در مراكز بهداشتي انجام مي‌پذيرد.

نحوه تزريق و عوارض تزريق واكسن چيست؟

اين واكسن به صورت زيرپوستي تزريق مي‌گردد. و گهگاه در محل تزريق تورم و سفتي گذرا مي‌تواند ايجاد شود. از عوارض بسيار نادر اين واكسن مي‌توان از: تب و تشنج، تشنج بدون تب، تورم غدد بزاقي و مننژيت نام برد كه معمولا حداكثر ظرف يك ماه پس از تزريق واكسن مي‌توانند ايجاد شوند كه مشكل خاصي براي بيمار ايجاد نمي‌كنند.

در هر حال با تزريق روتين واكسن MMR در كشور به نظر مي‌رسد اين سه بيماري ويروسي و از جمله بيماري اوريون در كودكان در حال كنترل بوده و بيماري محدود به موارد تك‌گير آن به خصوص در بالغين شده است. به اميد آنكه بيماري‌هاي ديگر عفوني را بتوانيم مانند اين بيماري ويروسي در بند كرده و محدود نماييم

 



بیماری هپاتيت
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:11 | نویسنده : جواد افشین

هپاتيت چيست ؟ و علل آن كدامند ؟
هپاتيت يعني التهاب كبد و در ميان عوام مردم به يرقان و زردي مشهور است . مهمترين عوامل ايجادكننده آن ويروسها هستند . ويروسها موجودات بسيار ريزي هستند كه از فرد آلوده به فرد سالم منتقل مي شوند و براي رشد و تكثير خود به يك موجود زنده نياز دارند. تاكنون 6 نوع ويروس هپاتيت شناخته شده است كه شايعترين آنها ويروسهاي هپاتيت آ (
A) ، ب (B) و سي (C) هستند .عوامل ديگري مثل داروها ، بيماريهاي توارثي و خود ايمني و مصرف مشروبات الكلي نيز مي توانند سبب هپاتيت شوند .

هپاتيت يك معضل جهاني.
امروزه هپاتيت يكي از مشكلات بهداشتي عمده جهان است و 300 ميليون نفر در سراسر جهان حامل ويروس هپاتيت ب هستند . هپاتيت ب پس از بيماريهاي سل و مالاريا شايعترين بيماري عفوني و مسري است . سالانه حدود 50 ميليون نفر به تعداد افراد آلوده در دنيا افزوده مي شود . بيشتر مبتلايان در كشور پهناور چين و تايوان بسر مي برند . شيوع اين بيماري در برخي از نواحي آسيا و آفريقا بسيار بالاست و حتي به 20 درصد نيز مي رسد . در ايران طبق آمارهاي موجود حدود 3% افراد جامعه يا قريب به دو ميليون نفر ناقل هپاتيت ب هستند .

ويروس هپاتيت ب
در سال 1965 بلومبرگ (
Blumderg) و همكارانش در فيلادلفيا ، با مطالعه سرم دو بيمار مبتلا به هموفيلي متوجه وجود آنتي ژني شدند كه بعدها به آنتي ژن استراليايي معروف شد و آقاي بلومبرگ به دليل اين كشف خود در سال 1977 موفق به دريافت جايزه نوبل شد .
امروزه مي دانيم كه آنتي ژن استراليايي همان آنتي ژن سطحي ويروس هپاتيت ب يا
HBsAg است . با استفاده از ميكروسكوپ الكتروني شكل و ساختمان اين ويروس شناخته شده است . به هر حال بخش فعال ويروس در قسمت مركزي و آنتي ژن سطحي HBsAg در سطح آن قرار دارد . در صورت مثبت بودن HBsAg ، فرد آلوده تلقي مي شود . محل زندگي و تكثير ويروس كبد آدمي است و محصولات آن پس از توليد به درون گردش خون مي ريزند .
بدن در برابر عفونت ويروسي از خود دفاع مي كند و عليه آنتي ژنهاي ويروسي ، آنتي بادي يا آنتي كر ( پادتن ) مي سازد . در بسياري از موراد ، بدن با دفاع خود عفونت را دفع كرده و فقط ردپاي آن به صورت مثبت بودن آنتي باديها ( پادتن ها ) مشخص مي شود . در اين شرايط علاوه بر رفع خطر ، فرد در مقابل عفونت مجدد مصون مي شود و به اصطلاح خود واكسينه شده است .
 

ناقل بيماري هپاتيت
ناقل بيماري هپاتيت به كساني گفته مي شود كه ويروس هپاتيت (ب) در خونشان به مدت بيش از 6 ماه وجود داشته باشد ، حال عمومي خوبي داشته باشند و در بررسي آزمايشگاهي اختلالي در كار كبد آنان مشاهده نشود . در چنين شرايطي ويروس به صورت مسالمت آميز در داخل بدن وجود دارد ولي آسيبي به كبد وارد نمي كند .
 

چگونگي شناسايي ناقلين هپاتيت ب
در اغلب موارد افراد به دنبال اهداي خون و مشخص شدن وجود آلودگي ويروس هپاتيت ب به پزشكي مراجعه مي كنند . اين افراد معمولا هيچ گونه علامتي ندارند و از آلوده بودن خود نيز اظهار تعجب مي نمايند .
مدتي پس از اهداي خون ، سازمان انتقال خون ايران با ارسال نامه و كارتي وجود عفونت در خون ناقلين هپاتيت ب را متذكر مي شود و دستورهاي بهداشتي را گوشزد مي كند .در برخي موارد به دنبال آزمايشات دوره اي وجود عفونت در خون افراد مشخص مي شود .
ممكن است به دنبال اطلاع از بيماري خود غمگين و ناراحت شويد . بر اعصاب خود مسلط شويد به فكر آينده خود باشيد و براي بررسي بيشتر و كسب اطلاعات به درمانگاه هپاتيت مراجعه كنيد .
 

راههاي انتقال ويروس هپاتيت ب
همانطور كه قبلا ذكر شد تنها مخزن اين عفونت انسان است و انتقال آن از افراد آلوده به افراد سالم صورت مي گيرد . راههاي انتقال عفونت عبارتند از :

  1.   در مناطقي كه ميزان ناقلين زياد است ، عفونت احتمالا از طريق انتقال از مادران آلوده به نوزادان ايجاد مي شود . عفونت نه از طريق بند نافي ، بلكه از طريق بدن مادر در هنگام زايمان و در جريان تماس نزديك بعد از آن منتقل مي شود . در مطالعاتي كه توسط دكتر علويان و همكاران در سال 74 در اهداكنندگان خون انجام شده است ، انتقال از مادر به نوزاد مهمترين راه انتقال در ايران بوده است .

  2.   تماس جنسي با فرد ناقل هپاتيت مي تواند به انتقال عفونت منجر شود . براي ممانعت از اين امر ، انجام واكسيناسيون و استفاده از كاندوم توصيه مي شود .

   3. كارمندان بيمارستانها كه در تماس نزديك با بيماران هستند ، در معرض خطر ابتلاي بيشتري هستند . اين خطر به دليل آلوده شدن با خون بيمار مثلا از راه فرورفتن سوزن آلوده به دست و يا از طريق خراشهاي پوستي است . اين خطر براي جراحان و دندانپزشكان دوچندان مي شود .

   4.   استفادهاز خون و فرآورده هاي خوني آلوده : اين مساله عمدتا در چند دهه قبل اتفاق مي افتادو چون امروزه در تمامي جهان ( و از جمله ايران ) خونهاي اهدايي براي شناسايي ويروس هپاتيت ب آزمايش مي شوند ، خون و فرآورده هاي آن سالم هستند .

    5.  استفاده از وسايل غير استريل در دندانپزشكي ، سوراخ كردن غيربهداشتي گوش ، خالكوبي و حجامت جزو راههاي احتمالي انتقال عفونت تلقي مي شوند .

    6.   بند پاياني كه خون مي مكند ( از قبيل پشه يا ساس هاي رختخواب ) بخصوص در مناطق گرمسير ، عوامل مهمي در انتقال عفونت هستند ، ولي شاهدي دال بر تكثير ويروس در بدن بند پا وجود ندارد .

       چند سئوال

     من مردي 25 ساله هستم و به دنبال اهداي خون متوجه هپاتيت در خون خود شده ام ، آيا انتقال عفونت در دوران نوزادي از مادرم به من صورت گرفته است ؟
آري . اصولا انتقال عامل عفوني از مادر آلوده به نوزادان در اغلب موارد همراه با علامت نيست و اكثر افراد بدون علامت و به دنبال اهداي خون متوجــــــه آلودگي خود مي شوند . پيشنهاد مي شود مادر ، خواهر و برادرانتان بررسي شوند . در اكثر موارد شواهدي از آلودگي فعلي يا قبلي در آنها ديده مي شود .

      يكي از اقوام ما ناقل هپاتيت ب است ، آيا مي توانيم جهت مهماني و صرف غذا به خانه او برويم ؟
هيچ منعي ندارد ، حتي اگر آن فرد آشپز غذاي شما باشد . مي توانيد با اطمينان خاطر ، با او رفت و آمد داشته باشيد و از آن غذا با كمال اطمينان ميل كنيد .


من كارمند يكي از اداره هاي دولتي هستم ، يكي از همكارانم HBsAg مثبت است ، آيا امكان انتقال هپاتيت از او به ما وجود دارد ؟
 خير . خوشبختانه تماسهاي عادي و روزمره نظير دست دادن ، در يك اطاق كار كردن ، معاشرت با دوستان و همكلاسيها و افراد فاميل خطر انتقال بيماري را به دنبال ندارد و جاي نگراني نيست . فقط رعايت نكات بهداشتي كافي است .

      آيا امكان انتقال هپاتيت از حيوانات اهلي مثل سگ و گربه و   به انسان وجود دارد ؟
خير . بيماري هپاتيت از اين طريق منتقل نمي شود .

                 مهمترين راه انتقال ويروس هپاتيت ب در ايران ، از مادران آلوده به نوزادان است .
   مهمترين راه انتقال ويروس هپاتيت ب در غرب از راه مقاربت ، خصوصا خارج از چهارچوب خانواده است .
    بيماري از راه معاشرت معمولي ، غذاخوردن و دست دادن منتقل نمي شود .

 علائم بيماري
با توجه به اينكه در غالب موارد عفونت از مادران آلوده به نوزادان منتقل مي شود ، تا سالها علامتي ديده نمي شود .در برخي موارد به دنبال هپاتيت حاد ويروسي فرد دچار حالت ناقلي مي شود .در اين افراد به دنبال علائم هپاتيت از جمله بي اشتهايي ، ضعف ، بي حالي ، پررنگي ادرار و زردي سيستم ايمني بدن نمي تواند HBsAg را منفي كند و بعد از 6 ماه با وجود بهبودي ظاهري فرد آلوده باقي مي ماند .
خوشبختانه تنها 10 درصد افراد مبتلا به هپاتيت حاد ويروسي دچار حالت ازمان مي شوند و ناقل هپاتيت باقي مي مانند ولي متاسفانه در صورت انتقال عفونت از مادران به نوزادان ، در غالب موارد حالت ناقل پابرجا خواهد ماند و نوزادان آلوده امروزه خود آلوده كنندگان جامعه فردا خواهند بود .
 

تشخيص
بر اساس اكثر گزارش هاي علمي بسياري از كساني كه به ويــروس هپاتيت ب آلــــــــوده مي شوند ، از بيماري خود آگاهي ندارند و سالها پس از ابتلا دچار بيماري مي شوند . راه تشخيص اين بيماري اندازه گيري آنتي ژن سطحي اين ويروس يعني
HBsAg  است . در مورد فردي كه آزمايش HBsAg وي مثبت است ، تنها نتيجه اي كه مي توان گرفت ، اين است كه شخص ، آلوده به ويروس هپاتيت ب است ( يعني در بدن وي ويروس هپاتيت ب وجود دارد .) آنچه اين آزمايش را معني دار مي كند ، حال عمومي بيمــــــار ، وضعيت كبد ( اندازه آن و نتايج آزمايش هاي تخصصي كبد ) و چند آزمايش ديگر در مورد فعاليت ويروس در بدن است .
دربسياري از موارد به دنبال كشف يك مورد
HBsAg مثبت ، ساير افراد خانواده آزمايش شده و موارد مثبت و بدون علامت شناسايي مي شوند .
 

مهمترين مساله در ارتباط با ناقلين هپاتيت ب
از آنجا كه اين بيماري هيچ گونه علامت ، نشانه و ناراحتي ندارد ولي در خون و بدنشان ويروس وجود دارد ، مهمترين مساله و مشكل در مورد اين گروه از افراد ، انتقال ويروس به ديگران است .
  در واقع اين افراد مهمترين و اصلي ترين مخـزن ويروس هپاتيت ب هستند .
 

پيشگيري
بهترين راه مسلح شدن افراد برعليه ويروس ، استفاده از واكسن و رعايت دستورات بهداشتي است .
واكسن هپاتيت نوع ب كه در حال حاضر استفاده مي شود ، در واقع همان آنتي ژن ويروس هپاتيت ب
HBsAg است كه از خون ناقلين سالم بدست آمده و تغليظ شده است . نوعي ديگري از واكسن وجود دارد كه به روش ژنتيكي ( Recombinant ) تهيه شده است . واكسيناسيون معمولا در سه نوبت و به فواصل يك ماه و 6 ماه از تزريق اول صورت مي گيرد .

استفاده از واكسن هپاتيت ب خطر انتقال ايدز و را به دنبال ندارد و اين واكسن كاملا بي خطر است .

چه كساني بايد واكسيناسيون هپاتيت ب انجام دهند .
       1.      نوزادان
       2.      كودكان كمتر از 9 سال
       3.    كادر بهداشتي  درماني كه ممكن است با خون و يا سوزن و يا ساير وسايل آلوده به ويروس در تماس         باشند . اين گروه شامل : پزشكان و پرستاران بخشها ، كاركنان بخشهاي همودياليز ، تكنسينهاي آزمايشگاه        ، بانك خون و سازمان انتقال خون و   است .
       4.      دندانپزشكان و كمك دندانپزشكاني كه بطور مستقيم با بيمار در تماس هستند .
       5.      بيماراني كه مرتبا دياليز مي شوند .
       6.      والدين ، فرزندان و همسر شخص مبتلا به هپاتيت حاد ب و يا ناقلين هپاتيت ب ( كه در ظاهر سالم بنظر مي رسند ) .

        واكسيناسيون افراد فوق در درجه اول قرار دارد و اگر تمامي اين گروهها واكسينه شدند ، آنگاه بهتر است ( در صورت وجود امكانات كافي ) ساير افراد جامعه نيز واكسينه شوند . در حال حاضر واكسيناسيون همه افراد جامعه در برنامه كشوري نيست به هر حال گروههاي در معرض خطر اولويت دارند .

عوارض واكسن هپاتيت ب چيست ؟
عوارض اين واكسن بسيار كم و جزيي بوده و ممكن است فقط باعث قرمزي و ورم محل تزريق ، گاهي درد عضلاني خفيف و تب كمتر از 38 درجه سانتيگراد شود كه پس از مدتي از بين مي رود .

         خوشبختانه واكسن هپاتيت ب در بيش از 90 درصد موارد شخص را در برابر ابتلا به هپاتيت ب ايمن مي كند .

چند سئوال و

         آيا مي توان بدون ارزيابي وضع فرد از نظر هپاتيت ب از واكسن استفاده كرد ؟
خير . گرچه تزريق واكسن حتي به افراد HBsAg مثبت خطردر بر ندارد ولي با توجه به لزوم شناسايي افراد HBsAg مثبت و پي گيري آنان بهتر است پس از مشخص شدن وضعيت بيمار واكسن تزريق شود . 

      آيا كسي كه خون خود پادتن ضد ويروس هپاتيت ب يا HBsAg دارد ، نيز بايد واكسن بزند؟
خير . كساني كه در پي ابتلا به هپاتيت و بهبود بيماري ، در خونشان آنتي بادي با عيار مناسب وجود داشته باشد ، نيازي به تزريق واكسن ندارند ، زيرا خود بطور طبيعي واكسينه شده اند .

       چگونه مي توان از تاثير واكسن اطمينان حاصل كرد ؟
با انجام آزمايش خون و اندازه گيري پادتن ضد ويروس هپاتيت ب (HBsAb) يكماه تا سه ماه پس از تكميل واكسيناسيون مي توان مشخص كرد كه آيا واكسن تاثير داشته است يا خير .

           تزريق واكسن هپاتيت ب در طول دوران بارداري بلامانع است و هيچ اثر بدي روي جنين ندارد .

ازدواج و ناقلين هپاتيت
هيچ مانعي براي ازدواج خانمها و آقايان ناقل هپاتيت ب با افراد سالم وجود ندارد .
توصيه مي شود تا در صورت منفي بودن
HBsAg در طرف مقابل ( همسر آينده ) ، واكسيناسيون ضد هپاتيت ب انجام شود . خوشبختانه خطر انتقال عفونت در زندگي زناشويي سالم حتي  بدون انجام واكسيناسيون زياد نيست ( هر چند نبايد واكسيناسيون فراموش شود )
زناني كه ناقل هپاتيت هستند ، در زمان پريود ( عادت ماهيانه ) چه نكاتي را بايد رعايت كنند ؟
در خون قاعدگي نيز ويروس هپاتيت ب يافت مي شود ( البته در كساني كه ناقل هستند )، لذا اين افراد بايد دقت كافي در مورد آلوده نشدن محيط كار و سكونت مبذول دارند و جهت شستشوي محلهاي آلوده به خون از محلول گلوتارآلدئيد ( سايتكس ) رقيق شده استفاده كنند .
 

حاملگي در خانم هاي ناقل هپاتيت ب
        زناني كه ناقل هپاتيت ب هستند ، آيا مي توانند حامله شوند ؟ اگر حامله شوند ، چقدر احتمال دارد كه فرزند آنها به هپاتيت مبتلا شود و بايد چه كاري انجام دهند ؟
آري ، مي توانند باردار شوند . تنها مسئله اي كه براي اين نوزادان ممكــــن است اتفاق بيفتد ، ابتلا به هپاتيت ب است كه در  حدود40 درصد موارد اتفاق مي افتد ( اين آمار از 10 تا 90 درصد متغير است ). براي اينكه احتمال عفونت نوزاد كاهش يابد ( وحتي به نزديك صفر برسد ) بايد بلافاصله پس از تولد كودك ، ايمونوگلوبولين و واكسن هپاتيت ب به نوزاد تزريق شود . به همين دليل اگر ناقل هپاتيت و حامله هستيد ، حتما خود را از اين مساله مطلع كنيد . پزشك پس از زايمان ، بدن نوزاد را به دقت و با احتياط مي شويد و ظرف 12 ساعت ايمونوگلوبولين هپاتيت ب ( آمپول HBIG ) را روي يك ران و اولين واكسن هپاتيت ب را ( حداكثر در 7 روز اول پس از تولد ) روي ران ديگر نوزاد تزريق مي كند ، و نوبت دوم واكسن پس از يكماه و نوبت سوم واكسن شش ماه پس از نوبت اول تزريق مي شود . كودك شما بايد پس از چند روز و نيز 9 تا 12 ماه بعد از تولد از نظر وجود آنتي ژن سطحي هپاتيت ب (HBsAg  )  مورد آزمايش قرار گيرد . در صورت اتخاذ اين تدابير ، امكان ابتلاي نوزاد شما به هپاتيت ، به كمتر از 10 درصد خواهد رسيد . به هر حال اگر تعداد كافي بچه داريد ، از حاملگي مجدد بپرهيزيد  .

         كليه زنان بايد در دوران بارداري از نظرHBsAg   مورد آزمايش قرار گيرند.

عاقبت ناقلين هپاتيت ب
در اكثر موارد شواهدي دال بر تخريب و التهاب سلولهاي كبدي ديده نمي شود و در واقع يك سازش و همزيستي بين ويروس و سيستم دفاعي بدن به وجود آمده است و اين سازگاري تا ساليان دراز ممكن است باقي بماند و بيمار مشكل كبدي پيدا نكند و ويروس همچنان در حالت نهفته تا آخر عمر باقي بماند . از هر 100 نفري كه به اين حالت مبتلا هستند ، ساليانه 1 تا 2 نفر ويروس را از بدن خود پاك كرده و آزمايش
  HBsAg  آنها منفي مي شود . تعداد بسيار كمي از اين افراد در عرض چند سال ، دچار عود بيماري شده و به اصطلاح فعاليت ويروس در بدن آنها مجددا از سر گرفته شود . به همين دليل است كه به حاملين هپاتيت ب توصيه مي شود تا جهت معاينه و انجام آزمايش هاي كبدي و بررسي وضعشان هر 6 ماه يك مرتبه به پزشك معالج خود مراجعه كنند .

        بهتر است ناقلين هپاتيت به صورت دوره اي ( هر 3 تا 6 ماه ) از نظر عملكرد كبد بررسي شوند تا در صورت تبديل به هپاتيت مزمن ، تشخيص و درمان سريعتر صورت گيرد و از تخريب بيشتر كبد جلوگيري شود .

آيا امكان ابتلاي ناقلين هپاتيت ب به سيروز وجود دارد ؟
در درصد كمي از بيماران كه اختلال در كار كبد به صورت پيشرونده ادامه يابد ، اين احتمال وجود دارد . خوشبختانه امروزه با عرضه
  داروهاي جديد امكان جلوگيري و يا به تاخير انداختن اين روند وجود دارد.
 

رژيم غذايي در ناقلين هپاتيت ب
هيچ گونه محدوديت غذايي توصيه نمي
  شود . تنها افراد  چاق بايد از مصرف چربي خودداري كنند و وزن خود را كاهش دهند .
بقيه افراد مي توانند همانند ساير افراد سالم غذا بخورند .
 

فعاليتهاي ورزشي و روزانه در ناقلين هپاتيت ب
محدوديتي براي انجام امور روزانه وجود ندارد . كساني كه دچار خستگي مي شوند از فعاليتهاي ورزشي سنگين خودداري كنند .
 

مصرف ساير داروها در ناقلين هپاتيت ب
به طور معمول ممنوعيتي در مصرف داروهاي معمول مثل مسكن ها ( استامينوفن و
) آنتي بيوتيكها در ناقلين وجود ندارد و به هر حال نبايد در مصرف اين گونه داروها زياده روي كرد .
 

آيا امكان ريشه كني ويروس به وسيله دارو وجود دارد ؟
داروهايي كه در حال حاضر در درمان هپاتيت مزمن ب استفاده مي شوند، بيشتر در جلوگيري از پيشرفت بيماري موثرند . از اين داروها مي توان آلفا-انترفرون را نام برد . به هر حال در موارد بسيار نادري با استفاده از اين دارو ويروس از بدن كاملا حذف مي شود . به دليل عوارض و احتمال عدم پاسخ به درمان ، مصرف اين داروها در ناقلين هپاتيت توصيه نمي شود .

آيا با تعويض خون مي توان از شرHBsAg  خلاصي يافت ؟ 
خير.

توصيه هاي لازم به ناقلين هپاتيت ب :

      1.   دلسرد و افسرده نباشيد . با توجه به طبيعي بودن آزمايش هاي تخصصي كبدي مثل ساير مردم شاداب زندگي كنيد و دستورات لازم بهداشتي را رعايت كنيد .
2.   براي معاينه و انجام آزمايش هاي خون هر 6 ماه يك بار به پزشك مراجعه كنيد .
3.   كليه اعضاي خانواده تان ( خواهر ، برادر ، پدر ، فرزند ، همسر و هر كس ديگري كه با شما زندگي مي كند )، بايد عليه هپاتيت ب واكسينه شوند .
4.  از مصرف مشروبات الكلي بپرهيزيد .
5.   در صورت مراجعه به دندانپزشكي ، آزمايشگاه ( براي انجام آزمايش ) ، پزشك و اصولا هر جاي ديگري كه امكان انتقال ويروس از شما به ديگران وجود دارد ، حتما آنها را از آلوده بودن خود آگاه كنيد .
6.  هيچ گونه محدوديتي در زندگي خود به وجود نياوريد .
7.  از استعمال دخانيات بپرهيزيد .
8.  از ريش تراش ، مســــواك ، ناخن گير ، شانه و برس به صـــورت مشترك استفاده نكنيد .
9.   در صورت شستشوي كافي و دقيق ظروف غذا با آب جوش و محلول ريكا امكان انتقال بيماري به دليل استفاده از اين وسايل وجود ندارد . به هر حال براي اطمينان بيشتر مي توانيد وسايل فوق را مجزا كنيد .
10.  تلاش كنيد با بيماري خود كنار بيايي .

به اميد جامعه سالمتر براي فرزندانمان و سلامتي و شفاي همه بيماران

References

1. j.E    Berk     (           chief editor       ): Bokus, Gastroenterology . 4 thed . W.B Saunders Co, 1985
2. J.L.  Brown et al : the Hepatitis B Virus in Virus infections of Gut & Liver . Baill . Clin . gatroent , 4 : 721 , 1990
3. M.M Van Ness V S.J Chobanian : Manual of Clinical problems in Gastroenterology . 2 th ed .Little X Brown co , 1994
4. B.J. Mcmahon etal : Frequency of Adverse
Reactions to Hepatitis B Vaccine in 43618 persons .
Am . J . Med , 92 : 254 , 1992

 



بیماری فلج اطفال
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:8 | نویسنده : جواد افشین
تعريف استاندارد مورد فلج شل حاد 

 هر بيمار مبتلا به فلج شل ناگهاني  بدون سابقه قبلي يا ضربه از جمله هر كودك زير 15 سال با تشخيـص گيلن باره يا هر مورد مظنون به فلج اطفال در هر سني .

تعريف عاميانه:شروع هر فلج ناگهاني.

 

 

دستورالعمل كشوري فلج اطفال:

 

تعريف فلج اطفال :

            فلج اطفال يك عفونت حاد ويروسي با دامنه اي متغير از عفونت بدون علامت تا مننژيت آسپتيك، فلج و مرگ است . (نمودار شماره 1 صفحه 1 پيوست )

 

عامل بيماريزا :

            ويروس وحشي پوليواست كه در سه تيپ ( 1و2و3) مي تواند سبب ايجاد بيماري شود . از بيماران فلجي در اكثر اوقات نوع 1 ويروس جدا مي شود . نوع 3 كمتر از نوع 1 شايع بوده و نوع 2 از حداقل موارد جدا مي شود . نوع 1 مسئول اغلب اپيدمي هاست و اغلب موارد پوليو ناشي از واكسن را نوع 2و3 باعث مي شوند .

 

اپيدميولوژي :

وقوع :

موارد تك گير و اپيدمي ها اكثرا" در تابستان و پائيز رخ مي دهند . فلج اطفال در هر سني ممكن است اتفاق افتد ولي بيشتر بيماري كودكان و نوجوانان است . بهبود استانداردهاي زندگي مي تواند موجب بروز بيماري در سنين بالاتر در افرادي شود ، كه در كودكي به ايمني ناشي از عفونت دست نيافته اند . در جاهايي كه ويروس پوليو شايع است ، پادتن عليه سه نوع ويروس ، از طريق بيماري خفيف يا عفونت بدون علامت در سنين زير 5 سال بوجود مي آيد .

متعاقب ابتلاء به يك نوع ويروس فلج اطفال ، ايمني نسبت به آن نوع براي تمام عمر كسب ميشود ولي مصونيت متقاطع بين سه نوع ويروس فلج اطفال وجود ندارد و بهمين علت فرد مبتلاء به فلج اطفال را بهنگام ابتلاء به بيماري بايد واكسينه نمود .

 

مخزن :

            تنها مخزن ويروس ، انسان است . در محيط غيرزنده درمدت كوتاهي از بين مي رود .

 

 

 

راههاي انتقال :

            در مناطقي كه وضعيت بهداشتي آنها در سطح پائيني است ويروس معمولا" از طريق مدفوعي – دهاني سرايت مي كند . در جاهايي كه وضعيت بهداشتي مطلوبي دارند ، انتشار از طريق تنفسي است . ويروس در مدفوع آسانتر و طي مدت زمان طولاني تري نسبت به حلق قابل جداسازي است .

 

دوره نهفتگي :

            عموما" 14-7 روز در موارد فلجي است ولي از 35-3 روز نيز گزارش شده است .

 

دوره سرايت :

            دقيقا" شناخته شده نيست.درهر دو فرم فلجي و بدون علامت ، وجود ويروس فلج اطفال را مي توان ظرف 36 ساعت پس از بروز عفونت ، در حلق و يا پس از 72 ساعت ، در مدفوع اثبات نمود . ويروس حدود 1 هفته از حلق و 6-3 هفته همراه با مدفوع دفع مي شود . مبتلايان از حدود يك هفته پيش از بروز علائم عامل آلودگي هستند .

 

بيماريزائي :

            تمامي افراد مستعد ابتلاء هستند ، ولي موارد فلجي نادر است . عفونت بدون علامت سبب ايجاد ايمني طبيعي عليه همان نوع ويروس فلج اطفال مي شود. حمله ثانويه نادر بوده و ناشي از آلودگي به نوع ديگر ويروس پوليو است . نوزادان ، داراي ايمني غيرفعال مادري هستند.تزريق هاي عضلاني در خلال دوره نهفتگي ممكن است موجب بروز فلج در همان عضو با ساير اعضاء شود .

 

تظاهرات باليني :

            در عفونتهاي بدون علامت ، فرد آلوده علائمي از بيماري نشان نمي دهد و براي درمان مراجعه نمي كند ولي مي تواند ويروس پوليو را به ديگران انتقال دهد . پوليوميليت فلجي داراي 2 فاز مينور و ماژور است . در فاز مينور ( فلج اطفال خفيف ) ، تب ، بيحالي ، سردرد ، آبريزش از بيني و استفراغ وجود دارد كه در صورت تبديل آن به فاز ماژور (فلج اطفال شديد ) ، درد شديد عضلاني ، سفتي گردن با يا بدون فلج شل نيز به آن اضافه مي شود ضمن اينكه فلج عضلات تنفسي و بلع نيز زندگي بيمار را تهديد مي كند .

 

موضع فلج شده به ناحيه سلول هاي عصبي آسيب ديده در نخاع يا مغز بستگي دارد . بروز عفونت بدون علامت و موارد خفيف بيماري معمولا" متجاوز از صد برابر موارد فلجي است بخصوص اگر آلودگي در اوايل عمر باشد . فلج اطفال را مي توان بصورت باليني تشخيص داد ولي امكان اشتباه با عفونتهاي عصبي ديگر و ساير حالات فلجي نيز وجود دارد .

انترو ويروس هاي ديگر ( نوع 70 و 71 ) و ويروسهاي كوكساكي (گروه A نوع 7 ) نيز ممكن است سبب عفونتهاي مشابه فلج اطفال شوند كه البته معمولا" خفيف تر و همراه با علائم عمومي كمتر ، فلج باقيمانده جزئي و ناچيز هستند .

سندرم گيلن باره نيز ممكن است شبيه فلج اطفال باشد ولي معمولا" با تب ، سردرد ، آبريزش بيني و استفراغ همراه نيست .

 

تشخيص افتراقي :

            ارزيابي اوليه باليني به پزشك اجازه مي دهد تا ساير علل فلج بويژه مننژيت باكتريال ، ضربه و فلج مغزي را حذف نمايد .

فلج اطفال در بدو امر ممكن است با سندرم گيلن باره ، ميليت عرضي و نوريت ضربه اي اشتباه شود . جدول ذيل بيانگر برخي از تفاوتهاي عمده فلج اطفال با ساير عفونتهاي فلج دهنده است :

 

علائم

پوليوميليت

گيلن باره

نوريت ضربه اي

ميليت عرضي

استقرار فلج

2 تا 4 روز

يك روز تا يكماه

چندساعت تا 4روز

چندساعت تا 4روز يا بيشتر

تب در شروع بيماري

وجود دارد

وجود ندارد

معمولاً وجود ندارد

اغلب وجوددارد

وضعيت فلج در اندام ها

غيرمتقارن

متقارن

غيرمتقارن

متقارن

الكتروميوگرافي

غيرعادي

عادي

عادي

عادي

 

در صورتي كه تمام حالتهاي ذيل وجود داشته باشد احتمال فلج اطفال بيشتر مي شود :

1-                  سن كودك زير 5 سال باشد .

2-                   شروع فلج همراه با تب باشد .

3-                   فلج طي مدت 4 روز كامل شده باشد .

4-                   فلج اندام ها غير قرينه باشد .

 

 

در كشور ما كه بروز فلج اطفال كم است تشخيص فلج اطفال هنگامي رد مي شود كه نتيجه مطالعات ويروس شناسي منفي باشد .

 

تشخيص آزمايشگاهي :

            اگر تعداد موارد مبتلاء به فلج اطفال كم باشد ، تشخيص موارد مبتلاء به پوليوميليت از ساير علل فلجي توسط آزمايشگاه صورت مي گيرد .

            بر اساس توصيه سازمان جهاني بهداشت ، تشخيص آزمايشگاهي با جدا كردن ويروس از مدفوع بيمار انجام مي پذيرد . چون دفع ويروس در مدفوع متغير است بايد 2 نمونه مدفوع بفاصله 24 ساعت از يكديگر گرفته شود . ويروس وحشي پوليو تنها علت بروز فلج اطفال نيست . بندرت فلج اطفال در اثر ويروس زنده موجود در واكسن خوراكي پوليو ( OPV ) نيز ايجاد مي شود . در چنين حالتي ، سابقه دريافت واكسن خوراكي فلج اطفال تا 28 روز قبل از فلج و يا تماس نزديك با فردي كه تا 75 روز قبل از شروع فلج واكسن دريافت كرده است ديده مي شود .

 

ايمنسازي :

            واكسن فلج اطفال باعث حفاظت با درصد بالا در برابر ويروس مي شود و به 2 شكل در دسترس است .

1-         واكسن خوراكي پوليو ( OPV ) : از راه دهان خورانده مي شود ، تجويز آن آسان است ، ارزان مي باشد ، ايجاد مصونيت روده اي كرده و باعث قطع انتقال ويروس وحشي به كودكان ديگر مي شود . در هر 10 ميليون دز تجويز شده سبب بروز 3 مورد فلج واكسينال مي گردد .

 

2-          واكسن تزريقي پوليو (IPV) : با ايجاد مقدار كافي پادتن در سرم ، از بروز فلج واكسينال جلوگيري مي كند ، مصونيت روده اي بسيار كمي ايجاد كرده در نتيجه كودك ايمن شده با IPV مي تواند ويروس وحشي را به ديگران منتقل كند ، گران است ، نياز به آموزش كاركنان و تجهيزات تزريق دارد .

در ايران واكسن خوراكي فلج اطفال ( (OPV بصورت روتين در بدو تولد ، 5/1 ماهگي ، 3 ماهگي ، 5/4 ماهگي و 6-4 سالگي به كودك خورانده مي شود . (براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص نگهداري واكسن و زمان ايمنسازي در كودكاني كه بموقع مراجعه نكرده اند ، به دفترچه برنامه و راهنماي ايمنسازي مراجعه شود ).

 

 

درمان :

            تاكنون داروي اختصاصي مناسبي براي درمان فلج اطفال پيدا نشده است ، لذا :

الف – بيماراني كه تابلوي عفونت غيرفلجي دارند بايدتحت درمان علامتي با مسكن هاقرار گرفته ، درصورت لزوم تا قطع تب در رختخواب استراحت كرده و از ورزش سخت تا چندهفته و هرگونه تزريق عضلاني اجتناب نمايند .

ب – بيماراني كه دچار فلج شل حاد شده اند بايد توسط پزشكي كه در بيماريهاي عصبي تجربه دارد ارزيابي شود . بدليل خطر وقفه تنفسي ، بيماراني كه اشكال در بلع ، ضعف عضلات سر ، گردن يا تنه دارند بايد در بيمارستان مجهز بستري شوند .

 

پيش آگهي :

            ميزان كشندگي فلج اطفال فرم فلجي معمولا" كمتر از 5% است . مرگ غالبا" در اثر وقفه تنفسي اتفاق مي افتد . بهبودي به وسعت عضلات درگير بستگي دارد . تا شش هفته پس از بروز فلج آسيب هاي قابل برگشت بهبود پيدا كرده و عضلاتي كه پس از 6 هفته هنوز فلج هستند براي هميشه فلج باقي مي مانند .

هرگونه بهبودي كه پس از آن حاصل شود جزئي بوده و به اصلاح مجدد عضلات بستگي دارد تا بهبود عصب .

 

ريشه كني فلج اطفال :

1-                  تعريف :

يعني زماني كه هيچ موردي از فلج اطفال بروز نكند و عامل بيماري (ويروس وحشي فلج اطفال ) بطور كامل از محيط حذف شود .

2-                   فوايد :

-                      صرفه جويي هزينه هاي ايمنسازي جاري عليه فلج اطفال

-                       عدم ابتلاء به فلج اطفال در نتيجه از بين رفتن احتمال خطر مرگ و معلوليت ناشي از بروز فلج اطفال

-                       كاهش هزينه هاي توانبخشي و درمان و نيز ضايعات رواني ناشي از وجود فرد معلول در خانواده

-                       تقويت ديگر برنامه هاي مراقبتهاي بهداشتي اوليه

 

راهكارهاي حصول به ريشه كني فلج اطفال :

·                        ايمنسازي جاري :

واكسن خوراكي فلج اطفال ، واكسن انتخابي سازمان جهاني بهداشت بوده كه اثربخشي 3 دز آن حدودا" 85% مي باشد . هم اكنون اين واكسن بصورت جاري در كشور ما بكار مي رود . ولي حتي اگر پوشش ايمنسازي جاري 100% هم باشد نمي توان بيماري را در جامعه ريشه كن نمود و بايد از 3 روش ديگر ايمنسازي بهره گرفت كه عبارتند از :

·                        روزهاي ملي ايمنسازي ( NIDs ) :

يعني روزهايي كه در آن كليه كودكان سنين زير 5 سال بدون توجه به سابقه ايمنسازي قبلي ، واكسن خوراكي فلج اطفال دريافت مي كنند كه موجب قطع انتقال ويروس وحشي و جايگزين آن با ويروس واكسن و دستيابي سريعتر به پوشش بالاي واكسيناسيون در كشور مي شود . اين ايمنسازي بايد 6-4 هفته بعد تكرار شود . زمان اين ايمنسازي بايد هنگامي باشد كه انتقال بيماري به پائين ترين حدخود رسيده باشد ( زمستان و بهار ) .

·                        ايمنسازي در پاسخ به بروز موارد فلج شل حاد :

اگر مورد فلج شل حاد كشف شده در روستا مي باشد بايد تمامي كودكان زير 5 سال روستا را واكسينه نمود ولي اگر بيمار مبتلاء به فلج شل حاد ساكن شهر باشد بايد كودكان زير 5 سال پانصد خانوار اطراف بيمار را واكسينه كرد . ايمنسازي بايد در 2 نوبت و بفاصله يكماه صورت گيرد . نكته مهم اينست كه عمل واكسيناسيون بايد بعد از گرفتن نمونه مدفوع از بيمار و يا موارد تماس باشد .

·                        ايمنسازي پاك سازي ( Mopping – up ) :

يكي ديگر از راهكارهاي دستيابي به ريشه كني فلج اطفال بوده و در نواحي پرخطر صورت مي گيرد . در اين روش همه كودكان زير 5 سال را بدون توجه به سابقه ايمنسازي قبلي به روش خانه به خانه و بفاصله يكماه واكسينه مي كنند .

·                        مراقبت ( ( Surveillance : 

بطور خلاصه : مراقبت = جمع آوري اطلاعات براي اقدام .

مراقبت يعني جمع آوري منظم و مستمر ، پردازش ، تجزيه و تحليل و تفسير داده هاي بهداشتي در جريان توصيف و پايش يك واقعه بهداشتي، با اين هدف كه از اطلاعات حاصله جهت برنامه ريزي ، اجرا و ارزيابي مداخله اي بهداشت عمومي و برنامه هاي بتوان استفاده نمود .

مراقبت موجب تعيين جمعيت هاي در معرض خطر و محل هاي پرخطر مي گردد .

* مراقبت فلج شل حاد :

الف- بدين معنا كه همه موارد مظنون به فلج اطفال در كليه سنين و افراد مبتلاء به فلج شل حاد از جمله گيلن باره در سنين زير 15 سال بايد مورد جستجو و بررسي قرار گيرند كه از اين طريق مي توان جمعيت هاي در معرض خطر ، مناطق پرخطر و جاهايي را كه ويروس وحشي كماكان وجود دارد شناسايي ، و براي مقابله با آن برنامه ريزي نمود . در شبكه هاي كارآمد هر مورد فلج شل حاد، حداكثر ظرف مدت 7 روز كشف و گزارش مي شود .

ب‌-                          بررسي بيمار و جمع آوري 2 نمونه مدفوع مناسب** حداكثر طي 14 روز پس از بروز فلج .

ج‌-                         وصول نمونه ها به آزمايشگاه تحت شرايط مطلوب طي حداكثر 3 روز .

د‌-                        ارسال جواب آزمايشگاه به واحد مراقبت فلج شل حاد طي 28 روز .

هـ – پيگيري بيمار مبتلاء به فلج شل حاد پس از 60 روز بعد از بروز فلج .

و- طبقه بندي نهايي مورد مبتلاء به فلج شل حاد حداكثر ظرف 90 روز پس از بروز فلج .

ز- تمام موارد فوق بايد به دقت در فرم بررسي *** بيمار بصورت تايپ در 3 نسخه تايپ شده و در مركز بهداشت شهرستان ، استان و اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها نگهداري شوند .

 

مراقبت فعال :

            بمنظور اطمينان از مراقبت جاري فلج شل حاد و پايش آن ، مراقبت فعال به صورت هفتگي به اجرادرمي آيد بدين منظور فرم شماره1 و2**** پايش هفتگي تكميل وارسال مي گردد.

-                        فرم شماره 1 به صورت هفتگي توسط كارشناس مسئول بازديد كننده تكميل خواهد شد . ستون نام واحد زماني تكميل مي شود ، كه مورد مثبت يافت شده باشد كه در اين صورت نام بخش و بيمارستان قيد مي گردد . در رديفهاي بعدي تعداد AFP گزارش شده ، گزارش نشده و جمع موارد صفر به صورت بستري و سرپايي در ستون مربوط قيد مي گردد . حتما" به ستون ذكر دلايل عدم گزارش توجه خواهد شد . اين فرم تكميل شده در آخر هر هفته به نحوي به مركز بهداشت استان ارسال خواهد شد كه اولين روز هفته بعد از نظر رئيس مركز بهداشت استان بگذرد .

 

 

* نمودار فرايند مراقبت ، صفحه 2 پيوست

** نمونه مدفوع مناسب در صفحه 9 شرح داده شده است .

*** فرم بررسي و راهنماي تكميل فرم ، صفحات 3-11 پيوست .

**** فرم شماره 1 و2 ، صفحات 12و13 پيوست .

 

-                        فرم شماره 2 توسط مركز بهداشت استان تكميل مي شود . در ستون اول نام شهرستانهاي استان قيد شده در ستونهاي بعدي بر حسب مورد ، تعداد موارد AFP گزارش شده و نشده و مجموع آن بر حسب بستري و سرپايي تكميل مي شود . توجه شود در شهرستاني كه موردي مشاهده نگرديده فرم با ذكر مورد صفر تكميل خواهد شد . اين فرم در روز اول هفته تكميل شده يك برگ آن به دفتر رياست دانشگاه علوم پزشكي و برگ ديگر به اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها نمابر خواهد شد .

 

 

مشروح اقداماتي كه بايد پس از كشف هربيمار مبتلاء به فلج شل حاد در شبكه بهداشت و درمان كشور صورت گيرد بصورت ذيل است :

 

×            پس از دريافت گزارش كشف مورد فلج شل حاد توسط مركز بهداشتي درماني ، صحت گزارش ، بررسي شده و پس از تأئيد ، بلافاصله مشخصات و آدرس بيماري بصورت (تلفني –دورنگار) به مركز بهداشت شهرستان گزارش شود و اقدام به تكميل فرم بررسي گردد .

×                       مركز بهداشت شهرستان پس از دريافت گزارش ، بايد در كوتاهترين زمان ممكن به بيمار مراجعه و پس از تأئيد فلج شل حاد :

1-                            فرم بررسي را تكميل كند ،

2-                             اطرافيان بيمار را بمنظور يافتن موارد فلج ديگر معاينه نمايد ،

3-               دو نمـونه مدفوع مناسب  از بيمار تهيه كند (بمنظور حصول اطمينان از ارسال بموقع نمونه ها، مركز بهداشت شهرستان مي تواند رأسا" نسبت به ارسال نمونه ها اقدام كرده و از آزمايشگاه رسيد دريافت نمايد ) ،

4-                             فرم درخواست آزمايش نمونه* را تكميل و به دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران ارسال نمايد ،

5-               در صورتيكه بيمار همزمان چهار مشخصه ذيل : ( سن زير 5 سال – شروع فلج همراه با تب – كامل شدن فلج ظرف 4 روز – فلج غير قرنيه اندام ها ) را داشت از اطرافيان بيمار نيز 5 نمونه جمع آوري و ارسال كند ،

 

 

* فرم درخواست آزمايش نمونه ، صفحه 14پيوست

6-                             گزارش فوري به مركز بهداشت استان ،

7-                             پيگيري روز 60 بمنظور آگاهي از چگونگي وضعيت فلج باقيمانده را انجام دهده ،

8-                             به مركز بهداشتي درماني پس خوراند بدهد ،

9-                             اطرافيان و موارد تماس را به طريقي كه قبلا" ذكر شد واكسينه نمايد .

10- مركز بهداشت استان به صورت ماهانه فرم خلاصه اطلاعات* موارد فلج شل حاد را به اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها ارسال نمايد .

 

نمونه مناسب :

-                      حداقل حدود 10 گرم باشد ( باندازه ناخن شست دست )

-                       نمونه ها بفاصله 24 ساعت از يكديگر گرفته شود،اگربيمار قادر به دفع مدفوع نيست مي توان سواب ركتال تهيه كرد .

-                       نمونه ها يا سواب را بايد داخل ظرفهاي استريل شيشه اي يا پلاستيكي درب پيچ دار قرارداد .

-            نمونه ها بايد در 8-4 درجه سانتيگراد حمل شود يا در 20- درجه سانتيگراد نگهداري شود بنابراين براي حمل نمونه ها بايد كلدباكس و آيس پك در دسترس باشد .

-                      نمونه ها بايد حداكثر ظرف 14 روز پس از بروز فلج از بيمار تهيه شود .

-                       نمونه ها با رعايت زنجيره سرما و طي حداكثر 72 ساعت به آزمايشگاه واصل گردد .

×            مركز بهداشت استان مورد فلج شل حاد را به رياست دانشگاه و نيز اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها بصورت تلفني اعلام نمايد .

×            اداره كل مبارزه بابيماريهاپس از وصول نتيجه آزمايش نمونه هاازآزمايشگاه ملي فلج اطفال، بلافاصله نتيجه را به دانشگاهها اعلام نمايد .

چگونگي تكميل و ارسال فرم بررسي موارد فلج شل حاد

تكميل فرم بررسي ظرف 60 روز حاصل مي شود و حداكثر تا يك ماه بعد از آن بايد طبقه بندي نهايي * در كميته استاني طبقه بندي فلج اطفال صورت گرفته و آنگاه فرم تكميل شده به اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها ارسال گردد . بعبارت ديگر فرم بررسي شامل نتيجه گيري روز 60 و طبقه بندي نهايي و ذكر تشخيص نهايي حداكثر بايد در مدت 90 روز به اداره كل پيشگيري و مبارزه با بيماريها واصل گردد .

 



بیماری کزاز
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:5 | نویسنده : جواد افشین

بیماری کزاز چیست؟

بيماري کزاز

کزاز بيماري است عفوني مشترک بين انسان و دامها که معمولاً بصورت تک تک و پراکنده ديده مي شود . بعلت آلوده بودن وسائل جراحي نيز ممکن است چند تن در بخش جراحي بدان دچار گردند . اين بيماري متأسفانه در کشور عزيز ما زياد ديده مي شود

کزاز ميکروب خاصي است که در انتهاي آن اسپور وجود دارد ( سنجاق مانند ) در محيط خارج مقاومت زيادي از خون نشان مي دهد و اسپوري توليد مي کند که مقاومتش خيلي زيادتر است . اثرات ميکرب بواسطه سم بسيار قوي است که ترشح مي کند و از راه لنف ، خون بمراکز عصبي ميرود . با سم ميکرب کزاز توانسته اند علائم بيماري را توليد کنند . ميکرب کزاز در خاک ، مدفوع اسب و گاو و آب و گرد و خاک وجود دارد

مطلب مهم اينکه ابتلاء به کزاز ايمني کاملي ايجاد نمي کند لذا بهترين وسيله براي جلوگيري از آن واکسيناسيون مي باشد . از سوي ديگر سرم ضد کزاز براي پيشگيري سودمند است ولي براي درمان بويژه پس از بروز نشانه هاي بيماري ندارد .

طرز انتقال:

ميکروب کزاز يکی از باکتريهای موجود در خاک (بويژه خاکهای زراعتی ) است . اين ميکروب اغلب در مدفوع اسب وجود دارد . لذا خاکهائی که با مدفوع اسب

آلوده شده باشند احتمال آلودگی بيشتری دارد.

در نتيجه آلودگی زخمها و يا آلودگی بند ناف با کلستريديوم تتانی صورت می گيرد.زخمهای کثيف که حاوی اجرام خارجی بويژه خاک باشند، بيشتر موجب ابتلاء به اين بيماری میشوند.

زخمهای عميق از زخمهای سطحی از نظر ايجاد بيماری خطرناکترند. ورود ميکروب از راه مجاری تناسلی هنگام زايش هم از راههای ابتلاء به کزاز میباشد.

پاتوژنز:

هاگهاي کزاز پس از دخول در زخم، در صورت فراهم بودن شرايط، جوانه می زنند و اشکال رشته ای را ايجاد میآنند آه در اثر تکثير ، ايجاد توکسين می کنند. اين

زهرابه موجب تحريک بدون تنظيم سيناپس شده و در نتيجه انقباض عضلات بدون کنترل مغز میباشد.

 اگر زهرابه ا ز راه اعصاب به نخاع و مغز برسد، کزاز رو به بالا رخ می دهد که علائم از اندامهای خلفی (که محل ورود ميکروب است ) شروع شده و به سمت بالا می - رود.

 اگر زهرابه از راه خون انتشار يابد، زودتر به مغز و نخاع رسيده و کزاز رو به پايين اتفاق میافتد و نشانيها از قسمت ف وقانی بدن آغاز شده وبسوی پايين گسترش میيابد.

نشانه هاي کزاز

دوران پنهاني متوسط بيماري ۸-۷ روز است هر قدر دوران نهفتگي کوتاهتر باشد عاقبت بيماري خطرناکتر است گاهي در مرحله ي نهائي چرک زخم کم شده و سوزش و انقباض عضلاني ظاهر مي شود . امکان ابتلاء مجدد در غياب واکسيناسيون وجود دارد و هر اندازه فاصله بين شروع و انقباض عمومي حاصل از سم بيشتر باشد پيش آگهي بهتر است .

اولين نشانه ي کزاز دشواري بلع و کليد شدن دهان است . بيمار خيلي بزحمت دهان خود را باز مي کند عضلاتي که براي جويدن بکار ميرود در موقع انقباض دردناک و سفت هستند سپس انقباض در عضلات گردن ، صورت و ستون فقرات و شکم و غيره فرا مي رسد ( انقباض عمومي (

انقباض عضلات صورت ، شکل مخصوصي به مبتلا مي دهد و مانند اين است که بيمار خنده بي نمکي به لب دارد ( خنده شيطان ) در حالت حمله عضلات جونده منقبض شده و بواسطه گرفتاري ماهيچه هاي ستون فقرات بدن بعقب خم مي شود ( نظير کمان ) يعني سطح اتکاء تنها پشت سر و پاشنه ها مي باشد . هر گاه انقباض عضلات يک طرف بدن زياد شود بدن بهمان طرف خم مي شود و اگر تمام عضلات بدن بطور يکنواخت دچار شده باشند تمام بدن کشيده و بشکل خبردار در مي ايد . در شيرخواران و افراد خيلي پير کزاز خطرناک است .
انقباض عضلات عمومي بصوت حمله اي ظاهر مي شود يعني در اثر تحريک بيمار با روشنائي و صدا ، تزريق و يا لمس بدن ، جمع شدن عمومي بدن فرا ميرسد ، فکها سخت بهم فشرده شده و ساير عضلات نيز سفت مي شوند . انقباض عضلات حنجره و شکم و ديافراگم وعضلات تنفسي باعث خفگي مي شود . اگر انقباض ماهيچه هاي تنفس طولاني باشد موجب کبودي رنگ مي گردد . حملات انقباضي بيمار را فرسوده و خسته مي کند . کليد شدن دهان سبب تشنگي ، اتلاف شديد انرژي ، عرق ( دفع الکتروليتها ) آسيب ماهيچه ها ( پارگي ) و گرسنگي ميشود .

تب در ابتداي بيماري درحدود ۳۸ درجه بوده و بتدريج بالا ميرود به ۴۰ و بالاتر ميرسد . نبض سريع نيست تعداد تنفس درخارج از حملات تند است و اگر به ۴۰ بار در دقيقه برسد تقريباً وقوع مرگ حتمي است .

در کزاز تعريق فراوان وجود دارد ، فشار خون پائين و بي خوابي وجود دارد . گاه بيماري شدت مي يابد و بيمار در عرض ۳-۲ روز در حالت سکته قلبي يا خفگي يا وارد شدن مواد غذائي در ششها تلف مي شود و يا برعکس در عرض چند هفته انقباض عضلاني تخفيف يافته بهبودي حاصل مي گردد .

انواع خيلي سخت و سبک بيماري هم وجود دارد . فلج يک پا و يا دو پا و فلج صورت و چشم به تنهائي ديده مي شود . اگر فاصله بين اولين علامت کزاز با شروع انقباض عمومي ماهيچه ها کمتر از ۴۸ ساعت باشد بيماري خيلي جدي و بدخيم مي باشد .

 

 

تشخيص:

کزاز به اندازه ای از نظر درمانگاهی مشخص مي باشد آه به ندرت می توان آنرا با بيماری ديگری اشتباه گرفت. نمايان بودن پلک سوم و سابقه جراحات اتفاقی يا اعمال جراحی جديد يا شاخ بری و يا يافتن محل زخم از مشخصات اين بيماری است.

اين بيماری را بايد از عوارض زير تفريق داد.

١) مسموميت با استريکنين:

اين م سموميت در شرايط طبيعی در دامها کمتر اتفاق میافتد، مگر در اثر تجويز زياده از حد اين ماده شيمايی بعنوان دارو.

در صورت وقوع مسموميت اغلب تعدادي از گاوان در يک زمان دچار می شوند ولی کزاز يک بيماری انفرادی است.

 

 

 

 

٢) مننژيت مغزی- نحاعی:

مننژيت نيز باعث سفتی گردن و ا زدياد حساسيت در برابر لمس بدن می شود ولی اين بيماری با سکون و خمودگی توام است و در آن تحريک و ازدياد حساسيت در برابر صدا و حرکات ديده نمیشود.

٣) کمبود کلسيم و منيزيوم در گاوهای شيری:

در کمبود اين دوعنصر، انقباض عضله و تشنج ديده میشود ولی پلک سوم نمايان نيست.

پيشگيري

اسپور کلستريديوم تتاني از راه خراش کوچک و بزرگ و زخم و شکستگي ها و غيره وارد بدن مي شود ، اگر شرايط رشد و افزوني آن فراهم باشد سم ترواش مي کند و اين سم راهي مراکز عصبي مي شود ، بنابراين قبل و بعد از وارد شدن باسيل در بدن مي توان پيش گيري لازم را انجام داد .

دادن آنتي بيوتيک ،‌ ضدعفوني کردن و رعايت پاکيزگي زخم نيز از رشد احتمالي و تراوش سم جلوگيري مي کند ، باسيل کزاز در بافتهاي خراب شده بهتر رشد مي کند بنابراين پانسمان و رعايت پاکي زخم وعمل جراحي لازم سودآور مي باشد .
« واکسيناسيون »

تزريق واکسن مؤثرترين روش حفاظت در برابر کزاز است .

کزاز نوزادان با واکسينه کردن مادر در زمان حاملگي قابل پيشگيري است .

 

 

واكسن كزاز

به منظور حفاظت از بيماري كزار دو گونه آمادگي ضروري ميباشد ، ابتداء در دسترس بودن واكسن كزار كه يك عامل مصونسازي موثر دربين كودكان و همچنين زنان در سنين حاملگي است . يكي از مهمترين روشهاي حفاظت جامعه برعليه بيماري كزاز ، حفظ سطح ايمني عمومي ، انجام ايمن سازي عادي پيش از وقوع بلايا و همچنين پاكيزه نمودن اوليه و كافي جراحات ميباشد ، چنانچه در بيماريهائي كه داراي جراحات باز ميباشند ، رعايت سطح كامل ايمني نگردد ، واكسن كزار يك روش پيشگيري موثر بشمار خواهد رفت . درمورد آمادگي دوم ، انتي توكسين كزاز بايد بطور مجزا و تحت نظر پزشك به بيماران مجروحي كه قبلا" مايه كوبي نگرديده اند تجويز گردد. افزايش فوق العاده بيماري كزاز معمولا" پس از بروز بلاياي طبيعي رخ نمي دهد بنابراين واكسيناسيون عمومي جامعه برعليه بيماري كزار ضروري نبوده و تصور نمي شود كه در كاهش بيماري مصدومان موثر باشد . واكسيناسيون عمومي ممكن است در كمپ ها و اردوگاههاي منطقه و جهت تعداد بيشماري از كودكان برعليه بيماري سرخك ، سياه سرفه ، و احتمالا" پوليو و ديفتري توصيه ميگردد.

 

پيشگيري پاسيو

ايمني پاسيو مي تواند بوسيله آنتي توکسين کزاز ( ايمونوگلوبولين انساني ) تأمين گردد .

سرم اسبي ممکن است موجب واکنشهاي آلرژيک و حتي مرگ در اثر شوک آنافيلاکتيک ((حساسيتي ))شود . ايمونوگلوبولين کزاز انساني معمولاً فاقد خطرات ذکر شده بوده و قدرت آن هم بيشتر از نوع آنتي توکسين هترولوگ است وجانشين سرم اسبي شده است .

 

 

 

پیشگیری از کزاز

اکثر موارد کزاز در افراد غیر ایمن و کسانی که دوز یادآرو کزاز را طی 10 سال گذشته دریافت نکرده‌اند، رخ می‌دهد. به منظور حفاظت از بیماری کزاز دو گونه آمادگی ضروری می‌باشد:

·         تزریق واکسن کزاز طبق برنامه کشوری که یک عامل مصونسازی موثر در بین کودکان و همچنین زنان در سنین حاملگی است. یکی از مهمترین روشهای حفاظت جامعه برعلیه بیماری کزاز ، حفظ سطح ایمنی عمومی ، انجام ایمن‌سازی عادی پیش از وقوع بلایا و همچنین پاکیزه نمودن اولیه و کافی جراحات و زخمها می‌باشد، چنانچه در بیماریهایی که دارای جراحات باز می‌باشند، رعایت سطح کامل ایمنی نگردد، واکسن کزار یک روش پیشگیری موثر بشمار خواهد رفت.

·         در مورد آمادگی دوم ، آنتی‌توکسین کزاز (ایمونوگلوبولین کزاز TIG) باید بطور مجزا و تحت نظر پزشک به بیماران مجروحی که طی 10 سال گذشته واکسن کزاز دریافت نکرده‌اند، تجویز گردد. افزایش فوق العاده بیماری کزاز معمولا" پس از بروز بلایای طبیعی رخ نمی‌دهد، بنابراین واکسیناسیون عمومی جامعه بر علیه بیماری کزاز ضروری نبوده و تصور نمی‌شود که در کاهش بیماری مصدومان موثر باشد. واکسیناسیون عمومی ممکن است در کمپها و اردوگاههای منطقه و جهت تعداد بیشماری از کودکان برعلیه بیماری سرخک ، سیاه سرفه ، و احتمالا" پولیو و دیفتری توصیه می‌گردد.

برنامه تزریق واکسن کزاز

·         سنین تزریق واکسن بطور عادی طبق برنامه کشوری عبارتند از : 2 ماهگی، 4 ماهگی، 6 ماهگی، 18-15 ماهگی، 6-4 سالگی و بزرگسالان باید به صورت مرتب هر 10 سال یک دوز واکسن یادآور کزاز تزریق نمایند.

 

·         در صورت وجود زخم کثیف یا عمقی اگر از آخرین دوز دریافتی واکسن 5 سال گذشته باشد، لازم است یک دوز واکسن کزاز تزریق گردد. دوز یادآور واکسن کزاز به طور معمول همراه با دوز یادآور واکسن دیفتری به صورت واکسن نوع بالغین یا (Td) تزریق می‌شود.

·         ابتلا به کزاز منجر به ایجاد ایمنی در برابر بیماری نمی‌شود. بنابراین انجام واکسیناسیون جهت جلوگیری از عود مجدد بیماری یکماه بعد از بهبودی توصیه می‌شود.

·         در صورت مسافرتهای بین المللی بهتر است یک دوز جدید واکسن کزاز تزریق شود.

 

 

 

 

برنامه ایمن‌سازی جهت پیشگیری از کزاز در زخمها

در این برنامه بر اساس نوع زخم (تمیز یا کثیف) واکسن تجویز می‌شود.

·         در زخمهای تمیز: اگر واکسیناسیون مرتب انجام شده باشد یعنی بیش از 10 سال از دریافت آخرین دوز نگذشته باشد چیز خاصی لازم نیست. ولی اگی بیش از 10 سال باشد، فقط واکسن کزاز تزریق می‌شود.

·         در زخمهای کثیف: اگر بیش از 5 سال از آخرین واکسن فرد گذشته باشد، هم باید واکسن کزاز و هم ایمونوگلوبولین کزاز TIG دریافت نماید که این سرم ضد سم کزاز می‌باشد. زخمهای کثیف یا آلوده، به زخمهای آلوده به کثافت، مدفوع، خاک یا بزاق، زخمهای ناشی از سوراخ‌شدگی، کندگی، زخمهای ناشی از گلوله، له‌شدگی، سوختگی یا یخ‌زدگی اطلاق می‌شود.

در مورد واکسن کزاز هم، معمولا واکسن دوگانه (کزاز-دیفتری)، به واکسن کزاز تنها، ارجح است. معمولا در افراد زیر 7 سالگی، واکسن سه گانه و بالای 7 سال، واکسن دوگانه تجویز می‌شود.

مراقبتهای بهداشتی برای مصونیت از کزاز

تمیز نگاه داشتن زخم

ابتدا زخم را با آب تمیز بشوئید. زخم و اطراف آن را با یک صابون با دقت تمیز نمائید.

توجه به منبع بیماری

زخمهای ناشی از سوزن یا دیگر برشهای عمقی، گزیدگی حیوانات و به ویژه زخمهای کثیف شما را در گروه پرخطر برای ابتلا به عفونت کزاز قرار می‌دهد. در این صورت پزشک زخم شما را تمیز می‌نماید و پس از تجویز آنتی‌بیوتیک، دوز یادآور واکسن کزاز را به شما تزریق می‌نماید.

 

 

مصرف آنتی‌بیوتیک

بعد از شستن و تمیز کردن زخم، یک لایه از آنتی‌بیوتیکهای ( کرم یا پماد) نظیر نئوسپورین یا پلی‌سپورین بر روی زخم قرار دهید. این آنتی‌بیوتیکها بهبود زخم را تسریع نمی‌کنند اما با مهار رشد باکتریها و ایجاد مصونیت، بدن را در ترمیم زخم یاری می‌نمایند. برخی اجزاء در پمادها باعث ایجاد لکه‌های پوستی خفیف می‌شوند. در صورت بروز لکه‌های پوستی مصرف پماد را متوقف سازید.

پوشش زخم

در معرض هوا بودن زخم به بهبودی آن کمک می‌نماید، اما پانسمان زخم را تمیز نگاه داشته و از ایجاد عفونتهای مضر جلوگیری می‌کند. تاولهای تخلیه شده باید تا زمان بهبود پانسمان شوند.

 

 

تعویض پانسمان

پانسمان روزانه و در صورت مرطوب بودن سریعتر تعویض می‌شوند. در صورت حساسیت به برخی از باندها و چسبها از گاز استریل و چسبهای کاغذی استفاده شود.

عواقب بیماری کزاز

اکثر موارد بیماری کزاز شدید بوده و علیرغم درمان منجر به مرگ می‌گردد. مرگ اغلب در اثر انقباض مجاری هوایی، عفونتهای تنفسی و اختلال در سیستم عصبی خودکار رخ می‌دهد. سیستم عصبی خودکار قسمتی از سیستم عصبی است که کنترل عضلات قلبی، عضلات غیر ارادی و غدد را بر عهده دارد. بیماران بهبود یافته از کزاز گاهی به مشکلات روانی مبتلا می‌شوند و به مشاوره روانپزشکی نیازمند می‌گردند. پس اگر دوران کودکی واکسن کزاز دریافت نکرده‌اید به پزشک مراجعه و واکسن نوع بالغین یا Td را تزریق نمائید.

عفونت کزاز نیازمند یک دوره طولانی درمان در یک مرکز بهداشتی می‌باشد. درمان شامل مصرف یک ضد سم نظیر TIG می‌باشد. هر چند ضد سم تنها می‌تواند سموم غیر متصل به بافت عصبی را خنثی نماید. داروهایی جهت آرام بخشی و فلج عضلانی تجویز می‌شوند که در این صورت نیاز به روشهای حمایتی از مجاری هوایی وجود دارد. پزشک ممکن است برای مقابله با باکتری کزاز آنتی‌بیوتیک خوارکی یا تزریقی تجویز کند.

پيشگيري با آنتي بيوتيکها

کلستريديوم نسبت به پني سيلين حساس است بنابراين کاربرد آن در زخمهاي مشکوک منطقي و گاه ضروري است ولي بايد بخاطر داشت که در زخمهاي له و خراب شده دارو بمحل زخم نمي رسد ( بسبب اختلال جريان خون ) لذا امکان زنده ماندن و رشد باسيلها وجود دارد . عملاً در برخي بيماران مشاهده شده است که در زخمهاي تميز شده و عمل شده با وجود کاربرد پني سيلين جانشيني براي واکسن يا سرم ضدکزاز نمي باشد .

 

نظافت و جراحي زخم

‌ براي از بين بردن محيط غيرهوازي بافت و رشد اسپورها سود بخش است عمل جراحي و تميز کردن زخم هر چه زودتر صورت بگيرد اثر سودبخش تري خواهد داشت ( رشد باسيل و توليد سم کاهش خواهد يافت (

توجه به اين نکته حائز اهميت است که بهترين وسيله پيشگيري از کزاز واکسيناسيون کليه افراد درحال تندرستي است .

« درمان »

گرم و مرطوب کردن اطاق ، فيزيوتراپي قفسه صدري ،خارج کردن تراوشات سينه و حلق ، حرکت دادن بيمار در روي تخت ، مراقبت چشمها ، تغذيه از راه لوله معدي ، تجويز آرام بخش ها ( ديازپام ) بمقدار کافي ، آنتي بيوتيکها و در صورت لزوم باز کردن ناي تنفس مصنوعي با دستگاه و مراقبت دقيق و دائمي بيمار که بطور واضح تمام اين موارد به توصيه و تحت نظارت پزشک انجام مي شود.

عوارض زودرس واكسن سه گانه ديفتري  كزاز  سياه سرفه

۴ ساله شهر تهران - در تعدادي از كودكان ۶

از سال ۱۹۷۴ واكسيناسيون (WHO) سازمان بهداشت جهاني عليه سه بيماري ديفتري ، كزاز و سياه سرفه را جزء برنامه گسترده قرار داده است و اكثر كشورها از اين برنامه (EPI) ايمني سازي تبعيت مي كنند. نتيجه اين برنامه كاهش مرگ و مير نوزادان و كودكان بر اثر سه بيماري مهلك ديفتري، كزاز و سياه سرفه آمار مرگ و مير كودكان زير ۵ سال بر اثر WHO . مي باشد ۲/ بيماري هاي قابل پيشگيري با واكسن در سال ۲۰۰۲ را ۵ ميليون نفر تخمن مي زند كه ۱۱ درصد به علت سياه سرفه و ۸ درصد به علت كزاز بوده است و اين آمار در سال ۲۰۰۳ به ۲ ميليون نفر كاهش يافته است

 از سال ۱۳۲۰ واكسن توأم و از سال ۱۳۲۸ واكسن سه گانه ديفتري، (DT) ديفتري و كزاز توسط مؤسسة سرم سازي رازي توليد (DTP) كزاز و سياه سرفه گرديده و همگام با روش هاي توليد واكسن در دنيا ، ارتقاء يافته ساخت DT و DTP است . ساليان متمادي است كه واكسن هاي مؤسسه سرم سازي رازي، موفقيت خود را در ايمن سازي افراد جامعه نشان داده و بررسي هاي متعددي كارايي مثبت آنها را در - كنترل س ه بيماري ديفتري، كزاز و سياه سرفه نشان داده است

 با وجود كاهش مرگ و مير حاصل از بيماري هاي ديفتري، كزاز و سياه سرفه توسط واكسن سه گانه، وجود عوارض اين واكسن باعث نگراني در والدين و پزشكان شده است. اين عوارض در نوع سلول كامل ضعيف شده واكسن سه گانه گزارش شده (DTaP) بيشتر از نوع بدون سلول (DTwP)

 در سال ۲۰۰۴ در ايران ميزان بروز ديفتري، كزاز و ، UNICEF ۱۱ و ۹۸ مورد بوده و در سال ۲۰۰۵ به ، سياه سرفه به ترتيب ۶ ۸ و ۱۲۵ مورد در كل كشور رسيده است . پوشش ،در سال ۲۰۰۴ در ايران به ميزان ۹۹ درصد DTP واكسيناسيون

، و در سال ۲۰۰۵ به ۹۵ درصد كاهش يافته است توصيه مي كند كه واكسن هاي توليدي هر چند سال يك WHO [ بار از لحاظ كارآيي و عوارض، مورد بررسي مجدد قرار بگيرند و لذا اين مطالعه به بررسي عوارض واكسيناسيون با واكسن سلول كامل سه گانه ساخت مؤسسه سرم سازي رازي م يپردازد.

مواد و روش كار

اين مطالعه از فروردين تا مهرماه سال ۱۳۸۵ در سه مركز بهداشتي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي بعد از تأييد معاونت هاي سلامت و غذا و دارو و مركز مديريت بيماري هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و معاونت بهداشتي دانشگاه علوم ۴ ساله كه - پزشكي شهيد بهشتي انجام گرفت . كودكان سالم ۶ واكسيناسيون قبلي خود را بر مبناي كارت واكسيناسيون طبق ۴ و ۶ ماه پس از ، پروتكل استاندارد كشوري در فواصل زماني ۲ تولد و همچنين دوز يادآور اول را در سن ۱۸ ماهگي به طور كامل دريافت كرده بودند، وارد اين مطالعه شدند . كودكاني كه ممنوعيت نقص ايمني، بيماري خود ايمني ، سابقه ،DTP تزريق واكسن عفونت هاي مكرر، سابقه تشنج يا مشكلات عصبي و يا دريافت اخير خون يا ايمونوگلوبولين يا هر نوع فرآورد ه خوني را داشتند، از مطالعه حذف شدند . اين مطالعه تحقيقي آ ينده نگر، در كودكاني انجام شد كه واكسن هاي سه گانه قبلي را طبق پروتكل فوق الذكر دريافت كرده بودند. پرسشنامه عوارض واكسن در هنگام واكسيناسيون به والدين تحويل داده و از آن ها خواسته شد كه در طول يك هفته، عوارض واكسن را در پرسشنامه ثبت كرده و بعد از تكميل، پرسشنامه را به مراكز بهد اشتي عودت دهند. واكسن مورد استفاده در اين مطالعه توسط مؤسسه سرم سازي رازي ايران توليد و در چهارچوب برنامه واكسيناسيون عمومي (DTwP-Razi) كشور بين مراكز بهداشتي سراسر كشور توزيع مي گردد .

محتويات

فلوكولان) توكسوئيد ديفتري، Lf شامل DTwP-Razi واكسن باكتري (International Unit) ۱۶ IU ، ۱۰ توكسوئيد كزاز Lf ۰/ ۰ ميلي گرم نمك آلومينيوم و ۰۱ /۳-۰/ ضعيف شده سياه سرفه، ۶ ۰ ميلي ليتري است (بروشور ارائه شده / درصد تيومرسال در هر دوز ۵ ٢٧٥ عوارضزودرس واكسن سه گانه ديفتري  كزاز سياه سرفه ... سعيد زارعي و همكاران ۰/ توسط مؤسسه سرم ساز ي راز ي). تزريق واكسن به صورت دوز ۵ ميلي ليتري در ناحيه دلتوئيد انجام گ رفت. براي تزريق واكسن از سا خت (BD Soloshot IX, 23G,0.6×25mm) AD سرنگ (Becton Dickinson S.A., Fraga, Spain) BD شركت كه تزريق WHO استفاده شد . شيوه تزريق واكسن بر اساس روش ۹۰ بوده، انجام گرفت [ ۱۴ ]. عوارض واكسن به صورت خود اظهاري در پرسشنامه اي توسط والدين به صورت روزانه در مدت يك هفته بعد از واكسيناسيون ثبت و جمع آوري گرديد . والدين به همراه كودكان به مدت ۱۵ دقيقه در مركز بهداشتي به منظور بررسي

عوارض جدي، شامل تورم يا قرمزي منتشر، گيجي يا بي حالي و سردرد شديد در كودكان واكسينه شده، تحت نظر قرار داشتند . در صورت بروز عوارض جدي، گروه پزشكي درمانگاه مداخله درماني انجام مي داد. عوارض موضعي شامل درد، قرمزي و تورم در محل تزريق واكسن و همچنين عوارض عمومي شامل تب (درجه حرارت زير بغلي)، كاهش اشتها، عوارض گوارشي (اسهال يا يبوست )، تهوع و استفراغ و خشكي يا كهير در پرسشنامه مورد توجه قرار گرفته بود. در صورت وجود عوارض جدي بعد از واكسيناسيون در كودكان، بلافاصله كودك به درمانگاه منتقل و تحت درمان قرار مي گرفت . عوارض موضعي و درجه حرارت زير بغلي بر اساس روش هاي تدوين شده ارزيابي گرديد [ ۱۵ ] و طبق جدول شماره ۱ درجه بندي شد. علائم عمومي به صورت وجود يا عدم وجود مورد بررسي قرار گرفت. اين تحقيق داراي مجوز كميته اخلاق در پژوه ش هاي علومپزشكي از پژوهشكده فناور ي هاي نوين علوم پزشكي جهاددانشگاهي  ابن سينا بوده و پس از كسب مجوز لازم از معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشك ي و هماهنگي با معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، در سطح سه مركز بهداشتي ۱۲ بهمن، محمديان و صلواتي شهر تهران صورت گرفت . طرح، ابتدا توسط واكسيناتور مراكز بهداشتي به والدين توضيح داده و درصورت موافقت والدين و پس از كسب رضايت نامه آگاهانه از والدين، كودك در تحقيق قرار داده شد. اگر در جريان اجراي طرح، عارضه جدي براي كودكان پيش مي آمد، بلافاصله به مركز درماني ارجاع و تيم پزشكي مداخله درماني را آغاز م يكرد.

تمام مراحل تحقيق در مراكز بهداشتي، تحت نظر پزشك، مسئول مركز بهداشت، مديريت بيماري هاي مركز ب هداشت شرق و مديريت بيماري هاي معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي انجام گرفت . اين تحقيق بعد از تأييد طرح تحقيق به سفارش معاونت غذا و داروي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي انجام گرفت.

عوارض واكسن بر اساس يك مطالعه آينده نگر مورد بررسي قرار گرفت. فراواني عوارض در طول يك هفته بعد از واكسيناسيون با مورد بررسي قرار گرفت . همه تحليل هاي DTwP-Razi واكسن آماري و نتيجه گيري ها شامل تعداد موارد ملاحظه شده و درصد آن ها، بررسي روند عوارض واكسيناسيون طي يك هفته توسط آزمون فريدمن و نيز ميانگين و فاصله اطمينان ۹۵ % توسط برنامه

انجام شد.

 



بیماری سیاه سرفه
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:1 | نویسنده : جواد افشین
سياه سرفه عفونت دستگاه تنفسي است که توسط نوعي باکتري

بوردتلاپرتوسيس ) ايجاد مي شود اين بيماري بسيار مهم و واگير مي باشد .عفونت از طريق استنشاق قطرات تنفسي شخص بيمار سرايت مي کند

اين بيماري در تمام سنين بروز پيدا مي کند ولي درکودکان شايعتر است . گسترش جهاني اين بيماري به علت واکسيناسيون بسيار کاهش پيدا کرده است

يک چهارم موارد ابتلا در کشورهاي غربي در سنين نوجواني و بزرگسالان رخ مي دهد

* دوره کمون : دوره کمون بيماري ۱۰-۷ روز مي باشد

* علائم : اين بيماري با علائم سرماخوردگي شروع مي شود که شامل احتقان  و آبريزش بيني ،‌قرمزي و آبريزش چشم ، تب خفيف و سرفه خشک مي باشد . پس از ۲-۱ هفته سرفه هاي خشک تبديل به سرفه خلط دار مي شود . در طول سرفه هاي پشت سرهم که به بيمار دست مي دهد بيمار دچار قرمزي حتي سياه شدن مي شود . کودکان درانتهاي سرفه هاي خود دچار تنفس تندتند به همراه ايجاد صدايي فرياد مانند مي شوند

سرفه هاي شديد منجر به استفراغ در کودکان و سختي نوشيدن مايعات و خوردن غذا مي شود . در موارد بسيار شديد ، قرمزي هاي کوچک (پتشي ) در سطح پوست به علت پارگي مويرگهاي زيرجلدي رخ مي دهد

سرفه ها براي هفته ها مي تواند ادامه يابد . در بزرگسالان و نوجوانان علائم خفيف تر بوده به طوريکه با يک برونشيت قابل اشتباه است

به طور شايع کودکان ۲ هفته علائم سرماخوردگي ، ۲ هفته علائم توأم با سرفه شديد و ۲ هفته هم دوره نقاهت را مي گذرانند که ۲ هفته آخر گاهي تا ماهها طول مي کشد

* پيشگيري : کليه کودکان بايستي بر عليه سياه سرفه واکسينه شوند که در ايران بهمراه دو واکسن کزار و ديفتري با عنوان ثلاث به صورت سراسري به کليه کودکان تزريق مي شود . واکسن سياه سرفه نبايستي پس از پايان ۵ سالگي تزريق شود

به اشخاصي که يکي از اعضاي خانواده آنها دچار سياه سرفه مي شوند آنتي بيوتيک به صورت پيشگيرانه داده مي شود . تا رفع تب ، شخص بايستي ايزوله باشد و کسانيکه از بيمار نگهداري مي کنند بايستي از ماسک استفاده کنند

* تشخيص : تشخيص سياه سرفه بر اساس شرح حال بيمار ، کشت ترشحات بيني و خلط و آزمايش خون و راديو گرافي از قفسه سينه مي باشد

* درمان : تنها با تجويز پزشک شامل آنتي بيوتيک مناسب ، ضد سرفه در صورت لزوم ، خلط آور و تب بر مي باشد . بيمار بايستي تحت مراقبت شديد و حمايتي باشد

نيمي از کودکان نياز به بستري در بيمارستان و مراقبتهاي بيمارستاني دارند

 



بیماری دیفتری
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 18:0 | نویسنده : جواد افشین

دیفتری یک عفونت باکتریایی جدی است که اغلب غشاء مخاطی بینی و گلو را درگیر
می کند و بیماری منجر به گلو درد شدید، تب، تورم غدد لنفاوی و ضعف می گردد. اما شاه علامت تشخیصی وجود یک غشاء خاکستری ضخیم برروی گلو است که تنفس را مشکل می سازد. همچنین دیفتری  ممکن است پوست را درگیر نماید.

سالها پیش دیفتری یکی از عوامل مرگ در کودکان بود. امروزه به علت واکسیناسیون در سراسر جهان بیماری دیفتری به ندرت در ایالات متحده و کشورهای پیشرفته بروز می نماید. در مراحل پیشرفته بیماری دیفتری به قلب، کلیه ها و سیستم عصبی صدمه می رساند. نزدیک به یک دهم از افرادی که به بیماری دیفتری مبتلا می شوند می میرند.

علائم و نشانه ها

Ø گلو درد و خشونت صدا

Ø بلع دردناک

Ø غدد متورم (بزرگی غدد لنفاوی) دور گردن

Ø غشاء ضخیم خاکستری روی گلو و لوزه ها

Ø تنفس مشکل و سریع

Ø ترشحات بینی

Ø تب و لرز

Ø بی حال

 علائم و نشانه های بیماری دو تا پنج روز پس از آلودگی نمایان می شوند ولی ممکن است تا 10 روز بعد نیز به طول بینجامد.

درمراحل اولیه ممکن است بیماری با گلودرد ویروسی اشتباه شود. علائم اولیه دیگر عبارتند از :
یک تب خفیف و غدد متورم در گردن. باکتری مولد بیماری به غشاء موکوس بینی و گلو حمله کرده و لوزه ها را با یک غشاء می پوشاند. گلو متورم و ملتهب می گردد. ممکن است التهاب به طنابهای صوتی و حنجره انتشار یافته و با تورم گلو، مجاری هوایی را تنگ نماید.

 

  شاه علامت

باکتری سمی تولید می نماید که منجر به ایجاد یک غشاء خاکستری ضخیم در بینی ، گلو یا مجاری هوایی می گردد و این یک نشانه دیفتری است که بیماری را متمایز می نماید. این غشاء اغلب خاکستری کثیف یا سیاه بوده و منجر به مشکل تنفسی و تورم دردناک گلو می شود. در مراحل پیشرفته، فرد مبتلا به دیفتری ممکن است، مشکلات تنفسی شدید و علائمی از تنفس مختل نظیر تنفس سریع ، یک ضربان قلب تند ، پوست رنگ پریده را تجربه نماید.

برخی افراد آلوده به باکتری مولد دیفتری تنها بیماری خفیفی را نشان داده و هیچ علامت یا نشانه ای از بیماری را تجربه نمی کنند. آنها حاملین بیماری هستند، زیرا ممکن است منجر به سرایت بیماری به دیگران شوند بدون این که علامت یا نشانه ای از بیماری را در خودشان نشان دهند.

  دیفتری پوستی  

دیفتری به دو شکل رخ می دهد. یک نوع باعث درگیری غشاء های مخاطی بینی و گلو و نوع دیگر پوست را درگیر می نماید.  

یک زخم آلوده به باکتری معمولاً قرمز ، دردناک و متورم است . یک زخم آلوده با باکتری دیفتری همچنین ممکن است با مواد خاکستری و کثیف پوشیده شود.

اگر چه این بیماری در شرایط آب و هوایی گرمسیری شایع است، دیفتری پوستی در آمریکا و به ویژه بین افرادی با وضعیت بهداشتی ضعیف که در مناطق شیوع زندگی می کنند نیز بروز می کند.

در موارد بسیار نادری دیفتری چشم را درگیر می نماید.

  علل 

عامل بیماری باکتری کرینه باکتریوم دیفتریه می باشد. اغلب باکتری در سطح غشاء مخاطی گلو تکثیر یافته و منجر به التهاب این ناحیه می گردد. برخی گونه های این باکتری تولید سمی
می نمایند که به قلب ، مغز و اعصاب آسیب می رساند.

شما از طریق استنشاق قطرات معلق در هوا به بیماری مبتلا می شوید. دیفتری از طرق ذیل از فرد مبتلا به دیگران انتقال می یابد.

Ø عطسه و سرفه به خصوص در موقعیت های شیوع

Ø  لوازم شخصی آلوده نظیر لیوان آب که توسط فرد آلوده استفاده می شوند.

Ø لوازم خانگی آلوده نظیر حوله فرد مبتلا

Ø تماس با یک زخم آلوده به باکتری دیفتری

افراد آلوده به بیماری و کسانی که درمان نشده اند طی بیش از 6 هفته می توانند عفونت را به دیگران منتقل نمایند، حتی اگر هیچ گونه علائمی از بیماری را نشان ندهند.

  عوامل خطر 

Ø کودکان کمتر از 5 سال و بالغین بالای 60 سال

Ø زندگی در مناطق شلوغ و کثیف

Ø سوء تغذیه

Ø کودکان و بالغین غیر ایمن در برابر بیماری

Ø  افرادی با سیستم ایمنی تضعیف شده.

 دیفتری هنوز در کشورهای پیشرفته معمول است، به طور مثال اپیدمی بزرگ دیفتری در سال
 1990 میلادی باعث 5000 مرگ در روسیه شد. بیشتر موارد بیماری در افرادی رخ می دهد که واکسیناسیون ناکامل داشته اند.

  غربالگری و تشخیص 

در کودکی بیمار که از گلو درد رنج می برد و لوزه و گلو با یک غشاء خاکستری پوشیده
شده است باید به بیماری دیفتری شک کرد . با نمونه گیری از غشاء خاکستری و ارسال آن جهت کشت آزمایشگاهی می توان تشخیص دیفتری را تائید کرد.

با ارسال یک نمونه بافتی از زخم  آلوده و انجام تست های آزمایشگاهی نوع دیفتری درگیر کننده پوست تعیین می گردد.

در صورت شک به دیفتری درمان حتی قبل از مشخص شدن نتایج آزمایش ها باید فوراً آغاز گردد.

  عوارض بیماری

مشکلات تنفسی : سم تولیدی توسط باکتری منجر به صدمات بافتی در ناحیه عفونت، بینی و گلو می شود. این عفونت موضعی ایجاد یک غشاء کثیف خاکستری رنگ، حاوی سلول های مرده باکتری و مواد دیگر برروی غشاء مخاطی بینی و گلو می نماید. این غشاء از طریق انسداد تنفسی  عواقب خطرناک دارد.

-  صدمات قلبی : سم باکتری از طریق خون به دیگر بافت های بدن نظیر عضلات قلبی آسیب می رساند. یکی از عوارض بیماری التهاب عضلات قلب می باشد. علائم و نشانه های این عارضه شامل تب، درد قفسه سینه، درد مفاصل و افزایش غیر طبیعی ضربان قلب می باشد. صدمات عضلات قلبی ممکن است خفیف و یا شدید باشند. موارد شدید منجر به نارسایی احتقانی قلب و مرگ ناگهانی می شود.

-  صدمات کلیوی : سم دیفتری کلیه ها را درگیر نمونه و توانایی تصفیه خون را در
کلیه ها کاهش می دهد.

-  صدمات عصبی : سم به اعصاب و به خصوص اعصاب گلو آسیب رسانده، در نتیجه بلع مشکل می شود. اعصاب بازوها و پاها ممکن است ملتهب شوند. و منجر به ضعف گردند.

در موارد شدید اعصاب عضلات تنفسی آسیب دیده و تنفس را مشکل می سازند.

با درمان به موقع، اغلب مبتلایان به عوارض مبتلا نمی شوند اما بهبود به آهستگی صورت
می گیرد. دیفتری در یک مورد از هر 10 مورد کشنده می باشد.

  درمان

ضد سم  : بعد از اثبات بیماری دیفتری کودک یا فرد بالغ آلوده یک ضد سم اختصاصی دریافت می نماید. این ضد سم دیفتری،سموم موجود در گردش خون را خنثی می نماید. ضد سم به صورت داخل وریدی یا عضلانی تجویز می شود اما ابتدا باید تست حساسیت پوستی انجام شود، تا از عدم حساسیت فرد به ضد سم مطمئن گشت.

فرد حساس به ضد سم ابتدا باید نسبت به ضد سم غیر حساس شود. برای حصول این عمل ابتداد دوز کم تجویز و سپس به صورت تدریجی دوز را افزایش می دهیم.

  آنتی بیوتیک

  در درمان دیفتری، آنتی بیوتیک هایی نظیر پنی سیلین یا اریترومایسین کاربرد دارند. آنتی بیوتیک زمان مسری بودن بیماری را کاهش می دهد . کودکان و بالغین مبتلا به بیماری اغلب جهت درمان نیازمند بستری در بیمارستان می باشند. فرد مبتلا به بیماری دیفتری باید در بخش مراقبتهای ویژه ایزوله شود.پزشک جهت جلوگیری از انسداد تنفسی مقداری از غشاء خاکستری و ضخیم موجود در گلو را خارج می نماید. دیگر عوارض دیفتری نیز  نیاز به درمان دارند. یکی از عوارض التهاب عضلات قلب می باشد. در موارد پیشرفته بیماری، تا زمان بهبود کامل فرد نیازمند حمایت تنفسی می باشد.

  درمانهای پیشگیری کننده

در صورت تماس با فرد آلوده به دیفتری جهت آزمایش و درمان احتمالی به پزشک مراجعه نماید. پزشک ممکن است جهت پیشگیری از عفونت، آنتی بیوتیک تجویز نماید. همچنین فرد آلوده باید یک دوز یادآور واکسن دیفتری دریافت نماید.

همچنین پزشک ناقلین بیماری را توسط آنتی بویتیک درمان می نماید.

       پیشگیری 

قبل از کشف آنتی بیوتیک، دیفتری یک بیماری شایع در اطفال بود. امروزه بیماری از طریق تزریق واکسن علاوه بر درمان پذیری قابل پیشگیری نیز می باشد. واکسن دیفتری اغلب همراه با واکسن کزاز و سیاه سرفه  می باشد و به عنوان واکسنDPT  شناخته می شود. آخرین نوع این واکسن نوع Dtap می باشد. این واکسن یکی از واکسن هایی است که تجویز آن در آغاز دوران شیرخوارگی توصیه می شود.این واکسن شامل 5 مرحله تزریقی در بازو و ران می باشد. این واکسن در  سن 2 ماهگی، 4 ماهگی، 6 ماهگی، 18-15 ماهگی و 6-4 سال تزریق می گردد.

واکسن دیفتری در پیشگیری بسیار مؤثر است. اما ممکن است دارای یک سری عوارض جانبی باشد. این عوارض عبارتند از : یک تب خفیف ، گیجی، درد در محل تزریق واکسن.

ندرتاً واکسن DPT منجر به عوارض جدی نظیر واکنش آلرژیک، سرع یا شوک در کودکان
می گردد که همگی قابل درمان می باشند.

برخی کودکان نظیر کودکان مبتلا به اختلالات مغزی پیشرفته کاندید مناسبی برای دریافت واکسن DPT نیستند.

  دوزهای یادآور

بعد از تزریق دوزهای اولیه واکسن در دوران کودکی جهت حفظ ایمنی در برابر بیماری نیاز به تجویز دوز یادآور واکسن می باشد، این بدین دلیل است که ایمنی نسبت به دیفتری با گذشت زمان کاهش می یابد.

تجویز اولین دوز یادآور حوالی سن 12 سالگی صورت می گیرد و سپس هر 10 سال تکرار
می شود ، به خصوص هنگامی که شما مقصد مسافرت به نواحی آلوده به بیماری را دارید. دوز یادآور واکسن دیفتری همراه با دوز یادآور واکسن کزاز تجویز می شود. واکسن کزاز _ دیفتری Td در بازو و ران تزریق می شود.

طبق توصیه پزشکان افراد بالاتر از 7 سال که واکسن دیفتری دریافت نکرده اند، باید سه دوز واکسن Td دریافت نمایند.

 

  مراقبت شخصی

بهبود دیفتری نیازمند یک استراحت طولانی مدت می باشد و تا زمان بهبودی کامل یا 6 هفته باید استراحت نمایند. در صورت درگیری قلبی، استراحت یک جزء مهم درمانی می باشد. قرنطینه کردن بیمار در جلوگیری از انتشار بیماری بسیار مهم و مؤثر است. همچنین شستن دست افراد خانواده نیز به جلوگیری از انتشار بیماری کمک می نماید.

به علت همراهی بلعیدن دردناک با بیماری، بیمار باید با غذاهای نرم و مایعات تغذیه شود.

بعد از بهبودی بیمار، جهت جلوگیری از عود یک دوره کامل واکسیناسیون دیفتری نیاز
می باشد. ابتلا به دیفتری،  ایمنی در تمام عمر ایجاد نمی کند. در صورت عدم واکسیناسیون کامل شما ممکن است بیش از یک بار به دیفتری مبتلا شوید.

 



بیماری سل
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 17:5 | نویسنده : جواد افشین
 بیماری سل

.

.

میکروبی که باعث بیماری سل می شود، مایکوباکتریوم توبرکلوزیس نام دارد؛

این بیماری از طریق هوا پخش می شود ولی حتماً باید تماس نزدیک با فرد مبتلا به سل وجود داشته باشد؛

داروهای ضد سل، موجب درمان و پیشگیری از سرایت بیماری می شود

.

.

 

بیماری سل چیست؟

 

میکروبی که باعث بیماری سل می شود، مایکوباکتریوم توبرکلوزیس نام دارد؛ سل اکثرموارد ریه ها را گرفتار می سازد ولی می تواند سایر اعضای دیگر بدن را هم مبتلا کند. میکروب ممکن است بصورت نهفته و یا بصورت فعال باشد.

نهفته یعنی میکروب در بدن فرد وجود دارد ولی باعث بیماری نشده است. اگر شما دارای سل نهفته باشید، علایم سل را نخواهید داشت و نمی توانید بیماری را به فرد دیگری منتقل نمایید ولی درصورتیکه آلوده به HIV باشید، ویروس، سیستم ایمنی شما را به حدی تضعیف می کند که بدن نمی تواند در مقابل میکروب مقاومت نماید بنابر این میکروب سل شروع به تکثیرورشد کرده و موجب سل فعال می شود (که بیماری سل نیز نامیده می شود  

درفرد آلوده به HIV؛ ابتلا ریه ها و یا هر عضو دیگری به سلِ فعال ، یکی از نشانه های ورود به مرحله بیماری ایدز است

.

.

میکروب سل چگونه سرایت پیدا می کند؟

این بیماری از طریق هوا به سایر افراد منتقل می شود. هنگامیکه شخصی که بیماری سل ریوی و یا گلو دارد، عطسه یا سرفه بکند و یا آواز بخواند قطره های خیلی کوچک که حاوی میکروب سل است در هوا پراکنده می شود، شخص دیگری که همان هوای حاوی میکروب را تنفس کند ممکن است مبتلا به بیماری سل شود.

بیماری سل در تماس طولانی و نزدیک منتقل می شود، لذا افرادی که هر روز با بیمارمبتلا به سل در تماس هستند مانند افراد خانواده، دوستان وهمکاران در معرض خطر بیشتری قرار دارند

بیماری سل از طریق دست دادن، استفاده از دستشویی و یا قاشق و ظرف مشترک پخش نمیشود..

.

چگونه می توان ازابتلا به بیماری سل پیشگیری کرد؟

برخی از مشاغل که بیشتر در تماس با مبتلا یان به سل هستند بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری سل می باشند، مثل افرادی که در بیمارستان و درمانگاه یا زندان و یا خانه فقرا برای افراد بی سرپناه کار می کنند. شما و پزشکتان باید باهم تصمیم بگیرید که آیا به صلاحتان است که در چنین محیطی کار بکنید یا خیر.

چنانچه در شرایطی قرار دارید که خطر ابتلای سل به میزان بیشتری شما را تهدید می کند حتماً باید آزمایش بیماری سل بیش از سالی یک بار برایتان انجام بگیرد

چنانچه برایتان مقدور است سعی کنید از شخصی که بیماری سل فعال دارد ولی داروهایش را مصرف نمی کند و یا اینکه تازه شروع به خوردن دارو کرده است دوری کنید. فردی که به مدت چندین هفته داروهایش را مصرف کرده است طبیعتاً دیگر بیماری سل را منتشر نمی کند و پزشک به وی خواهد گفت که چه موقع همراهان وی را خطر ابتلا تهدید نمی کند.

.

چگونه می فهمیم که مبتلا به سل فعال هستیم؟

علامتهای این بیماری بستگی به این دارد که میکروب به کدام عضو حمله کرده است. معمولاً میکروب سل ریه ها را درگیر می کند وعلامت های سل ریوی شامل:

* سرفه شدید بیش از ۳ هفته ،
* درد قفسه سینه ،
* خلط خونی

سایرعلایم عبارتند از

* ضعف یا خستگی زیاد،
* کاهش وزن،
* از دست دادن اشتها
* تب
* لرز و
* عرق شبانه

.

.

آیا بیماری سل فقط ریه ها را مبتلا می سازد؟

خیر، هرچند بیماری سل فعال اغلب ریه ها را درگیر می کند ولی اعضای دیگر بدن راهم می تواند مبتلا سازد، از جمله کلیه ها و ستون مهره ها.

فردی که مبتلا به سل ریوی و یا سل حنجره نباشد معمولاً نمی تواند این بیماری را به سایر افراد منتقل کند

.

.

آیا فردی که HIV مثبت است بیشتر در خطر ابتلا به بیماری سل است؟

بله، احتمال فعال شدن سل نهفته در بدن فرد HIV مثبت زیاد است، به دلیل اینکه سیستم دفاعی بدن در چنین شخصی ضعیف است بنابراین بدن نمی تواند با میکروب جدید به خوبی مبارزه کند.

.

.

آیا اگر من HIV مثبت باشم؛ باید آزمایش بیماری سل را انجام بدهم؟

بله، چنانچه سابقه ابتلا به بیماری سل و یا سابقه آزمایش پوستی ( PPD ) مثبت سل را ندارید، حتماً جهت انجام آزمایش پوستی به پزشک و یا مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنید.

جهت انجام این آزمایش، مایعی به نام توبرکولین به زیر پوستتان در ناحیه ساعد تزریق می شود. بعد از ۲ تا ۳ روز باید مجدداً به دکتر مراجعه کنید، پرستار و یا دکتر به محل تزریق نگاه کرده و مشخص خواهد کرد که نتیجه آزمایش مثبت یا منفی بوده است

اگر جواب آزمایش مثبت باشد معمولاً به دلیل سل نهفته است؛ ولی با این وجود ممکن است هنوز نیاز به آزمایشهای بیشتری داشته باشید تا مشخص شود آیا مبتلا به بیماری سل (سل فعال) هستید یا خیر. این آزمایش ها شامل عکس ریه ها و آزمایش خلط می باشد، چون میکروب سل به اعضای دیگر بدن هم ممکن است حمله کند لذا گاهی ممکن است آزمایشهای بیشتری هم در خواست شود

اگر جواب آزمایش منفی باشد؛ حداقل سالی یک بار آزمایش بیماری سل را باید تکرارکنید وهمیشه از دکتر خود در مورد احتمال ابتلا به سل بپرسید

اگر مادر HIV مثبتی هستید که فرزندتان بعد از اینکه HIV مثبت شدید بدنیا آمده است؛ حتماً فرزندتان در سن ۹ تا ۱۲ ماهگی باید آزمایش سل بدهد

.

.

اگرمن مبتلا به سل نهفته باشم؛ آیا با دارو می توان از پیشرفت و تبدیل شدن آن به بیماری سل فعال جلوگیری کرد؟

بله، داروی ایزونیازید ازتبدیل شدن سل نهفته به بیماری سل فعال جلوگیری می کند. برای افرادی که HIV مثبت هستند همراه ایزونیازید، ویتامین ب ۶ هم تجویز می شود که از صدمه دستگاه عصبی پیشگیری می کند.

به محض اینکه متوجه شدید HIV مثبت هستید آزمایش سل بدهید

در صورتیکه نتیجه آزمایش مثبت بود (ولی سل فعال نداشتید)؛ احتمال زیاد پزشک برای مدت حداقل ۱۲ ماه
جهت جلوگیری ازتبدیل شدن سل نهفته به بیماری سل فعال داروی ایزونیازید برایتان تجویز خواهد کرد. این مدت به این دلیل طولانی است که میکروب های سل به آهستگی از بین می روند. داروها را دقیقاٌ طبق دستور پزشک استفاده کنید

اگر حامله هستید احتمالاً بازهم دکتر برایتان ایزونیازید تجویز خواهد کرد (ولی

توصیه خواهد کرد که از3 ماه بعد شروع به مصرف بکنید

چنانچه میکروب سل با داروی ایزونیازید از بین نرفت دکتر داروی دیگری احتمالا ریفامپین

جهت پیشگیری از سل فعال تجویز خواهد کرد

.

.

اگر من مبتلا به بیماری سل فعال باشم، آیا بهبود پیدا خواهم کرد؟

بله ؛ داروهای ضد سل در بدن اشخاص HIV مثبت بخوبی بدن اشخاص بدون HIV عمل می کند .

داروهای متعددی برای درمان سل فعال وجود دارد و درچند هفته اول ممکن است چند داروی مختلف بطور همزمان برایتان تجویز شود که بعد از چند هفته علایم بیماری ناپدید می شوند ولی به خاطر داشته باشید که میکروب بیماری سل خیلی آهسته از بین می رود بنابراین حتماً داروهایتان راهمان طوریکه د دکتر دستور داده است مصرف کنید  همان مقدارو در همان زمان (ساعت) و طول مدتی که .

آیا بیماری سل از من به دیگران سرایت می کند؟

بله ، اگرمبتلا به بیماری سل ریوی و یا سل گلو باشید احتمالاً می توانید بیماری را به دیگران منتقل کنید.

بنابربه مدت چند هفته باید درمنزل بمانید و از حضوردرمحل کار و یا مدرسه خودداری کرده و استراحت کنید
.

معمولاً پزشک به شما خواهد گفت که چه زمانی می توانید به محل کار و یا مدرسه برگردید

داروهای ضد سل موجی ضعف وبی حال نمی شود همچنین برقدرت کار کردن و همینطور توانایی جنسی شما اثر بدی نخواهد داشت

.

.

من برای بیماری ایدز داوری “پروتئاز اینهیبیتور” مصرف می کنم؛ آیا می توانم داروی ضد سل را هم بطور هم زمان بخورم؟

بله می توانید بطورهم زمان مصرف کنید، ولی باید بدانید که این دو دارو ممکن است روی یکدیگر اثر داشته باشند بنابراین انتخاب ترکیب دارویی برای شما برعهده پزشک خواهد بود.

.

.

بیماری سل مقاوم به درمان چیست؟

وقتیکه میکروب سل با داروی خاصی از بین نرود به آن میکروب مقاوم می گویند.

سل زمانی مقاوم به درمان می شود که بیمار داروهایش را به مدت کافی و یا به میزان کافی مصرف نکرده است

بنابراین همیشه دقیقاً طبق دستورپزشک داروهایتان را مصرف کنید

بیماران مبتلا به سل مقاوم به درمان می توانند بیماری خود را به دیگران پخش کنند.

سل مقاوم به درمان معمولاً در بیمارانی دیده می شود که در مناطقی که شیوع سل

زیاد است زندگی می کنند مانند:

آفریقا، آسیای جنوب شرقی و آمریکای لاتین

قتی که تعداد زیادی از داروها نتوانند بیماری سل را درمان کنند، میکروب سل دارای “مقاومت چند دارویی ” (MDR TB) است.چنین بیمارانی باید حتماً به پزشکانی مراجعه کنند که در امر معالجه مقاومت چند دارویی تبحر خاص دارند و قادرند بهترین گروه دارویی را برای مبارزه با میکروب توصیه کنند

 

.

.

 

 

 

 

 

 

 


منابع:

* CDC Division of HIV/AIDS Prevention Internet
Address: http://www.cdc.gov/hiv

مترجم:دکتر فاطمه مالکیان
ویراستار:دکتر لیلا میرحقانی

World Health Organization. Global Tuberculosis Control: Surveillance, Planning, Financing, WHO Report 2004. Geneva, Switzerland.

Fact Sheet No 104, World Health Organization, March 2004; accessed 24th September 2004.

Anti-Tuberculosis Drug Resistance In The World Third Global Report, The WHO/IUATLD Global Project on Anti-Tuberculosis Drug Resistance Surveillance 1999-2002.

 

 



ماکت
تاريخ : چهارشنبه نوزدهم بهمن 1390 | 15:38 | نویسنده : جواد افشین

در حقیقت ، ماکت از تبدیل طرح دو بعدی به طرح سه بعدی و حجمی ایجاد می شود و می تواند با مواد ،مصالح و روش های مختلف اجرا شود هنگامی که یک دانش آموز با استفاده از ماکت عینیت سه بعدی می بخشد به سرعت به نقاط ضعف و قوت طزح خود پی می برد و در راه تکمیل طرح خود می کوشد. بنابراین طرح در جهت صحیح پیش می رود و در زمان انرژی و هزینه صرفه جویی می شود. و در ضمن طرح ،پخته تر و کامل تر شده نقایص آن کاهش می یابدچه بسیا ر پیش آمده است که به واسطه ساخت ماکت ،از تغییرات و تخریب های پر هزینه و زمان بر بعدی ،ممانعت به عمل می آید

تصاویر انواع ماکت:

 

 

در حقیقت ، ماکت از تبدیل طرح دو بعدی به طرح سه بعدی و حجمی ایجاد می شود و می تواند با مواد ،مصالح و روش های مختلف اجرا شود هنگامی که یک دانش آموز با استفاده از ماکت عینیت سه بعدی می بخشد به سرعت به نقاط ضعف و قوت طزح خود پی می برد و در راه تکمیل طرح خود می کوشد. بنابراین طرح در جهت صحیح پیش می رود و در زمان انرژی و هزینه صرفه جویی می شود. و در ضمن طرح ،پخته تر و کامل تر شده نقایص آن کاهش می یابدچه بسیا ر پیش آمده است که به واسطه ساخت ماکت ،از تغییرات و تخریب های پر هزینه و زمان بر بعدی ،ممانعت به عمل می آید

تصاویر انواع ماکت:

 

 

 



معلمان خوب
تاريخ : جمعه چهاردهم بهمن 1390 | 13:38 | نویسنده : جواد افشین

معلمان خوب:

ـ هدف دارند
ـ منتظر موفقیت همه دانش آموزان هستند
ـ تحمل ابهام را دارند
ـ برای ارضای نیازهای بچه ها تمایل به تغییر و هماهنگی دارند
ـ به کارشان فکر می کنند
ـ از مدلهای مختلف یاد می گیرند
ـ از کار و شاگردانشان لذت می برند

 ● معلمان خوب هدف دارند

شما نمی توانید به معنای کلی خوب باشید، بلکه باید در چیزی یا کاری خوب باشید. به عنوان معلم معنایش این است که بدانید دانش آموزانتان چه انتظاری دارند، و برای رسیدن به این انتظارات برنامه ریزی کنید، شما هم درباره آنچه در کلاستان رخ می دهد، بر پایه اهدافی که می خواهید به آنها برسید، انتظاراتی دارید. اگر می خواهید بچه ها را برای اشتغال آماده کنید، از آنها وقت شناسی و توجه خوب انتظار دارید. اگر در یک کلاس کنکور تدریس می کنید، به توضیح شکل تست و کمک به بهبود مهارتهای امتحان دادن بچه ها وقت می گذرانید و اگر می خواهید شاگردانتان در خواندن کتاب بهتر و جدی تر بشوند باید در کلاس وقتی برای خواندن و منابع و کتابهای لازم اختصاص بدهید.


معلمان خوب منتظر موفقیت همه دانش آموزان هستند

این پارادوکس بزرگ تدریس است. اگر ما خودارزیابی مان را کاملاً بر پایه موفقیت شاگردانمان قرار بدهیم، حتماً ناامید خواهیم شد. در همه سطوح، به خصوص در آموزش بزرگسالان، فاکتورهای زیادی در زندگی دانش آموزان وجود دارد که نمی گذارد معلم موفقیت همه را تضمین کند. در عین حال، اگر ما با دیدگاهی جبری، دانش آموزانمان را به رفتار "دست من که نیست" واگذار کنیم، بچه ها بی تعهدی ما را حس می کنند و ناامید می شوند. ولی ما می توانیم با یک سوال ساده محیط شادی را درست کنیم: آیا من همه کارهایی را که می توانستم در این کلاس، در این زمان، برای رسیدن به نیازهای همه بچه ها، برای رسیدن به همه موفقیت ممکن انجام بدهم، انجام داده ام؟ تا وقتی می توانید بگویید "بله" ، شما محیط موفقیت را فراهم کرده اید.

معلمان خوب می توانند با ابهام کنار بیایند

یکی از بزرگترین چالش های تدریس از نبود بازخورد آنی و دقیق سرچشمه می گیرد. دانش آموزی که امروز در حال سر تکان دادن و زیرلب زمزمه کردن درس جبر از کلاس می رود، ممکن است فردا بگوید که موفقیت عالی ای در ریاضی به دست آورده و از درس دیروزتان تشکر کند. راهی برای پیش بینی دقیق نتایج بلند مدت کارمان وجود ندارد. اما گر ما در انتخاب استراتژی و محتوا هدف داشته باشد، و سعی در موفقیت همه دانش آموزان بکنیم کمتر دچار غافلگیری خواهیم شد و به جای آن، روی چیزهایی که می توانیم کنترل کنیم تمرکز خواهیم کرد و اعتماد خواهیم داشت که آمادگی با فکر و تأمل احتمالاً نتایج خوبی خواهد داشت نه نتایج بد.

معلمان خوب برای رسیدن به نیازهای بچه ها تغییر می کنند و منطبق می شوند

آیا واقعاً می توانیم ادعا کنیم در کلاس جغرافی درس داده ایم، در حالیکه هیچ کس مفاهیم تدریس ما را نفهمیده است؟ اگر هیچ کدام از دانش آموزانمان بیرون از کلاس کتاب به دست نگیرد، آیا ما واقعاً به آنها خواننده خوب بودن را آموخته ایم؟ ما اغلب به این جنبه ها فکر نمی کنیم اما آنها در قلب تدریس مؤثر جا دارند. یک طرح درس عالی و یک درس عالی دو موضوع کلاً متفاوت هستند؛ وقتی یکی از آنها در پی دیگری اتفاق می افتد خیلی خوب است، اما همه می دانیم که این اتفاق هر روزی نیست. ما به بچه ها درس می دهیم که یاد بگیرند و وقتی یاد نمی گیرند، باید استراتژی های تازه ایجاد کنیم، به راه های تازه فکر کنیم، و کلاً هر کاری که بتوانیم برای زنده کردن فرآیند یادگیری انجام دهیم. داشتن متدولوژی خوب، عالی است اما بهتر است بچه هایی داشته باشیم که در یادگیری خوب، شرکت می کنند.

معلمان خوب متفکر هستند

این ویژگی شاید تنها خصوصیت مطمئن و مطلق تمام معلم های خوب است چون که بدون آن هیچ کدام از ویژگی هایی که گفتیم به رشد و بلوغ نمی رسد. معلم های خوب به طور عادی به کلاس شان، دانش آموزانشان، روش هایشان و محتوای تدریسشان فکر می کنند. آنها مقایسه می کنند و در تضاد بررسی می کنند، تمایزها و تشابه ها را ترمیم می کنند، دوره می کنند، حذف می کنند و ذخیره می کنند. عدم موفقیت در مشاهده آنچه در کلاس رخ می دهد ما را از تدریس و فرآیند یادگیری جدا می کند و اگر خودمان جدا باشیم، چطور می توانیم ارتباط پدید بیاوریم؟

معلمان خوب از ندانستن ناراحت نمی شوند

اگر ما صادقانه و متفکرانه به آنچه در کلاس روی می دهد فکر کنیم، اغلب مشکلات و معماهایی را خواهیم یافت که نمی توانیم فوراً آنها را حل کنیم، سوالاتی که نمی توانیم پاسخ بدهیم. راینرماریاریکله در نامه هایش به یک شاعر جوان چنین نوشته است: "بکوش تا خود سوالات را دوست بداری چنانکه گویی آنها اتاقهایی با در بسته هستند یا کتابهایی که به زبانی بسیار غریبه نوشته شده اند. اکنون با سوالات بزی. شاید پس از این، روزی در آینده دور، اندک اندک و بدون توجه، بتوانی راهت را به سوی پاسخ زندگی کنی. " (
۱۹۸۶ - صفحه ۳۴ و ۳۵) به همین ترتیب تدریس ما در صورتی سودمند است که بتوانیم اندکی با یک سوال زندگی کنیم، بیندیشیم و مشاهده کنیم و بگذاریم پاسخ سوال در جواب وضعیت خاصی که در آن هستیم، خود رشد می کند.

معلمان خوب الگوهای شخصیتی خوب دارند

دوباره به سه معلم خوبتان فکر کنید. چطور نحوه تدریس خود شما، خودآگاه یا ناخود آگاه، توسط اعمال و رفتار آنها شکل گرفته است؟ به بدترین معلمی که داشتید فکر کنید. از چه چیزهایی مطلقاً پرهیز می کنید چون به یاد می آورید که چه اثر تخریب کننده ای بر شما و هم شاگردی هایتان داشته اند؟ ما تدریس را به تدریج یاد می گیریم و ایده ها و رفتارها را به آرامی از بسیاری از منابع جذب می کنیم. تا به حال چند فیلم دیده اید که شخصیت معلم در آنها حضور داشته است، و چطور این فیلم ها به شما الگو داده اند؟ ما همیشه از تأثیرات خوب و بد روی تدریسمان آگاه نیستیم. با اندیشیدن به الگوهای تدریس و نحوه گرفتنشان بهتر می توانیم با چالش های جدید تطبیق و تغییر کنیم.

معلمان خوب از کارشان و دانش آموزانشان لذت می برند

این نکته بدیهی به نظر می رسد، اما به همین سادگی هم فراموش می شود. معلمانی که از کار و بچه ها لذت می برند با انگیزه اند، انرژی دارند و خلاق هستند. در نقطه مقابل لذت، بی حوصلگی است؛ وضعیتی که هیچ کس در آن جرقه ای از علاقه نمی یابد. توجه داشته باشید که لذت بردن از کار و لذت بردن از دانش آموزان دو چیز جداگانه است. تمرکز زیاد بر روی محتوا ممکن است به بچه ها حس بی ارتباطی، سوء تفاهیم یا جاماندگی بدهد. توجه بیش از حد روی دانش آموزان، بدون توجه به محتوا، باعث می شود دانش آموزان حس خوب و مفهوم شدن داشته باشند اما ممکن است کمکی به آنها در کسب اهداف آموزشی با سرعت مناسب نکند. به دست آوردن تعادل بین این دو نقطه حدی به زمان و توجه نیاز دارد و باید با دقت مشاده کنید با دقت ارزیابی کنید و روی یافته هایتان کار کنید. میل دارم با شعری از لائوتسه، حکیم چینی و صاحب کتاب تائوته چینگ نتیجه گیری کنم. من در تمام این سالها نسخه ای از آن را همراه خودم داشته ام و پیام آن را هم مفید و هم چالش برانگیز یافته ام. این شعر به ما یادآوری می کند که تدریس خوب وضعیتی ثابت و ایستا نیست بلکه فرآیندی دائمی است. ما هر روز برای معلم بهتر شدن فرصت داریم و معلم خوب آن کسی است که فرصت ها را از دست نداده است.

 

 

 



خشونت هرگز
تاريخ : پنجشنبه سیزدهم بهمن 1390 | 13:41 | نویسنده : جواد افشین

" با خشونت هرگز "

 

«بچه ها لال شوید» ، بی ادب ها ساکت

سخت آشفته و غمگین بودم ، به خودم می گفتم

«بچه ها تنبل و بد اخلاقند» دست کم می گیرند

درس و مشق خود را

باید امروز یکی را بزنم ، اخم کنم ، و نخندم اصلاً

تا بترسند از من و حسابی ببرند .

***********************

خط کشی آوردم ، در هوا چرخاندم ،

چشم ها در پی چوب تنبیه هر طرف می غلطید

« مشق ها را بگذارید جلو ، زود معطل نکنید »

اولی کامل بود ، خوب ، دومی بد خط بود ، بر سرش داد زدم ،

سومی می لرزید ، خوب گیر آوردم

صید در دام افتاد و به چنگ آمد زود

***********************

دفتر مشق «حسن »گم شده بود

این طرف ، آن طرف نیمکتش را می گشت

تو کجایی بچه ؟ بله آقا اینجا ، همچنان می لرزید

«پاک تنبل شده ای بچه ی بد »

«به خدا دفتر من گم شده آقا همه شاهد هستند»

ما نوشتیم آقا

باز کن دستت را ، خط کشم بالا رفت ، خواستم بر کف دستش

بزنم ، او تقلا می کرد ، چوب پایین آمد

ناله ی سختی کرد چون نگاهش کردم ،

گوشه ی صورت او قرمز بود ،

 هق هقی کرد و سپس ساکت شد ، همچنان می گریید

مثل شمعی آرام ، بی خروش و ناله

************************

ناگهان «حمدالله» در کنارم خم شد

زیر یک میز ، کنار دیوار ، دفتری پیدا کرد

گفت آقا اینهاش ، دفتر مشق حسن

چون نگاهش کردم خوش خط و عالی بود

غرق در شرم و خجالت گشتم

جای آن چوب ستم بر دلم آتش زد

سرخی گونه ی او به کبودی گروید

************************

صبح فردا دیدم که حسن با پدرش ، با یکی مرد دگر

سوی من می آیند ، خجل و شرم زده ، دل نگران

منتظر ماندم من تا که حرفی بزنند ، شکوه ای یا گله ای

یا که دعوا شاید ، سخت در اندیشه ی آنها بودم

پدرش بعد سلام ، گفت : « لطفی بکنید ، و حسن را بسپارید به ما »

گفتمش چی شده آقا رحمان ؟

گفت : « این خنگ خدا وقتی از مدرسه برمی گشته

به زمین افتاده بچه ی سر به هوا ، یا که دعوا کرده

قصه ای ساخته است ، زیر ابرو و کنار چشمش متورم شده !

درد سختی دارد ، می بریمش دکتر با اجازه آقا

*************************

چشمم افتاد به چشم کودک

غرق اندوه و تاثر گشتم

من شرمنده معلم بودم

لیک این کودک خرد و کوچک

این چنین درس بزرگی می داد

بی کتاب و دفتر

من چه کوچک بودم

او چه اندازه بزرگ

به پدر نیز نگفت

آنچه من از سر خشم بر سرش آوردم

***************************

عیب کار از خود من بود و نمی دانستم

من از آنروز « معلم » شده ام

بعد از آن هم دیگر در کلاس درسم

نه کسی بد اخلاق  

نه یکی تنبل بود

همه ساکت بودند ، تا حدود امکان

درس هم می خواندند

***************************

او به من یاد آورد

این کلام از مولا (ع)

که به هنگام خشم

«نه به فکرم تصمیم »

«نه به لب دستوری »

«نه کنم تنبیهی »

یا چرا اصلاً من

عصبانی باشم ؟

با محبت شاید

گرهی بگشاییم با خشونت هرگز

 



هشتاد نکته مهم در یک تدریس موفق
تاريخ : چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390 | 13:59 | نویسنده : جواد افشین
هشتاد نکته مهم در یک تدریس موفق


با توکل به خدا و نام خدا کلاس را شروع کنیم.
اخلاص در عمل تدریس و تقوا را رعایت کنیم.
زمان هر جلسه تدریس را در نظر داشته باشیم تا با کمی یا زیادی وقت مواجه نشویم.
وقت کلاس را به مطالب بیهوده و کم فایده صرف نکنیم.
سعی کنیم ساعت تدریس را تغییر ندهیم.
به هنگام تدریس ، نشاط روحی و عاطفی خود را حفظ کنیم.
با خوشرویی تدریس کرده و همواره چهره بشاشی داشته باشیم.
احساسات و عواطف دانش آموزان را جریحه دار نکنیم.
تلاش کنیم فضایی عاطفی بوجود آوریم.
سعه صدر داشته باشیم و از فضل فروشی بپرهیزیم.
وفای به عهد خوش قولی و تواضع در تدریس را از یاد نبریم.
اشتباهات خود را توجیه نکنیم.
از علما ، بزرگان و شخصیت های دینی با احترام یاد کنیم.
از به کار بردن کلمات خارج از نزاکت بپرهیزیم.
پر گویی نکنیم، در واقع آنقدر بگوییم که می توانیم بشنویم.
از تعصب بیجا بپرهیزیم.
از دانش آموزان توقعات بیش از اندازه نداشته باشیم.
راز دار و محرم اسرار دانش آموزان باشیم.
به هنگام تدریس آرامش خود را حفظ کنیم.
رسا و روان بودن کلمات و جملات را رعایت کنیم.
از داشتن تکیه کلام بپرهیزیم.
آرام و شمرده تدریس کنیم.
ساده تدریس کنیم، اما عمیق.
در املا کلمات دقت کنیم و کلمات را صحیح روی تابلو بنویسیم.
ذوق و استعداد دانش آموزان را شناسایی و هدایت کنیم.
بین دانش آموزان رقابت سالم و مثبت ایجاد کنیم.
در برخوردها عدل و انصاف را رعایت کنیم.
به دانش آموزان توجه و نگاه یکسان داشته باشیم.
با دانش آموزان همدردی کنیم.
از تشویق به موقع غافل نشویم.
سخن دانش آموزان را بی مورد قطع نکنیم.
کارها و فعالیت های مربوط به کلاس را بین دانش آموزان تقسیم کنیم.
به مقررات محیط آموزشی احترام بگذاریم.
در هنگام موعظه، خود را مخاطب اصلی قرار دهیم.
پیش از تدریس شناختی اجمالی از وضعیت، موقعیت و سطح معلومات دانش آموزان بدست آوریم.
بیش از اندازه در کار دانش آموزان خود را دخالت ندهیم.
به کار خویش ایمان و اعتقاد قلبی داشته باشیم.
سعی کنیم شخصیت علمی و اجتماعی خود را پیش دانش آموزان سبک نکنیم.
کردار و رفتار خوبی از خود نشان بدهیم.
مقررات خشک و افراطی را از کلاس دور کنیم.
نسبت به فعالیت دانش آموزان بی توجه و بی تفاوت نباشیم.
در تدریس از گروه گرایی و خط بازی خودداری کنیم.
در افزایش آگاهی ها و محتوای علمی و درسی خود بکوشیم.
به سوالات دانش آموزان با لحن خوب و مناسب جواب دهیم.
مطالعه پیش از تدریس و آمادگی قبلی جهت تدریس داشته باشیم.
برنامه ریزی درسی داشته باشیم.
از ابتکار و خلاقیت در تدریس استفاده کنیم.
از روشهای تدریس و نحوه به کارگیری آنها آگاه باشیم.
به کیفیت شروع، ادامه و پایان درس توجه داشته باشیم.
به هنگام تدریس مطالب متنوع را فراموش نکنیم.
در هر درس مطالبی تازه و نو بیان کنیم.
سعی کنیم دانش آموزان در ارتباط با درس فعالیت داشته باشند.
در صورتی که احساس خستگی درچهره دانش آموزان مشاهده کردیم، از ادامه تدریس خودداری کنیم.
سعی کنیم همواره اشکالات تدریس خود را رفع کنیم.
موضوع و عنوان درس را در ابتدای تدریس عنوان کنیم.
درس را مرحله به مرحله تدریس کرده و از شاخه به شاخه پریدن بپرهیزیم.
بیش از اندازه و معمول به جزوه، کتاب یا متن درس نگاه نکنیم.
از طرح شبهات و اشکالات بدون جواب خودداری کنیم.
دانش آموزان را نسبت به یادگیری درس تشویق کنیم.
جمع بندی درس را در انتها فراموش نکنیم.
از داشتن لحنی یکنواخت و تن صدای ثابت بپر هیزیم.
در هنگام تدریس در یک مکان ثابت توقف نکنیم.
از وسایل کمک آموزشی موجود حداکثر بهره را ببریم.
خلاصه درس را در انتهای درس بازگو و از دانش آموزان بخواهیم.
ظاهری آراسته و منظم داشته باشیم و در نظر داشته باشیم که زیبایی سادگی است.
در کارهایمان نظم داشته باشیم تا الگویی مناسب برای دانش آموزان باشیم.
نتایج آزمون ها را بررسی کنیم تا نقاط ضعف و قوت را بیابیم.
در تمام کارهای خود قابلیت و برش داشته باشیم.
در هنگام خشم، بر احساسات و عواطف خود غلبه کنیم.
در هنگام تدریس حتی الامکان از مثال استفاده کنیم.
دانش آموزان را در بالا رفتن از نردبان علم و دانش یاری کنیم.
دقت کنیم تمرین ها یا تکالیف در حد توان دانش آموزان باشند.
تمام توجه دانش آموزان را جلب کنیم.
در تدریس ذوق و سلیقه بکار ببریم.
فرصت انتقاد از خود را به دانش آموزان بدهیم.
از اینکه نسبت به پاسخگویی برخی از سوالات قادر نستیم، هراس به خود راه ندهیم و به راحتی به آن اقرار کنیم.
تجارب تازه خود را در اختیار دانش آموزان قرار دهیم و به یاد داشته باشیم که معلم هنرمند کسی است که با ایجاد شرایط و موقعیت های مناسب آموزشی خودکمتر تدریس می کند ولی دانش آموزان بیشتر یاد می گیرند.



  • دانلود فیلم
  • قالب وبلاگ
  • mouse code

    كد ماوس